ارزیابی و انتخابِ مدیریتِ سرویس ابری
علی منیعی
چکیده
در این مقاله، مسألهای مطرح میشود که در جهتِ ترویج امروزهی رایانش ابری، بهعنوان یکی از مسائل مهم در ارزیابی عملکرد سرویسهای ابری محسوب میشود. این تلاش به انجام ارزیابی و ارائهی رتبهبندی برای چارچوب سرویسهای ابری میپردازد. اول اینکه، اهمیت رایانش ابری و اهمیت مسألهی انتخابِ کیفیت سرویس ([1]QoS)، مسائلی هستند که در این مقاله به معرفیِ آنها پرداختهایم. سپس چارچوبی برای نمایشِ رویکرد ارزیابیِ کیفیت سرویس ارائه کردهایم. در این مقاله، بهمنظور ارزیابی این چارچوب، از یک نمونهی اقتباس شده از ادبیات پژوهشی استفاده شده است.
کلمههای کلیدی
کیفیتِ سرویس؛ سرویس ابری؛ رایانش ابری؛ ارزیابیِ سرویس ابری؛ عملکرد.
رایانش ابری ([2]CC) یک تغییر پارادایم در مدل محاسباتی محسوب میشود [1]. در مدل رایانش ابری، ارائه دهندهی ابر ([3]CP)، سرویسهای ابری (CS[4]) را در هر زمان و هر مکانِ دلخواه، به مصرفکنندهی ابر (CCon[5]) ارائه میدهد [2-3]. این مدل در مقیاس بزرگ مزایای بسیاری را برای صنایع کوچک، متوسط و بزرگ فراهم میآورد. در یک مدل تجاری متعارف، شرکتهای کوچک و متوسط ([6]SME) مجبور هستند که سرمایههای کلانی را بهعنوان سرمایهی اولیه ([7]CAPEX) برای تامین هزینهی زیرساختهای فناوریاطلاعات، استخدام و حفظ توسعهدهندگانِ ماهر و مدیران سیستم صرف نمایند [4]. علاوه بر این، SME هایی که کسبوکار آنها جزء شرکتهای اصلی فناوریاطلاعات محسوب نمیشود نیز باید کل هزینهای که بر عهدهی مالک است را خودشان بر عهده بگیرند. رایانش ابری بهعنوان پارادایمی برای ارائهی منابع و سرویسهای موردتقاضا (مانند زیرساخت، پلتفرم، نرمافزار و غیره)، به مشتریان ابر یا مصرفکنندگانِ ابر، پدید آمده است [5-7]. رایانش ابری همچنین امکان استفاده از سرویسهای ابری را بهصورتی انعطافپذیر، در هر زمان و هر مکان، برای مصرفکنندهی ابری فراهم میآورد. بهطورکلی، مطابق با الزامات مصرفکنندهی ابر، معماری رایانش ابری سه سرویس اصلی را ارائه میدهد: زیرساخت به عنوان یک سرویس (IaaS[8])، پلت فرم به عنوان یک سرویس (PaaS[9]) و نرم افزار به عنوان یک سرویس (SaaS[10]) [4, 8-9]. همچنین، بهعنوان بخشی از این سه سرویس اصلی، معماری رایانش ابری خدماتی را تحت عنوان "XaaS" ارائه میدهد، که "X" یک متغیر است و نهادهای مختلفی میتوانند با آن همراه شوند [10]. بهعنوان مثال، "دادهها" را میتوان با "X" جایگزین کرد تا “DaaS[11]” (داده بهعنوان یک سرویس) ایجاد شود. هدف رایانش ابری، ارائهی شبکهای از خدمات مجازی است که توسط مصرفکنندهی ابر، از هر مکان و هر زمان، در یک مدل رقابتیِ قیمت، قابل دسترسی باشد [11]. مدل رایانش ابری، مزایای قابل توجهی برای مصرفکنندگان ابر ارائه میدهد، زیرا آنها نیازی به پرداخت CAPEX های بزرگ ندارند، بنابراین تمرکز بیشتری بر روی نوآوری و ارزش آفرینی در کسب و کار خود خواهند داشت. افزایش ارائهی ابرهای عمومی منجر میشود تا ارائهدهندگان سرویسهای ابری مختلف، ارائهی سرویسهای ابری مشابه را افزایش دهند [12-13]. در مورد ارائه خدمات میتوان گفت که، یک چالش برای مصرفکنندگانِ خدمات ابری میتواند انتخاب یک سرویس خاص از میان سرویسهای ارائهدهندهی سرویسهای ابری باشد، برای یک ارائه دهنده ممکن است هزینهی خدمات ذخیره سازی ارزان، اما هزینههای محاسباتی گران باشد. بهعنوان مثال، پیشنهادات آمازون EC2 [14-16] را در نظر بگیرید. قیمتگذاریِ سرویسهای IaaS براساس منطقهای که سرویس ارائه میشود، متفاوت است. اکنون برای مصرفکنندهی سرویسهای ابری مهم است که نیازمندیهای عملکردی و غیرعملکردیِ خود را نسبت به کمیت سرویس ارائه شده توسط ارائهدهندهی سرویس ابری درک کنند؛ بهطوریکه این سرویسها میتوانند بهعنوان یک معیار کیفی برای مقایسهی انواع ارائه دهندههای سرویسهای ابری مورد استفاده قرار گیرند [17]. بنابراین، با توجه به وجودِ تعداد بسیاری از ارائهدهندگان سرویسهای ابری، میتوان گفت که سرویسهای ارائه شده، تنها برای یک مصرفکننده و بهمنظور شناساییِ سرویسهای مشابهی که توسط چندین سرویسدهنده ارائه میشوند، کافی نمیباشد؛ بلکه مطلوبیت و بهینه بودنِ یک سرویس، میبایست براساس هر نیاز ارزیابی شود. علاوه بر این، تصمیمگیری در مورد اینکه با توجه به نیازهای عملکردی و غیرعملکردی، کدام سرویس متناسبتر است، خود یک مسألهی تصمیمگیری محسوب میشود [2، 7، 18]. در این زمینه، در این مقاله، یک ارزیابی بر روی کیفیت سرویس انجام میشود و همچنین چارچوبی برای رتبهبندی سرویسهای ابری ارائه میشود. این چارچوب، چارچوبی انعطافپذیر است و ارزیابی و رتبهبندی سرویسهای ابری را براساس چند ویژگی کیفیِ موردعلاقهی مصرفکننده انجام میدهد.
این مقاله به شرح زیر است: بخش 2 در زمینهی پژوهشهای مرتبط صحبت میکند. در بخش 3 چارچوبی برای ارزیابی کیفیت سرویس ارائه شده است. بخش 4 مثالی را بهصورت گویا نمایش میدهد. بخش 5 مقاله را به پایان میرساند.
در این بخش، بهمنظور درک شکافهای موجود در ارزیابی و رتبهبندیِ کیفیت سرویسهای ابری، به بررسی پژوهشهای مرتبط پرداخته شده است. چارچوبهای بسیاری برای ارزیابی و رتبهبندی سرویسهای ابری ساخته نشده است؛ زیرا سرویسهای ابری در مقایسه با سرویسهای وب، مفهوم نسبتا جدیدی محسوب میشوند که بیشترین پژوهشهای مربوط به این حوزه در [6-7، 19] مطرح شدهاند. مدل رایانش ابری، در هر زمانی میتواند خدمات خود را به هزاران نفر از کاربران واقع در مکانهای جغرافیایی مختلف ارائه دهد. این مصرفکنندگان ممکن است به انواع مختلفی از خدمات دسترسی داشته باشند[20]، خدماتی که نیازمندیهای پویایی دارند [21].
بررسی پژوهشهای مرتبط، به سه جریان اصلی تقسیم میشود: چارچوب ارزیابی و کاربردهای آن، تکنیکهای ارزیابی و ضوابط و معیارهای ارزیابی.
محققان عمدتا بر روی عملکرد انواع برنامههای کاربردی (محاسبات علمی، تجارت الکترونیک و برنامههای کاربردی وب) تمرکز داشتند. بهعنوان مثال، در پژوهش Iosup و همکارانش [22]، صرفا با در نظر گرفتنِ پارامترهای عملکردی، بر روی تحلیل برنامههای کاربردیِ چندوظیفهای در ابرها تمرکز شد. در CloudCmp [23] با در نظر گرفتنِ پارامترهای عملکردیِ سطح پایین، همچون توان پردازنده و توان شبکه، به مقایسهی عملکرد سرویسهای ابری مختلفی همچون آمازون EC2، ویندوز آزور[12]، Rackspace پرداخته شد. نویسندگان، بهمنظور اندازه گیری کیفیت و اولویت بندی سرویسها، چارچوبهایی را در [14، 24] پیشنهاد کردهاند. از آنجا که در این چارچوبها انعطافپذیریِ کیفی مدنظر قرار نگرفته است، بنابراین ارزیابی کلی این چارچوبها با محدودیتهایی مواجه است. Saravanan و Kantham [25] در کار خود با استفاده از ویژگیهای کیفیت سرویس، چارچوب جدیدی را برای رتبهبندی و رزرو پیشرفتهی سرویسهای ابری پیشنهاد دادند. اما در پژوهش آنها تمام ویژگیهای کیفیت سرویس (که به آنها اشاره شد) مورد بررسی قرار نگرفته است. در [21]، نویسندگان اطلاعات مربوط به تاریخ استفادهی مصرفکنندگان از سرویسهای ابری، چارچوبی را برای پیشبینیِ رتبهبندیِ کیفیتِ سرویسهای ابری پیشنهاد دادند. امکاناتی که این چارچوب سرویسهای ارزان قیمتی را در دنیای واقعی ارائه میدهد. در [26]، نویسندگان یک چارچوب کلی برای کیفیت سرویس پیشنهاد دادهاند که شامل چهار مولفه برای سیستمهای گردش کار ابری میباشد. با این حال، این چارچوب برای حل مسائل پیچیدهای مانند انتخاب سرویس مبتنی بر بررسی چندگانهی کیفیت سرویس، نظارت و مدیریت، مناسب نمیباشد.
یکی از تکنیکهای محبوب تصمیمگیری برای ارزیابی و رتبهبندیِ سرویسهای ابری، فرایند سلسلهمراتبیِ تحلیلی (AHP[13]) میباشد. چارچوب پیشنهاد شده در [14، 24] از مکانیزم ارزیابی مبتنی بر AHP استفاده میکند که میتواند سرویس ابری را در کاربردهای مختلف و براساس الزامات کیفیت سرویس، ارزیابی کند. پژوهشهای دیگری که در [2] مورد بررسی قرار گرفتهاند، از تکنیک AHP برای منابع ابری استفاده میکنند. در [17]، براساس AHP و سیستم خبرهی امتیازدهی، محصولات SaaS مختلف مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. در [14، 24] از AHP برای ارزیابی محصولات IaaS استفاده میشود. اگرچه از روشهای دیگری نیز برای ارزیابی و رتبهبندی سرویسهای ابری استفاده شده است، اما در نظر گرفتنِ معیارهای کیفی و کمی و همچنین معیارهای محاسبات موثر، این روشها را محدود کرده است [2]. اگرچه AHP یک ابزار تصمیم گیری موثر است، اما معایبی نیز دارد (همچون مقایسهی زوجیِ پیچیده[14] و فردیت[15]) که این معایب، AHP را به یک ابزار پیچیده تبدیل کردهاند. همچنین هنگاميکه از معيارها و جايگزينهای زيادي استفاده میشود، مقایسهها از نظر محاسباتي فشرده و غير قابل کنترل ميشوند. بنابراين، اين مقاله از تكنيك رتبهبندی تقریبا ایدهآل سفارشها ([16]TOPSIS) استفاده میکند، این تکنیک از از يك سازوكار موثر استفاده ميكند و میتواند تعداد زیادی از معیارها (کیفی و کمی) و جایگزینها را برای ارزیابی و رتبهبندی سرویسهای ابری در نظر بگیرد. این روش محاسباتی، موثر و قابل کنترل است.
در [22]، معیارهایی برای اندازهگیریِ مقیاس پذیری، هزینه، مدیریت اوج بار و تحمل خطا در محیطهای ابری، پیشنهاد شده است. چارچوب پیشنهاد شده در [14، 24] فقط برای آن دسته از ویژگیهای قابل اندازهگیریِ کیفیت سرویس، مانند پاسخگویی، چابکی، اطمینان سرویس، هزینه، عملکرد، امنیت، حریم خصوصی و قابلیت استفاده، مورد استفاده میباشد. اما این چارچوب برای ویژگیهای غیرقابل اندازهگیریِ کیفیت سرویس، مانند زمان پاسخ به سرویسها، پایداری، مناسب بودن، دقت، شفافیت، قابلیت همکاری، قابلیت دسترسی، قابلیت اطمینان و پایداری مناسب نمیباشد. گارگ و همکارانش [14] معیارهایی را برای اندازهگیریِ عملکرد مرکزداده پیشنهاد دادند، که عبارتند از: انرژی، کارایی زیرساخت پایگاهداده، کارایی مصرف انرژی، مناسب بودن، قابلیت همکاری، در دسترس بودن، قابلیت اطمینان، پایداری، دقت، هزینه، انطباقپذیری، انعطافپذیری، قابلیت استفاده، بهرهوری و کارایی و مقیاسپذیری. تعداد اندکی از این معیارها، مانند مناسب بودن، از نظر محاسباتی موثر نمیباشند. معیارهای رایج و کلی، که در بسیاری از مطالعات ذکر شده و تحت پوشش قرار میگیرند، عبارتند از: هزینه، عملکرد، قابلیت دسترسی، قابلیت اطمینان، امنیت، قابلیت استفاده، چابکی و اعتبار [20].
در این بخش، چارچوبی برای ارزیابی و رتبهبندیِ کیفیت سرویسهای ابری پیشنهاد شده است. در شکل 1، چارچوب ارزیابی و رتبهبندیِ کیفیت سرویسهای ابری نشان داده شده است که در آن میتوان تعداد زیادی از سرویسهای ابری را ارزیابی و رتبهبندی کرد.
این چارچوب شامل مولفههایی مانند مدیر ابر، کشف دادههای ابر، کشف سرویسهای ابر و سرویسهای ابر میباشد. مدیر ابر شامل مولفه اندازهگیری سرویس ابری و مولفهی مدیریت ابر میباشد. مولفهی مدیریت ابر، برای دریافت دادههای پارامتریِ سرویس موردنیاز، با مولفه کشف دادههای ابری ارتباط برقرار میکند. مولفه کشف دادههای ابر، شامل مولفهی نظارت بر ابر و مولفه مدیریت تاریخ میباشد. برای ارزیابی و رتبهبندی یک سرویس ابری، چارچوب پیشنهادی لزوما موثرترین (برای مثال ارزانترین) سرویس ابری را انتخاب نمیکند. این بدان معناست که اندازهگیری سرویس، بستگی به چندین پارامتر دیگر نیز دارد که این پارامترها بهطور مستقیم یا غیرمستقیم هزینهی سرویسها را تحت تاثیر قرار میدهند. مولفه مدیریت ابر با انجامِ رتبهبندی سرویس ابری به صورت شاخص، مسئول محاسبهی کیفیت سرویس ابری میباشد. مولفه اندازهگیری سرویس ابری، درخواست مشتری را برای ارزیابی خدمات ابری دریافت میکند. این مولفه، صرفا تمام اطلاعات موردنیاز را جمعآوری کرده و کشف و رتبهبندی سرویسهای مناسب را با استفاده از مولفههای دیگر انجام میدهد. مولفه مدیریت ابر، مسئول پیگیری SLA از مشتریان (باتوجه ارائه دهندگان سرویسهای ابر و تاریخ تکمیل سرویسها) میباشد. مولفهی اندازهگیری سرویس ابری، با استفاده از یک یا چند پارامترِ کیفیت سرویس، سرویس شاخصی را ایجاد میکند و به آن دسته از سرویسهای ابری ارائه میدهد که بهترین نیازهای درخواستی (درخواست سرویس) کاربر را برآورده میکنند. مولفه مدیریت ابر، مسئول جمعآوری اطلاعات بدون ایراد از مولفهی مدیریت ابر و انتقال آن به مولفهی اندازهگیری سرویس ابری میباشد. مولفه کشف دادههای ابر، برای محاسبهی کیفیت سرویس، بهمنظور رتبهبندی سرویسهای ابری، اطلاعات مورد نیاز را در سطح سرویس جمعآوری میکند. مولفهی نظارت بر ابر، اولین سرویسهای ابری که میتوانند نیازهای ضروریِ کاربر به کیفیت سرویس را برآورده نمایند، را کشف میکنند. سپس بر عملکرد سرویس ابری نظارت میکند. مولفهی مديریت، تاريخچهی سرویسهای ارائه شده توسط ارائه دهندهی ابر را ذخيره میکند. مولفهی نظارت بر ابر، اطلاعاتی مانند سرعت VM، حافظه، تاخیر در پیمایش، عملکرد ذخیرهسازی، زمان تاخیر شبکه و پهنای باند موجود را جمعآوری میکند. همچنین بررسی میکند که چگونه الزامات SLA مربوط به مشتریان قبلی، با ارائهدهنده سرویس ابری تطبیق داده میشوند. مولفه مديريت، برای هر یک از فروشندگان سرویسهای ابری، تاریخچهی بازخوردهای مشتری، اطلاعات تعاملی و اطلاعات مربوط به تجربهی استفاده از سرویسهای ابری را ذخیره میکند. مولفهی کشف سرویس ابری، سرویسها و ویژگیهای این فروشندگان را توسط ارائه دهندگانِ سرویسهای ابری مختلف، تبلیغ میکنند. فروشندگان خدمات ابری اطلاعاتی از فروشندگانی ارائه میدهند که سرویسهای مرتبط با ابر را ارائه میدهند. همانطور که در شکل 2 نشان داده شده است، مولفهی اندازهگیری سرویس ابری، از روش تصمیمگیریِ ساختار یافته استفاده میکند.
برای اعتبارسنجی چارچوب پیشنهاد شده، سه سرویس ابری (سرویس 1 (S1)، سرویس 2 (S2) و سرویس 3 (S3)) و هفده ویژگی کیفی (Qi1، Qi2،... Qi17) برای دو نیاز کاربریِ متفاوت مورد ارزیابی قرار گرفتند. دادههای کیفیت سرویس، از مطالعات مختلفی که به ارزیابیِ سه ارائهدهندهی سرویس ابریِ IaaS (آمازون EC2، ویندوز آزور و Rackspace [14, 16, 22, 24]) پرداختهاند، جمعآوری شده است. بهطور عمده، به منظور حفظ سازگاری در استفاده از مقادیر اندازهگیری شدهی ویژگیهای کیفی برای ارزیابی و رتبهبندی سرویسهای ابری، براساس ویژگیهای ارائه شده در جدول 1 و جدول 2، دادههایی از [24] جمعآوری شدهاند.
تنظیمات وزنی مرتبط (WQi1, WQi2…WQi17) نیز به ترتیب متناسب با ویژگیهای کیفی مربوطه، برگرفته از [14، 16] میباشند؛ نگاه کنید به جدول 3.
این وزنها نیز توسط کارشناس کلیدیِ ذینفع مورد تایید قرار گرفته است. مسئولیت (Qi1)؛ ظرفیت پردازنده (Qi2)؛ ظرفیت حافظه (Qi3)؛ ظرفیت دیسک (Qi4)؛ قابلیت دسترسی (Qi5)؛ پایداری سرویس پردازنده (Qi6)؛ پایداری سرویس حافظه (Qi7)، سرویس پشتیبانی رایگان (Qi8)، نوع سرویسهای پشتیبانی (Qi9) و امنیت (Qi10) ویژگیهای سودمندی هستند. قابلیت انعطافپذیری زمانی (Qi11)، ثبات سرویس زمان بارگذاری (Qi12)، هزینه VM در حال استفاده (Qi13)، هزینه دادههای در حال استفاده (Qi14)، هزینه ذخیرهسازیِ در حال انجام (Qi15)، دامنه زمانی پاسخدهیِ سرویسها (Qi16) و مقدار میانگین زمانیِ پاسخدهیِ سرویسها (Qi17) ویژگیهای دارای هزینه هستند.
در حال حاضر، محیط ابری برای سه سرویس ابریِ ارائه شده توسط سه ارائهدهندهی سرویس ابری و دو نیاز کاربری ایجاد شده است (نیاز 1، نیاز 2) [16]. نتیجه محاسبات انجام شده در سه سرویس در جدول 4 نشان داده شده است.
چارچوب پیشنهادی برای بررسی دادههای کیفی و کمی و برای ارزیابی و رتبه بندی کیفیت سرویسهای ابری، انعطافپذیر است. نتایج نشان میدهد که برای نیاز کاربری 1، سه سرویس ابری بهصورت S3 > S1 > S2 رتبهبندی شدهاند (نگاه کنید به شکل 3)؛ که برای نیاز کاربری 2، سه سرویس ابری بهصورت S3 > S1 > S2 رتبهبندی شدهاند (نگاه کنید به شکل 4). نتایج حاصل شده توسط این چارچوب با نتایج ذکر شده در [14، 16، 24] مطابقت دارد، اما چارچوب پیشنهادی، موثر، قابل کنترل، محاسباتی اقتصادی[17] و برای استفاده ساده است. این چارچوب مزایایی را برای ذینفعان مختلف جهت ارزیابی خدمات ابری ارائه میدهد؛ بهعنوان مثال: معماری، تصمیمگیرندگان، مدلسازان، تحلیلگران، طراحان، توسعه دهندگان، تحلیلگران کیفیت، متخصصین دامنه، آزمایشکنندگان، مدیران و مشاوران در طراحی، خرید، تهیه و ارائه خدمات ابری موثر. این چارچوب به اندازه کافی این توانایی را دارد که ویژگیهای کیفی متعدد و پیشرفتهی مورد علاقه ذینفعان را در نظر بگیرد.
رایانش ابری (CC)، سازمانها و صنایع مختلف (در مقیاس کوچک، متوسط یا بزرگ) را قادر کرده است تا نیازهای مختلف خود به فناوریاطلاعات را برونسپاری کنند. مدل CC یک مسألهی چالش برانگیز را برای مصرفکنندگان سرویسهای ابر ایجاد میکند و آن انتخاب سرویس ابریِ مطلوب و انتخاب بهترین ابر از میان سرویسهای ابری مورد نیاز میباشد. در این مقاله، یک ارزیابی سیستماتیک بر روی کیفیت سرویس و چارچوب رتبهبندی سرویسهای ابری ارائه شده است. چارچوب پیشنهادی از نظر محاسباتی موثر بوده، بهراحتی قابل کنترل و انعطافپذیر است برای ارزیابی و رتبهبندی سرویسهای ابری، دادههای کیفی و کمی بسیاری را در نظر میگیرد. در اینجا یک نمونهی گویا نیز برای تایید و نشان دادن کاربرد چارچوب پیشنهادی، ارائه شد. در پژوهش آینده، این چارچوب را توسعه خواهیم داد تا بتوانیم مواردی را که منجر به عدم اطمینان در کیفیت سرویسهای ابری میشوند را نیز مورد بررسی قرار دهیم.
منابع
[1] quality of service
[2] Cloud computing
[3] Cloud provider
[4] cloud service
[5] cloud consumer
[6] small and medium enterprises
[7] capital expenditure
[8] Infrastructure as a Service
[9] Platform as a Service
[10] Software as a Service
[11] Data as a Service
[12] Windows Azure
[13] Analytical Hierarchical Process
[14] pair wise comparison
[15] subjectivity
[16] Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution
[17] computationally economical