امروزه به دلیل تأثیرات چشم‌گیري که صنعت گردشگري بر اقتصاد، فرهنگ و جامعه مناطق پذیرنده گردشگران بر جاي می‌گذارد، توجه فراوانی به این زمینه از فعالیت می‌شود. صنعت گردشگري نه‌تنها گامی براي تقویت فرهنگ‌هاست بلکه گامی به سوي پیشرفت و تحول اقتصادي و اجتماعی می‌باشد. ایران با توجه به بهره‌مند بودن از جاذبه‌هاي جهانگردي بسیار می‌تواند با برنامه‌ریزي در راستاي این صنعت از اقتصاد تک‌محصولی متکی بر نفت فاصله بگیرد.
یکی از بهترین جاذبه‌های زمین‌گردشگری هر کشور معادن است که با‌عنوان زمین‌گردشگری معادن اطلاق می‌شود. از جمله مواردی که جذابیت خاصی برای مردم دارد، مشاهده معادن روباز و زیرزمینی، روشهای اکتشاف و استخراج آن‌ها، دستگاه‌ها و ماشین‌آلات مورد استفاده برای استخراج معادن، مشاهده انواع کانی‌ها و سنگ‌ها به‌ویژه سنگ‌های قیمتی و جواهر است.
یک معدن که دیگر ذخیره قابل استخراجی از جمله مواد‌معدنی، سنگ‌ها و کانی‌های قیمتی نداشته باشد، به‌جای تبدیل آن به‌یک مکان متروک می‌تواند یکی از منابع درآمدزایی و اشتغال‌زایی باشد. در این زمینه می‌توان تجربه کشورهای در حال توسعه را بررسی نمود. برای مثال معادن طلای قدیمی که از قرن ۱۹ مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفتند، در ناحیه‌ای کوهستانی و در زمین‌های اطراف باربرتون (Barberton) در استان پومالانگا (Mpumalanga) در آفریقای جنوبی واقع شده که ناحیه‌ای با قدمت تاریخی است.
با متروکه شدن این معادن، دولت آفریقای جنوبی با یک برنامه‌ریزی در صدد تبدیل آنجا به قطب گردشگری معدن در این کشور است. در کنار این تجربه در ایالات متحده آمریکا نیز معادن متروکه مربوط به پلاسرهای رودخانه‌ای طلادار یکی از جالب توجه‌ترین مناطق گردشگری است که در آن درآمد حاصل از ورودیه و اجازه کمپینگ و کرایه وسایل و تشت‌های طلاشویی برای استحصال اتفاقی ذرات طلا توانسته است یکی از پررونق‌ترین مناطق گردشگری باشد. خانواده‌ها در آخر هفته در محدوده طلادار پلاسری رودخانه می‌توانند تجربه‌ای همچون کسانی که در رویای طلا به این مناطق می‌آمدند داشته باشند و این خود یک فرصت برای گردشگری است.
اوکراینی‌ها برای درمان بیماری‌های تنفسی‌شان روش غیرمعمولی دارند؛ آن‌ها به یک معدن نمکی در عمق ۳۰۰ متری زمین در روستای سولوت‌وینو (Solotvina) می‌روند و مدت زمانی را در این فضا که به یک مرکز درمانی تبدیل شده بستری می‌شوند. چند دهه‌ای می‌شود که بیمارستان آلرژیکی سولوت‌وینو پذیرای بیمارانی است که مبتلا به آسم، زکام ناشی از حساسیت و انسدادهای برونشی مختلف هستند. این بیماران با این باور به راهروهای تاریک و مرطوب این معدن می‌آیند که هوای آغشته به نمک آن، خواص ضداحتقان و درمانی دارد. این روش که نمک‌درمانی نامیده می‌شود، در حدود دهه ۱۳۳۰ خورشیدی در لهستان از سوی پزشکی به نام فلیکس بوکزکوفسکی (Feliks Boczkowski) کشف شد. بوکزکوفسکی متوجه شده بود که معدنچیان شاغل در معدن نمک به ندرت به بیماری سل یا بیماری‌های تنفسی مبتلا می‌شوند. این روش درمانی در اروپای شرقی و مرکزی رایج است، اما در سایر نقاط جهان ناشناخته مانده است.
اما یکی از خبرسازترین رویداد‌هایی که برای مدت‌ها در صدر اخبار قرار گرفته بود، گرفتار شدن معدنکارانی بود که در مدت بیش از دو ماه در معدن سن‌خوزه در کشور شیلی و در عمق ۷۰۰ متر زیر‌زمین گرفتار شده بودند. هم‌اکنون این معدن تبدیل به یکی از جذاب‌ترین مناطق برای علاقه‌مندن به گردشگری معادن شده است. حال دولت شیلی به‌منظور کسب درآمد بیشتر سعی در تبدیل چندین معدن متروکه به جاذبه‌های جدید گردشگری این کشور می‌باشد.
دولت کشور هند نیز قصد دارد معادن طلای متروکه بی‌شمار این کشور را به دریاچه‌های مصنوعی- تفریحی برای جذب گردشگران تبدیل کند. اقدام مشابهی توسط دولت بلغارستان در معدن روباز واقع در نزدیکی شهر مونتانا (Montana) صورت گرفته است. استخراج مواد معدنی (مس) در سال 1950 میلادی آغاز و در دهه 1980 میلادی به‌پایان رسیده است. سپس گودال عظیمی بوجود آمد که به "گودال برکلی" معروف است. این گودال با آب پر شده و هم‌اکنون تبدیل به یکی از مقاصد گردشگری جذاب شده است.
از اقدامات جالب آموزشی برگزاری تور آشنایی با روشهای استخراج زغال توسط دانشکده معدن شهر یونچنگ (Yuncheng) واقع در استان شانکی (Shanxi ) کشور چین است که بسیار مورد توجه قرار گرفته است. گردشگران با کلاه‌های معدنکاری با چراغ قوه در داخل معدن راه می‌رفتند.
در ایران نیز معادن متعدد متروکه‌ای وجود دارند که با بهره‌گیری از پتانسیل آن‌ها می‌توان با ایجاد مناطق گردشگری در راستای توسعه پایدار، به ایجاد شغل و کاهش فقر به‌خصوص در مناطق دور افتاده‌تر کشور پرداخت. به طور مثال در مجموع دو معدن تاریخی نمک چهرآباد و سنگ داش‌کسن در استان زنجان وجود دارد. معدن داش‌کسن در ابتدای قرن هشتم هجری فعال بوده و معماران دربار ایلخانی از سنگ خوش‌تراش آن در ساخت ارگ و گنبد سلطانیه استفاده کرده‌اند. همچنین در نزدیکی معدن داش‌کسن معبدی با همین نام وجود دارد که درصورت انجام مرمت‌های لازم در محوطه‌های این دو معدن تاریخی، می‌توان اقدام موثری در توسعه این صنعت در کشور برداشت.
از‌جمله پتانسیل‌های موجود در کردستان معادن سنگ‌های قیمتی خصوصاً سنگ فیروزه است که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین تبدیل مجموعه معدنی نخلک واقع در بخش انارک شهرستان نائین به منطقه نمونه گردشگری معدنی که از سال 1389 اجرا شده است فرصت دیگری برای گسترش این صنعت است.
معادن دیگری که می‌توان از آن در جهت توسعه در این صنعت گردشگری نوپا استفاده کرد، معدنی واقع در منطقه شهمیرزاد است که با حفر تونل‌های زیرزمینی متعدد به استخراج سرب و روی می‌پرداختند.
دیگر محدوده‌ای که می‌توان در صنعت گردشگری معدن به‌آن توجه کرد، معدن فلورین کمرپشت واقع در استان مازندران، شهرستان سواد‌کوه (در 2 کیلومتری بعد از شهرستان دوآب) در بخش خطیرکوه است. این معدن در سال‌های بعد از انقلاب توسط کارشناسان زغال‌سنگ البرز مرکزی با حفر دو تونل دنباله رگه مورد مطالعه اکتشافی سطحی قرار گرفت.
با توجه به تبدیل شدن گردشگری در حوزه معدن به‌عنوان یکی از جذاب‌ترین روشهای جذب توریست در بسیاری از کشورهای جهان، باید بیش از گذشته مدیران، مسئولین، کارشناسان و البته کارآفرینان معدنی به این مقوله توجه داشته باشند. به‌منظور بهره‌گیری از پتانسیل معدنی موجود در کشور می‌توان طرح‌هایی نظیر تبدیل مناطق معدنی به موارد آموزشی و تحقیقی به‌خصوص برای دانشجویان علوم‌زمین درآید. از جمله اقدامات مثبت دیگر در این زمینه می‌توان به تبدیل کارگاه‌های استخراج به موزه‌های معدنی اشاره کرد. همانند سایر کشورها می‌توان پیت‌های معادن روباز را پس از پایان عمر معدن به دریاچه مصنوعی برای استفاده توریستی تبدیل کرد. حتی بعد از اتمام دوره استخراج، جاده‌های دسترسی به نواحی بکر می‌تواند تغییر کاربری یافته و برای جاذبه‌های اکوتوریستی و ژئوتوریستی بهره‌برداری شود. با توجه به بکر بودن کشور از لحاظ میراث طبیعی و پدیده‌های جذاب طبیعت زنده و غیرزنده شناسایی و بها دادن به معادن به‌واسطه دارا بودن پیشینه بسیار طولانی و تنوع معدنکاری فلزی و غیرفلزی و استخراج سنگ تزئینی و کانی‌های قیمتی، فرصتی بسیار مناسب برای گردشگری در جهت اشتغال‌زایی و توسعه اقتصادی در کنار بهره‌برداری از معادن است.
