هنگامی که وارد بازار کار گرافیک میشویم شاید چیزی که در همان نگاه اول نظر ما را به خودش جلب میکند، تنوع قیمتهاست. برای مثال، قیمت طراحی کارت ویزیت از 10 تا 200 هزارتومان متغییر است. کیفی و سلیقهای بودن کار و نیز توان طراح بر روی قیمت تاثیر زیادی دارد. همچنین شهرت و توانایی چانه زنی او هم میتواند قیمت را به شدت تغییر دهد.

اما در کل هنگامی که به فهرست قیمتهای انجمن صنفی گرافیک و بازار کار گرافیک ایران نظر میاندازیم، تفاوتهای فاحشی میبینیم. قیمتهای یاد شده در فهرست قیمت انجمن صنفی گرافیک ایران، تنها در معاملات دولتی قابل وصول است و در بازار با قدرت چانه زنی مشتری و شدت رقابت موجود به راحتی شکسته شده و چند درصد افت پیدا میکند.
بازی قیمت البته تنها به یک فهرست برنمی گردد، حقوق دیگر طراحان نیز در این میان مسئله است. حقوق کپی رایت به خوبی و اندازه ای که در قانون آمده است رعایت نمی شود. طراحان اغلب آگاهی از حقوق تالیفات خود ندارند. در زمینه حق انتشار و یا استفاده هم چندان اطلاعی در دستشان نیست. به ندرت میتوان شنید که فلان طراح، در دادگاهی و یا در یک جمع حقوقی نسبت به طرح خودش ادعایی کرده است.
فتومونتاژ یا ترکیب تصاویر در نرمافزار فتوشاپ سبب شده است که کارهای طراحان به صورت تلمیحی و یا اصلی در کارهای دیگر استفاده شود، هم به یک رویه معمول پذیرفته شده درآمد است. در عین حال موتورهای جستجویی مانند گوگل در بخش تصاویر خود هزاران عکس را در اختیار این آثار هنری-تجاری قرار میدهند.
در کنار بازار پر حرج و مرج قیمتها و حقوق کپی رایتی که گویا قدرت چندانی ندارد، طراحان ایرانی اغلب خلاقانه سعی در افزایش توان چانه زنی خودشان کردهاند. برخی نسبت به انتشار آثارشان در شبکههای اجتماعی روی آوردهاند تا با این کار شهرتی کسب کرده و توان ارائه قیمتهای بالاتری را داشته باشند. گروهی نیز متوصل به شبکههای برونسپاری داخلی و خارجی شدهاند و در نهایت عدهای هم سعی در استخدام در شرکتهایی دارند که توانایی پرداخت حقوق مکفی را داشته باشند.
اما اینها همه سطح اول ماجراست و قیمت پایین شاید به موضوع دیگری بر میگردد و آن دید طراح نسبت به گرافیک و صنعت تبلیغات است.
ضرب المثل قدیمی وجود دارد که میگوید:«کوزه گر از کوزه شکسته آب میخورد» شاید مصداق این حرف دقیقا خود طراحان گرافیک به خصوص در زمینه تبلیغات و ایجاد ارزش برای کارشان باشد. اکنون ورود به عرصه طراحی کار چندان دشواری نیست. هرکس با چند کلاس ICDL و کار کردن با نرمافزار اکسل میتواند کارهای فتوشاپی عرضه کند!!!! و طبیعی است که خودش را نیز در حد و اندازه استاد ممیز بداند!!! این ورود و عرض اندام کردن به خاطر آن است که بسیاری از طراحان گرافیک در ایران در تبلیغ و ارائه مفهوم طراح بودن کار چندانی نکردهاند. هیچ نمایهای نساختهاند، آثار کمی در زمینه حرفه گرافیک و طراحی وجود دارد و مقالات اندکی نیز درباره چیستی آن به رشته تحریر در آمده است.
در واقع ما در بسیاری از مشاغل به مفاهیم ساختار یافتهتری روبرو هستیم که میتوانیم به راحتی به آنها اشاره کنیم، نانوایی، میوه فروشی، راننده تاکسی و یا آرایشگری در فرهنگ ما به خوبی جا افتاده هستند. موضوعیت کار آنها مشخص است و شکل مشخصی از فرهنگ و کاراکترهای شخصیتی، نتیجه کار و نحوه انجام کار را برای ما دارند. جالب اینجاست که بسیاری از این هویت را طراحان و گرافیستها ایجاد کرده اند!.
در واقع آشفتگی کار بازار گرافیک به خود گرافیکها در تصویر کردن یک کاراکتر مشخص، با تواناییهای مشخص و نیز نتیجه مطلوب کار و تمایز دادن آن با سطحهای پایین تر و بد باز میگردد. طراحان گرافیک در نمایه سازی از کار خود ضعیف عمل کرده اند و این شغل به رغم آنکه در صنعت تبلیغات، بازاریابی و رسانه نقش محوری، پویا و اصلی را دارد، درگیر کم کاریهای خود برای ارزش آفرینی است.
در این زمینه جا دارد که روندهایی برای تفهیم مفهوم «طراح گرافیک» توسط خود گرافیکها انجام شود. تا ارزش سازی اجتماعی لازم برای آنها انجام گیرد. حرکتهایی مانند «من طراحم» و نیز حرکتهای هم هدف در زمینه خلق کاراکترها و بازگو کردن ارزشهایی که جامعه باید از یک طراح گرافیک در خواست کند بسیار مهم است.
طراحان گرافیک از قدرت تبلیغات باید برای توسعه مفهوم «طراح گرافیک» و ایجاد یک فهم جمعی در این زمینه استفاده کنند. در واقع خلق چنین کاری برای همه جامعه گرافیک مهم است. زیرا داشتن یک تصویر در جامعه از شخصی که کار مشخصی را انجام میدهد و ویژگیهای مشخصی را دارد، میتواند سبب شود که قدرت چانه زنی بهتری برای فعالان عرصه گرافیک ایجاد شود، آنها بتوانند فعالیتهای صنفی خود را از دیگر صنوف جدا کنند و در نهایت امکان پیگیری حقوق دیگر مهیا شود.
به نظر شما چه چیز دیگری به غیر از داشتن یک تصویر اجتماعی پذیرفته شده از سمت جامعه به اعتلای کار گرافیک کمک میکند؟ برایم نظرتان را بنویسید.