کلمه قحط سالی در فرهنگ و تاریخ ما واژه ای آشناست.
سایه این دیو سیاه هر از چندی بر پهنه ای ازاین سرزمین کهن پدیدار می شد و هستی مردمان آن را به فنا و نیستی میبرد.
اما تازیانه این عفریت بلا بر پیکر نحیف مردم جنوب ویران کننده تر بوده است.
ادبیات و اشعار و فرهنگ جنوب نیز متاثر از این پدیده خانمان سوز است.
شروه و فایز و ادبیات مردم ریشه در تنگدستی و فاقه و نداری و دل سوختگی آنها بوده است.
سال 1310شمسی که به سال قحط سفیدو نامیده شده هیچ گونه بارانی در منطقه جنوب و سواحل خلیج فارس نبارید. چاه ها و چشمه ها کم آب شدند و قطره ای باران از آسمان بر زمین نچکید و از دل زمین بجای سبزه و علف نمک و شوره بالا آمد که به همین علت قحط سفیدو نام گذاری شد.
دامها و چهارپایان بر اثر گرسنگی تلف میشدند و مردم دیگر آذوقه ای برای خوردن نداشتند.
در این ایام بی کسی و بی پناهی مردم ، مریضی آبله و طاعون نیز از راه رسید و دسته دسته مردم را به کام مرگ کشاند.
چند سالی بود که اکتشاف و بهره برداری نفت در جنوب ایران شروع شده بود و فازهای اولیه پالایشگاه آبادان به بهره برداری رسیده بود و به برکت رودهای پر آبی که در منطقه آبادان و خرمشهر و بصره جاری بود نعمت در آن دیار فراوان بود و پناهی برای مردم بی پناه جنوب برای نجات جان خود از قحط سالی بود.
آنهایی که توان حرکت داشتند عده ای از راه دریا ،عده ای سوار بر چهارپا ، و عده ای با پای پیاده از میناب و تراکمه و دشتی و تنگستان و همه منطقه جنوب بسمت آبادان و بصره براه افتادند تا خود را از چنگال این دیو بی رحم نجات دهند. این سفر برای بعضی ها بدون بازگشت و به قیمت از دست دادن جانشان بود. و بعضی ها هم از روی ناچاری عزیزان خود را رها میکردند.
و اما سعدی علیه الرحمه در یکی از اشعارش در بیان قحط سالی میفرماید:
چنان قحط سالی شد اندر دمشق
که یاران فراموش کردند عشق
نکته و تراژدی غم انگیز حکایت ما نیز اینگونه بود که بر اثر گرسنگی و بیماری به گفته سعدی مردم عشق را فراموش کرده بودند. و بعضی ها زن و فرزند خود را در این مسیر و در کنار هر آبادی به دست تقدیر رها میکردند تا خود را بتوانند نجات دهند.
مرحوم منوچهر آتشی در وصف قحط سالی شعری سروده:
گیسوان یار را میخواهم تا بر دیار آفتابسوختۀ دشتستان، سایه افکند: «گیسوانت را به من
بسپار/ میخواهم آواز تابداري بخوانم/ که سایه بیفکند بر وطنم/ که ببارد/ براي دانهاي ـ که
مثل دلم/ در عمق این جهنم سوزان پنهان است»
علیرضادهقان
خرداد1402