
فاطمه ملقب به انیسالدوله؛ دختر رعیت یتیمی بود که چوپانی گوسفندان عموی خود را در امامه لواسان میکرد که در سفر ناصرالدین شاه قاجار به امامه، در یک گفت وگوی کوتاه میان وی و شاهنشاه، دل سلطان صاحبقران[1] را ربود و همراه شاه به حرمسرای قاجار برده شد و به دست یکی از زنان محبوب شاه بنام جیران سپرده شد تا آداب دربار را بیاموزد؛ با مرگ جیران، انیسالدوله به ازدواج شاه درآمد و آن دختر یتیم چوپان چنان مراتب پیشرفت را طی کرد که هگان حیرت نمودند! از سوی ناصرالدین شاه نشان حمایل آفتاب و تمثال همایونی دریافت کرد و عملا وی را میتوان ملکهی ایران در دوران ناصری نام برد.
مادام کارلا سرنا[2]، در کتاب خاطراتش مینویسد که «در ایام نوروز خانمهای سرشناس از رفتن به دیدن ملکه انیس الدوله غفلت نمیکنند و این روزها را برای مطرح کردن درخواستهایی که از سوگلی شاه دارند مغتنم میشمارد. ضمنا اهدای تحفههای سنتی از قبیل شیرینی، مربا، نقل و نبات که لای آنها با مهارت خاصی جواهرات گرانبها و کیسههای کوچک محتوی سکههای یک تومانی جا داده میشود، نیز فراموش نمیگردد. خانم ها بعد از مبادله تعارفات معمولی، آزادانه با هم سخن میگویند. مثلا خانمی برای یکی از اعضای خانواده خود از ملکه مقام بهتری را درخواست دارد و در عین حال هدیهای را که برای گرفتن چنین مقامی به همراه آورده است به او عرضه می کند.
انیس الدوله تنها زنی بود [یا حتی تنها کسی بود] که میتوانست با شاه مخالف باشد و این مخالفت را بیان دارد و در مقابل شاه بایستد؛ آن داستان معروف که بعد از اعلام فتوای حرمت تنباکو زنان حرمسرای ناصرالدین شاه قلیانها را شکستند در اصل به فرمان انیسالدوله بود و هم او بود که از بردن قلیان بعد از آن نزد شاه ممانعت کرد. انیسالدوله اولین ملکه ایران بود که به اروپا رفت! او به همراه شاه تا مسکو رفت، هنگامی که خبر ورود ملکهی ایران به شهردار مسکو رسید وی تلاش کرد دسته گلی به وی تقدیم نماید ، برای گریز از چنین دردسرهایی، مشیرالدوله به شاه توصیه کرد تا انیسالدوله را به تهران بازگرداند و اینگونه شد که انیسالدوله از ادامهی سفر فرنگ بازماند.
در سومین سفر ناصرالدین شاه قاجار به فرنگ وقتی شاه در ۱۴ فوریه روز ولنتاین قرار میگیرد و کُنِش فرنگیان را به معشوقههاشان میبیند دستور میدهد تا کارتپستالی تهیه شود برای انیسالدوله به انظمام یک بلیطتئاتر (به شکل نمادین) و پشت کارت مرقوم مینمایند:
"خاطرمان به شما سخت مشغول است..."
------------------------------
عاشق شو،
اَر نه روزی
کار جهان سر آید
ناخوانده نقش مقصود
از کارگاه هستی...
#حافظ
---------------------------------
[1] عنوان صاحبقران معمولاً به حاکمی داده میشد که به هنگام قِران سیارات، خاصه قران سعدین، متولد میشد یا مدت حکومتش از سی سال، تجاوز میکرد. با این حال، این لقب برای حکامی نیز به کار رفته است که چنان ویژگیهایی نداشتهاند.
[2] یک جهانگرد ایتالیایی قرن نوزدهم اروپا بود که در زمان حکومت قاجار و همزمان با سلطنت ناصرالدین شاه از طریق دریای خزر به ایران آمد. سفرنامه او با نام سفرنامه مادام کارلا سرنا ( یا آدمها و آئین ها در ایران) شناخته میشود که در احوال، خلق و خو و آداب و رسوم ایرانیان است.