به معنای حقیقی ما هنوز و همچنان در «شب»ایم. دنیا در حرکت وضعیِ خود به دورِ خورشیدِ حقیقت هنوز به آن لحظهٔ جادوییِ «مطلع فجر» نرسیده است. ما در یک شبِ طولانی به سر میبریم و این با نگاهی مشاهدهگرانه به اوضاع و احوال دنیا کاملاً روشن است. از لحظهٔ نخستِ هبوط آدم و حوا به زمینِ وجود، این شب آغاز شده و تا زمانی که وقتش را جز «او» نمیداند، این شب ادامه خواهد داشت. همهٔ ما در این شب، چه بدانیم و چه ندانیم، در انتظار روزیم. این شب، «شبِ انتظار» است.
اما این شب، هر شبی نیست. یلدای بلندی است که در آن، مسیر تولد نور ساخته و پرداخته میشود. این شب، «قدر» است چون تقدیرات عالم در آن رقم میخورد. قدرت در دل این شب اعمال میشود و قادر که همان قدیر است، مقدّر کرده که عالم و عالمیان باید از دل این شب بگذرند و سرانجام تنها کسانی طلوع آن نورِ مهرانگیز را نظاره کنند که این شب را زنده نگه داشته و تا لحظهٔ سحرگاه، «بیدار» بودهاند.
شببیداری اینجا معنا دارد. کلِ این شب را باید «احیا» گرفت و یادِ «حیّ» را در دل زنده نگه داشت که تنها شببیدارانِ زندهدل به لحظهٔ طلوع صبح میرسند.
این شب، محل نزولات آسمانی است. در سراسر این شب او پیامبر و رسول و نبی و امام و ولی و فرزانه فرستاده تا به یاد شبزدگان بیاورند که این شب ماندنی نیست و دل به تیرگیِ شب نباید داد. انا انزلناهُ فی لیلة القدر… ما «آنهمه» را، که در عین کثرت از یک منشأ واحد آمدهاند و لذا در یک «هُ» قابل جمعند، در همین شب نازل کردهایم. و ما ادراك ما لیلة القدر… و درکِ تو کجا به عظمتِ این شبِ سراسر اسراری میرسد؟
این شب (لیلة)، مؤنث است. باردار است. آبستنِ نور است. زمینِ وجود است که منتظر بارش آب (ماء) آسمانی است تا در این همآمیزیِ کیهانی، «نور» متولد شود. شبِ وصل است. آسمان و زمین در انتهای این شب یکی میشوند. رنج که زادهٔ دوگانگی است، در پایان این شب زایل میشود.
اما برای گذرِ بهسلامت از این شبِ ظلمانی (و هرچند پرقدر اما خطرناک)، باید «اسم شب» را بلد بود. «سلامٌ هی…» اسم شبِ این شب، «سلام» است. سلام، کلامِ انسانهای صلحجوست. «أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ.» وارثانِ این زمین نهایتاً آنانیاند که به حیات احترام میگذارند و انسان و غیرانسان از وجود آنها نهتنها آزاری نمیبیند که در صلح و صفاست. بشارتی از این بالاتر نیست که ظالمان در دل همین شب دفن خواهند شد و هرگز حتی به «مطلع فجر» هم نمیرسند؛ چه رسد به ادامهٔ حیات در دوران طلایی زمین!
و این البته هشدار هم هست: اگر ظالم باشی و از جنس این شبِ ظلمانی، تو هم «آن روز» را نخواهی دید. حال انتخاب با توست که به شب دل میدهی یا به «نور»… به اهریمن یا اهورامزدا… به دیو یا به میترا…
علیاکبر قزوینی
۲۲ آبان ۹۹