
ساعت دو بعدازظهر. هوا بهشدت گرم بود و آفتاب وسط آسمان بود. در خیابان قدم میزد و با خودش بلندبلند حرف میزد. حرفهای عجیبوغریبی مثل «دو دوتا پنج تا، سه چارتا هشتا ...» و از همین حرفها میشد فهمید او چطور آدمی است.
چند ساعت قبلتر ننه با هزار بدبختی به زمین نشانده بودش تا بتواند ناخنهایش را بگیرد. همیشه قلقکش میآمد و بعد خنده و قهقههاش به بیتابی و نقنق تبدیل میشد. ننه هم همیشه نصیحتش میکرد که:
- تو دیگه بزرگ شدی ننه. بچه که نیستی. آروم بگیر ننه. عاقل باش.
اما او گوشش بدهکار این حرفها نبود و مدام بیتابی میکرد. همینطور که دستوپا میزد و از ننه میخواست تا دست از سرش بردارد خودش را به سطل آشغال گوشۀ اتاق زد. هر چه در سطل بود پخش شد روی فرش. قبلترها ننه کلی دعوایش میکرد اما دیگر خسته شده بود، برای همین وقتی دید حسن از ترس اینکه دعوایش کند آرام گرفته، از این فرصت استفاده کرد و آخرین ناخن پایش را هم گرفت. بعد هم که کارش تمام شد به حسن گفت تا دست گلش را جمعوجور کند.
حسن ذرهذره آشغالها را جمع کرد. اول درشتترها را بعد نرمه آشغالها. در میان آشغالها کلی پوست تخمه بود. حسن با دستهایش آنها را یکجا میکرد و بعد آنها را درون سطل میریخت. در میانپوستها چیزی نظرش را جلب کرد. یکدانة عجیبوغریب. متفاوت از بقیه. معمولاً دانههای آفتابگردان بلند و کشیده بودند با خطوط سیاهسفید؛ اما این یکی خطوط نامنظم و کجوکولهای داشت. خود دانه هم شکل عجیبوغریبی داشت. نه کشیده بود نه کوتاه و تپل، بلکه شکلی عجیبوغریب داشت. کاملاً متفاوت از دیگر دانهها.
همۀ ریخت و پاشش را جمعوجور کرد و سطل را سر جایش گذاشت. اما دانه را کف دستش نگه داشت. به کناری خزید و به دانه خیره شد. کف دستش را بالا گرفته بود و خوب نگاهش میکرد و هی بالا و پایینش میکرد. ننه از آشپزخانه صدایش کرد تا بیاید و ناهارش را بخورد. سفره را پهن کردند و کنار آن نشستند. حسن همچنان دانه را کف دستش نگه داشته بود و همۀ کارهایش را با یکدست انجام میداد. همین باعث شده بود که از همیشه دستوپا چلفتیتر شود. ننه که دیده بود حسن دستش را آنطور بالا گرفته از او پرسید:
- چی کف دستته حسن؟
- دونه ننه، دونه.
بعد دستش را جلوی ننه گرفته بود و دانه را نشانش داده بود. با ذوقی خاص. ننه هم به او گفت:
- بندازش بیرون درست حسابی غذاتو بخور.
- ولی این دونۀ منه.
- اون که به درد نمیخوره. بندازش بیرون غذاتو بخور بعدش من یه مشت پر تخمه میدم بهت.
- ولی این دونۀ منه.
- ننه این دونۀ کجوکوله که به درد نمیخوره.
- نه! این دونۀ خودمه.
ننه که دید حرف به گوش حسن نمیرود زیاد پا پیچش نشد. حسن که حالا یکدستش مشغول نگهداشتن دانهاش شده بود داشت تلاش میکرد تا با یکدست از کاسۀ آب گوشتش لقمه بردارد. همین باعث شد تا همۀ آبگوشتش را روی سفره پهن کند. ننه عصبانی شد و دیگر نتوانست جلوی خودش را بگیرد. صدایش را بلند کرد و گفت:
- بسه دیگه بچه. خستم کردی. بنداز بیرون اون نکبتو.
- ولی این دونۀ منه ننه.
- صدبار گفتم بندازش بیرون. به چه دردی میخوره این دونۀ کجوکوله.
هر چه ننه میگفت حسن فقط از دانهاش دفاع میکرد. آخرسر ننه که عصبانی بود به حسن گفت:
- پاشو برو نمیخوام ببینمت بچه.
حسن هم که تمام فکر و ذکرش دانة کج و کولهاش بود رفته بود و گوشه باغچه، توی حیاط نشسته بود.
صدای بچهها از کوچه شنیده میشد. حسن با شنیدن صدای بچهها به کوچه رفته بود و از دور آنها را تماشا میکرد. بچهها با دیدن حسن به سمت او دویده بودند و او را صدا میزدند:

- حسن دیوونه! چطوری؟
اوایل فقط حسن بود. کمکم شده بود حسن دیوونه. حالا هم اکثر اوقات فقط دیوونه صدایش میکردند. برای همین وقتی بچهها به او گفته بودند «حسن دیوونه» کمی خوشحال شده بود. علی، یکی از بچهها، میانۀ بهتری با حسن داشت. سنش از او خیلی کمتر بود گرچه کسی نمیدانست حسن چند سال دارد. قد و هیکلش بزرگتر از بقیه بچهها بود اما عقلش انگار بهگونهای متفاوت عمل میکرد. در کل شاید حسن فقط بچه بود. یک بچۀ بزرگ. خیلی از مادرها خوش نداشتند بچههایشان دوروبر حسن بگردند. همیشه بچههایشان را نهیب میزدند که «دوروبر این حسن دیوونه نپلکین. بلا سرتون میاره.» همین هم شده بود که بچهها هم رفتار درستی با حسن نداشتند و همیشه او را از خود میراندند اما دراینبین علی بهتر از دیگران با حسن رفتار میکرد.
بچهها کمی سربهسر حسن گذاشتند و به او خندیدند و بعد به سراغ کارشان رفتند اما علی کمی بیشتر کنار حسن ماند. حسن کف دستش را بالا گرفت و دانه را به علی نشان داد. با صدایی که میشد ذوق و خوشحالی را از آن خواند به علی گفت:
- دونهمو نگاه!
بعد دستش را بالاتر برد و آن را جلوی دماغ علی گرفت. انگار که علی نزدیکبین باشد و فقط میتواند نوک بینیاش را ببیند. علی کمی خودش را عقبتر کشید و گفت:
- دونۀ چیه؟
- دونۀ منه.
- خب باشه مال خودت. حرفم اینه دونۀ چیه؟ آفتاب گردونه یا چی؟
- نمیدونم ولی دونۀ منه!
- دوستش داری؟
- اره.
- خب میتونی بکاریش.
- بکارمش؟
- اره خب. اگر انقد دوستش داری یه گلدون پیدا کن. بزارش توی خاک. یه ذره هم آب بده بهش تا رشد کنه.
- بعدش چی؟ بعدش چی؟
- خب بعدش یه چیزی ازش در میاد. بعد شاید باز دونه بده. اون موقع عوض یه دونه چند تا دونه داری.
- گلدون داری؟
- من که نه. باید بری بخری.
علی از نگاه گیج و پر از سوال حسن فهمید که او هیچ نمیداند از کجا باید گلدان خرید برای همین با هزار دردسر آدرس یک گلفروشی را به او فهمانده بود.

حسن تمام فکر و ذکرش پیش دانۀ عجیب و غریبش بود. برای همین همان لحظه راه افتاده بود تا گلدانی بخرد. همچنان دانه را کف دستش نگه داشته بود و دستش را همانطور بالا نگه داشته بود. شاید میخواست همهجا را به دانهاش نشان بدهد. سر کوچه مغازۀ کربلایی ابراهیم بود. اما حسن نام او را نمیدانست. فقط دیده بود همه او را کربلایی صدا میزنند و برای همین هم حسن او را به همین نام میشناخت. دکان کربلایی سر نبش کوچه بود. یک مغازۀ قدیمی و کهنه. مثل خود کربلایی. کربلایی آدم پول دوستی بود و تنها زندگی میکرد. برای همین همیشۀ خدا در مغازهاش بود. وقتی همسایگانش به او میگفتند که «اینقدر به خودت سختی نده و کمی هم استراحت کن» او میگفت «ایبابا. من که تنهام و توی خونه کسی رو ندارم. حداقل میام مغازه شاید یکمی بیشتر کاسب شدیم.».
وقتی حسن سر کوچه رسید کربلایی چند گونی را از وانت درب و داغانش پیاده میکرد و به در مغازه تکیه میداد. کربلایی که عرق از سرورویش جاری بود با دیدن حسن چشمهایش را باریک کرد و با نیشخندی گفت:
- کجا این وقت روز حسن؟
- میرم گلدون بخرم.
- به بهسلامتی. چی میخوای بکاری؟
حسن هم دستش را بالا آورده بود و دانۀ عجیبوغریب را به کربلایی نشان داده بود. کربلایی خندۀ ریزی کرد و گفت:
- این چیه دیگه؟
- دونۀ منه!
- برای همین میخوای گلدون بخری؟
- اره. میخوام بکارمش. بزارمش توی خاک بعد یکمم بهش آب بدم. بعد این میشه چند تا دونه.
کربلایی باز هم خندهای کرد و گفت:
- حقاً که راست می گن یه تختت کمه. از این که چیزی در نمیاد حسن.
- ولی من میکارمش بعد چند تا دونه میشه.
- اون چیزی ازش درنمیاد حسن. اینا رو نگاه.
کربلایی یکی از گونیها را باز کرد و دستش را درون آن برد و مشتی از آن بیرون آورد. یکمشت دانۀ آفتابگردان سیاه و براق. همهشان قدبلند و کشیده. زیر آفتاب درخشان. بعد مشتش را سمت حسن گرفت و گفت:
- اینا دونۀ خوبن. جنس اعلا. ببین چه برقی میزنن. اینا دونۀ خوبن نه اون دونۀ عجیبوغریب تو. بیا اینارو بگیر و بکار.
- ولی من دونه دارم. همین میکارم.
- از اون هیچی در نمیاد حسن. بیا اینارو بگیر اونم بنداز بیرون.
- ولی من همین میکارم.
کربلاییم مشتش را درون گونی خالی کرد و گفت:
- برو بچه. واقعاً دیوانهای. برو پی کارت بزار ما هم به کار خودمون برسیم.
حسن هم که بی سلام آمده بود، بدون خداحافظی هم رفت رد کار خودش. در خیابان و زیر آفتاب داغ قدم میزد و زیر لب با خودش حرف میزد و حرفهای عجیبوغریبی هم میزد.
«دو دوتا پنج تا، سه چارتا هشتا ...».
حسن مدرسه نمیرفت. برای همین چند باری ننه از علی خواسته بود تا به حسن چیزی بیاموزد. علی هم که ریاضی خوبی داشت با ریاضی و جدول ضرب شروع کرده بود. حسن حساب را دوست داشت و از شعری که علی برایش خوانده بود خوشش آمده بود. علی برایش خوانده بود «دو دوتا چارتا، دو سه تا شش تا ...». اما انگار حساب حسن از بقیۀ حسابها جدا بود. حساب و کتابش فرق داشت برای همین بهجای آن چه علی برایش خوانده بود همیشه چیز عجیبوغریبی سر هم میکرد و میگفت.
به جایی که علی گفته بود رسید. از عکس گلوگیاه تابلوی مغازه فهمید که درست آمده. فقط کمی بد موقع بود. آنوقت روز فقط دکان کربلایی باز بود. همان جلوی در مغازه نشست و به در تکیه داد.
دستش را بالا گرفت و دانهاش را بالا و پایین میکرد و براندازش کرد. دانهاش را دوست میداشت. شاید چون مثل خودش بود. جدای از بقیه. متفاوت از بقیه. با اینکه هوا گرم بود اما همان جا خوابش برد. نفهمید چقدر خوابیده. فقط با صدای مرد گلفروش بیدار شده بود. مرد که دیده بود پسری دم در مغازهاش خوابش برده آمده بود تا ببیند جریان از چه قرار است و همین شده بود که حسن را بیدار کرده بود. حسن که خوابآلود و گیج بود با نگاهی پر از سوال مرد را نگاه کرده بود. مرد به حسن گفت:
- چی میخوای اینجا بچه جون؟
- گلدون میخوام. داری؟
مرد اول این را نفهمیده بود. اما شک کرده بود که نکند این بچه یکتختهاش کم باشد.
- بیا بریم داخل مغازه. تازه میخوام مغازه رو باز کنم. بیا ببینم چی میخوای.
حسن پشت سر مرد وارد مغازه شد. مرد پشت میزش نشست و چراغهای مغازه را روشن کرد. مغازه پر از گل و گیاههای مختلف بود. از همه نوع و همه رنگ. مرد مشغول کاغذهای روی میزش شد و رو به حسن گفت:
- خب پسر جون. بگو ببینم چی میخوای؟
- گلدون میخوام. میخوام اینو بکارم؟
بعد دستش را بالا گرفته بود و دانه را نشان مرد داد. مرد نگاهی به دانه و بعد به حسن انداخته بود و فهمیده بود که انگار حسن واقعاً جدی است. شکش بهیقین تبدیل شده بود. این بچه انگار واقعاً یکتختهاش کم بود. مرد به قفسۀ گلدانها که آخر مغازه بود اشاره کرد و گفته بود:
- گلدونا اونجان. برو نگاشون کن.
و باز مشغول کاغذهای روی میزش شد و چیزهایی روی آنها نوشت.
حسن روبهروی قفسۀ گلدانها ایستاد و مشغول نگاهکردن آنها شد. مرد صدایش را بلند کرد و گفت:
- اون گلدونای ردیف اول به دردت میخورن. گلدون بزرگ به کارت نمیاد.
حسن هم از راست به چپ دانه به دانۀ گلدانها را نگاه کرد. در میان گلدانهای کوچک و بزرگ یک گلدان قرمز چشمش را گرفته بود. گلدان را برداشت و رفت روبهروی مرد ایستاد. به مرد گفت:
- این گلدون رو میخوام.
- این گلدون هشتاد تومنه. پول بده ببرش.
- من که هشتاد تومن پول ندارم.
- خب یه گلدون دیگه بردار. اون زرده رو میبینی (و به قفسه گلدانها اشاره کرده بود) اون پنجاه تومنه اونو ببر.
- من پنجاه تومن ندارم.
- اصلاً پول داری بچه؟
- من پول ندارم.
- پس چی داری؟
- من این دونه رو دارم.
- این دونه به درد خودت میخوره بچه. گلدون میخوای برو پول بیار.
- ولی من گلدون میخوام.
- گفتم که پول بیار منم بهت گلدون میدم.
- ولی من پول ندارم. گلدون میخوام.
و باز مرد گفته بود تا پول ندهی خبری از گلدان نخواهد بود.
حسن که این حرفها به گوشش نمیرفت بنا بر دادوبیداد و بیتابی گذاشت. داد میزد که «من گلدون میخوام.». مرد گلفروش که همۀ فکر و ذکرش پیش کاغذهای روی میزش بود خودکارش را روی میز انداخت و با صدای تندی گفت:
- آروم بگیر بچه. باشه بهت گلدون میدم. اینهمه دادوبیداد نکن.
بعد بلند شده بود و بین قفسههای مغازه گم شده بود. بعد از چند لحظه برگشت و گلدان آبی رنگی در دستش بود. گلدان زیبایی بود اما گلدان سالمی نبود. لبۀ آن شکسته بود و همین باعث شده بود گلدان جدا از بقیۀ گلدانها باشد. مرد گلدان را به حسن داد و بعد او را به بیرون از مغازه هدایت کرده بود. بعد هم به حسن گفته بود:
- بیا بچه. اینم گلدون. حالا برو خدا روزی تو جای دیگهای بده. برو بزار ما هم به کار زندگیمون برسیم.
حسن خوشحال و شاد از همان راهی که آمده بود برگشت. با خوشحالی وارد خانه شد. داخل که شد ننه را دید که گوشۀ حیاط نشسته. ننه تا حسن را دید به سمتش رفت و با عصبانیت به او گفت:
- معلوم هست کجا ول کردی رفتی بچه؟ دلم هزار را رفت.
- رفتم گلدون بخرم.
- گلدون میخوای ببری سر خاک من بچه؟
- نه ننه. میخوام اینو بکارم.
- بچه من از دست تو چیکار کنم. خستم کردی دیگه. چرا تو مثل بقیه بچه نیستی؟ آدم باش دیگه بچه.
و این بین مدام ننه او را دعوا میکرد و به او تشر میزد. ننه دلش پر بود. کلی از این حرفها به حسن زد و حسن هم مدام از دانه و گلدان و کاشتنش حرف میزد. آخرسر ننه از کوره در رفت. گلدان شکسته را از دست حسن کشید و آن را به سمت باغچه پرت کرد. گلدان به گوشۀ باغچه خورد و شکست. دیگر به درد نمیخورد. دیگر نمیشد دانۀ عجیبوغریب را در آن کاشت و چند تا شدنش را دید. حسش اشکش درآمد و باز بنا را بر بیقراری و ناله و زاری گذاشت. به میان باغچه دوید. شاید هنوز هم میشد از گلدان استفاده کرد. اما نه. گلدان به چندتکه تقسیم شده بود و دیگر نمیشد از آن استفاده کرد. باز هم صدای شکستن آمد. این بار چه بود؟
حسن که اشک در چشمهایش جمع شده بود ناگهان به فکر دانهاش افتاد. دانه کف دستش نبود. لابد این بین آن را جایی انداخته بود. هر چه زمین را زیرورو کرد و خاک باغچه را گشت چیزی پیدا نکرد. آرام و خسته، با چشمان پر از اشک داخل خانه شد و گوشهای نشست ...
امروز که برای خرید خانهای قدیمی به یکی از محلههای شهر رفته بودم بهمحض ورود تنها یک چیز نظرم را جلب کرد. در میان آن خانۀ کاهگلی قدیمی. در میان ترکهای دیوار و خار و خاشاک بیرونزده از میانشان. قد و بالای کشیده و رنگ زرد زیبای چند آفتابگردان در میان باغچه نظرم را جلب کرد.
علی باقری میمندی
8/4/1401