نگاهی فلسفی به آغاز راه پیامبری در دل ظلمت
در تاریخ ادیان، تولد حضرت موسی نهتنها یک رویداد تاریخی است، بلکه نقطهای نمادین از آغاز مبارزه میان نور و ظلمت، آگاهی و جهل، و حقیقت و قدرتِ پوشالی است. در این سرگذشت، ما با انسانهایی روبهرو میشویم که تصمیمهایشان ریشه در عمیقترین لایههای هستی دارد: ترس، عشق، شهود و ایمان.
۱. فرعون و ترس از آینده
فرعون، نماد قدرت مطلق و بیریشه، در برابر آیندهای قرار گرفت که آن را نمیفهمید اما از آن میترسید. پیشگویان درباری او را با هشداری گنگ و مبهم روبهرو کردند: کودکی از بنیاسرائیل، روزی حکومتت را سرنگون خواهد کرد. این پیشگویی، نه بر مبنای وحی یا حقیقتی آسمانی، بلکه بر پایهی تفسیرهای پراکندهای بود که بیشتر برای خوشایند فرعون و حفظ جایگاه کاهنان انجام میشد.
در اینجا فلسفهای روشن دیده میشود: جهل، بزرگترین منبع خشونت است. قدرتی که از آگاهی تهی باشد، همیشه برای حفظ خود، به خونریزی و نابودی روی میآورد. فرعون، چون ندانست، کشت. چون نفهمید، ترسید. و چون نترسیدن را نیاموخته بود، فرمان به قتل نوزادان داد.
۲. مادر حضرت موسی؛ شهود در برابر ترس
در برابر این ترس بیپایه، ایستادگی زنی ناشناخته قرار دارد: مادر حضرت موسی. او تصمیمی گرفت که هم عقلانی بود و هم شهودی. فرزندش را، به دل نیل سپرد. نه از روی بیپناهی، بلکه از ایمان. تصمیم او، تنها ناشی از غریزهی مادری نبود. او صدایی درون خود شنید که از اعماق جانش برخاسته بود: «اَرضِعیهِ فاذا خفتِ علیهِ فألقیهِ فی الیمّ». این صدای حق، عقل و ایمان را در او یکی کرد. و این، همان لحظهایست که انسان، نهفقط به نجات خویش، بلکه به نجات حقیقت، دست میزند.
۳. شکست قدرت، در آغوش خودش
طنز تاریخی اما در این است: حضرت موسی نه در خفا، بلکه در قلب قصر فرعون پرورش یافت. قدرتی که برای نابود کردن او بسیج شده بود، خود پرورشدهندهاش شد. و این، قانون هستیست: وقتی قدرت، علیه حقیقت قد علم کند، بالاخره از درون خود سقوط خواهد کرد.
جمعبندی فلسفی
ماجرای تولد حضرت موسی، بیش از آنکه یک روایت دینی صرف باشد، بازتابی از چند اصل فلسفی است:
حقیقت را نمیتوان با ترس خاموش کرد.مادرانِ صاحب ایمان، بزرگترین حاملان پیامهای الهیاند.قدرتی که بر پایه جهل بنا شود، در نهایت خود را میبلعد.و در پایان، همانطور که میدانیم: «از حضرت یوسف، نشانههای ظهور حضرت موسی رسیده بود، اما آنها نفهمیدند که از کدام خانواده خواهد آمد». این نفهمیدن، سرنوشت را از دست آنها گرفت و به دامان مادری سپرد که هم میترسید، و هم ایمان داشت.