
وقتی من حدود 4 سالم بود، با این که مادرم به من هشدار داده بود، انگشتم را روی اجاق داغ گذاشتم. اجاق، سرخ، نورانی و درخشان بود و من میدانستم غذای خوشمزه، از آنجا بیرون میآید. برای همین، نتوانستم در برابرش مقاومت کنم.
آن روز یک درس مهم یاد گرفتم: چیزهای واقعا داغ، باعث ناراحتی ما میشوند. آدم را میسوزانند و دلتان میخواهد از آنها فاصله بگیرید.
حدوداً همان موقع، کشف مهم دیگری کردم. بستنی خوشمزهای که بعضی وقتها پدر و مادرم به من میدادند، در فریزر و داخل قفسهای نگهداری میشود که اگر فقط روی نوک انگشتهای پایم بایستم میتوانم بدستش بیاورم.
یک روز، در حالی که مادرم در اطاق دیگر بود (مادر بیچاره)، من بستنی را قاپیدم و نشستم روی کف آشپزخانه و با کمک دستانم حریصانه شروع کردم به بلعیدنش.
آنجا قفسهای بود که طی ده سال آینده میتوانستم خودم را به اوج لذت برسانم. اگر در ذهن چهارساله کوچک من یک بهشت وجود داشت، من آن را پیدا کرده بودم. کمال مطلق. بهشت کوچک من که از این الوهیت منجمد، لبریز شده بود.
وقتی بستنی داشت آب میشد، آنرا به صورتم میمالیدم و اجازه میدادم روی لباسم بچکد و در این لذت شیرین، حمام میکردم. اوه بله، شیر شیرین، رازهایت را با من درمیان بگذار، امروز، معنای عظمت را خواهم دانست.
... بعد مامان وارد شد و تمام جهنم را روی سرم خراب کرد. البته باید من را حمام میکرد ولی چیزهای دیگری هم کنار حمام بود. آن روز درس دیگری یاد گرفتم. دزدیدن بستنی و ریختن آن روی لباسهایت و کف آشپزخانه، باعث میشود مامانت بینهایت عصبانی شود و مامانهای عصبانی، آدم را ناراحت میکنند و بهتر است دور و برشان نباشی چون سرت غر میزنند و تنبیهت میکنند. و آنروز، مثل روزی که به اجاق دست زده بودم، یاد گرفتم که چه کاری را نباید بکنم.
اما من آنجا یک درس مهم دیگر هم گرفتم، یک فرا درس که درس سادهای هم بود. این درس آنقدر واضح است که وقتی اتفاق میافتد توجهی به آن نمیکنیم. اما این درس، بسیار مهمتر از دو درس دیگر است. این که بستنی، بهتر از سوختن با اجاق است.
ممکن است به نظرتان آنقدرها عمیق نباشد ولی واقعاً هست چون یک داوری ارزشیست. بستنی بهتر از اجاق داغ است. من ترجیح میدهم شیرینی بستنی داخل دهانم باشد تا آتش روی دستم. این به مقوله کشف ترجیهات و در نتیجه، اولویتها مربوط میشود. دانشیست که میگوید در این دنیا، چیزها بر هم ارجهیت دارند و بنابراین، تمام رفتارهای آینده ما، آن واقعیت را مدنظر قرار میدهند.
و این شغل بچههای چهارساله شوخ و شنگ است: بی وقفه، جستجو کردن. برای کشف دنیای اطرافشان، برای این که بفهمند چه چیزی حس خوبی دارد و چه چیزی حس بدی و بعد سلسله مراتب ارزشی خودشان را بر آن اساس بنا کنند. بستنی، بهتر از سوختن است. بازی با سگ بهتر از بازی با یک تکه سنگ است. روزهای آفتابی بهتر از روزهای بارانیند. نقاشی، بسیار جالبتر از آواز خواندن است. این احساسات درد و لذت، زیربنای تمام ترجیهات و دانشیست که در ادامه زندگی به دست میآوریم و در واقع، فونداسیون چیزی را تشکیل میدهد که بعدها ما به آن شخصیت میگوییم.
رشد، چه جور چیزیست؟
یکی از دوستان من یک بار والدین بودن را این گونه توضیح داد: "اساساً دو دهه گشت زدن اطراف یک بچه برای اطمینان از این که تصادفاً خودش را به کشتن ندهد. و تعجب میکنید اگر بدانید یک بچه میتواند چه تعداد راه برای کشتن خود پیدا کند."
کودکان، همیشه به دنبال راههای جدیدی هستند که تصادفاً خود را بکشند، زیرا نیروی محرک روانشناختی آنها، کشف و شناسایی است. ما در اوایل زندگی، به سمت اکتشاف جهان اطرافمان رانده میشویم، زیرا اذهان احساسی ما مشغول جمعآوری اطلاعات است: چه چیزهایی لذتبخش و چه چیزهایی آسیبزننده است، چه چیزهایی خوب و چه چیزهایی بد است، چه چیزهایی ارزش دنبال کردن دارند و چه چیزهایی ارزش احتراز و دوری کردن دارند. ما ساختمان سلسلهمراتب ارزشی خود را میسازیم و در مورد این که چه چیزهایی اولین و مهمترین ارزشهایمان هستند، تصمیمگیری میکنیم و بدین ترتیب، میتوانیم شروع به شناخت چیزی کنیم که میخواهیم امیدوارش باشیم.
در نهایت، فاز اکتشافی، به خودی خود به اتمام میرسد، نه به این دلیل که ما برای اکتشاف، از دنیا خارج میشویم، در واقع، برعکس: فاز اکتشافی ما به اتمام میرسد چون، ما هر چه بیشتر پا به سن میگذاریم، کم کم میفهمیم که جهان زیادی برای اکتشاف وجود دارد. شما نمیتوانید همه چیز را لمس و مزه کنید. نمیتوانید همه مردم را ملاقات کنید. نمیتوانید همه چیز را ببینید. تجربههای بالقوه بسیار زیادی وجود دارد و قدرمطلق وجود خودمان، پوشیده شده و این ما را میترساند.
بنابراین، دو ذهن ما تمرکز خود را روی آزمایش چیزها کمتر میکنند و دنبال ایجاد قوانینی میروند که به ما در هدایت پیچیدگیهای بیپایان جهان پیش از خودمان کمک کنند. ما بیشتر این قوانین را از والدین و معلمین خود اقتباس میکنیم ولی بسیاری از آنها را خودمان استنتاج میکنیم. به عنوان نمونه، وقتی به اندازه کافی در نزدیکی چیزهای داغ، چرخ زدیم، این قانون ذهنی در ما ایجاد میشود که تمام چیزهای داغ، خطرناکند و این فقط به اجاقها محدود نمیشود. و بعد از این که به دفعات کافی، با عصبانیت مادر رو به رو شدیم، کم کم میفهمیم که علاوه بر شبیخون به فریزر، دزدی دسرها هم "همیشه" کار بدیست و این فقط به مواقعی که دسرمان بستنی است، مربوط نمیشود.
در نتیجه، برخی قوانین عمومی در ذهن ما شروع به ظهور میکنند: مراقب چیزهای خطرناک باش تا آسیب نبینی؛ با پدر و مادرت صادق باش تا با تو خوب رفتار کنند؛ چیزها را با خواهر و برادرت تقسیم کن تا آنها نیز با تو تقسیم کنند.
این ارزشهای جدید، پیچیدهترند زیرا آنها انتزاعی هستند. شما نمیتوانید عدالت را به کسی نشان دهید یا تصویر احتیاط را نقاشی کنید. بچه کوچک فکر میکند، بستنی، فوقالعاده است، پس من بستنی میخواهم. اما نوجوان، قوانین اگر/آنگاه را به تصمیمسازیهای خود اعمال میکند و طوری به وسیله زنجیرههای علت و معلولی فکر میکند که یک کودک، قادر به درک آن نخواهد بود.
در نتیجه، نوجوان یاد میگیرد که دنبال کردن مؤکد لذتهای شخصی و فرار از درد، در اغلب موارد، مشکل ایجاد میکند. اعمال ما پیامدهایی دارند. شما باید تمایلات خود را با تمایلات اطرافیانتان وفق دهید. باید با قوانین جامعه و قدرت حاکم، باز کنید و بعد، در اغلب موارد، پاداش خود را دریافت خواهید کرد (مواردی که پاداش گرفته شده، بیش از مواردی است که از پاداش، خبری نیست).

شکل 1: کودک، فقط به لذت خود فکر میکند، در حالی که نوجوان برای رسیدن به اهدافش قوانین و اصول را دنبال میکند.
بلوغ در عمل بدین گونه است: ایجاد سطوح بالاتر و انتزاعیتر ارزشها برای بالا بردن کیفیت تصمیمات در محدوده وسیعتری از زمینهها. اینگونه است که با جهان تطبیق پیدا میکنید و میآموزید که چه طور، تجربههای جایگزین را که ظاهراً تعدادشان بینهایت است، دستکاری کنید. این همان جهش شناختی بزرگ کودکان است که زیربنای یک رشد سالم و شاد محسوب میشود.
کودکان، غاصبانی کوچند. آنها برای درک هر چیزی در زندگی که فراتر از درک آنی لذت یا درد در همان لحظه خاص از زندگی آنان باشد، دچار مشکل میشوند. آنها احساس یکدلی با کسی نمیکنند. آنها نمیتوانند چیزهایی مثل "زندگی در کفشهای تو چه طور است؟" (نام کمپینی برای حمایت از کودکان فقیر) را درک کنند. همه آنچه کودکان میدانند این است که کمی از آن بستنی لعنتی را نیاز دارند.
از این رو هویت یک کودک، بسیار کوچک و شکننده است. این هویت، تنها با آنچه لذتبخش است و آنچه از درد دوری میکند، ساخته شده است. سوزی، شکلات دوست دارد. او از سگها میترسد. او از رنگکردن، لذت میبرد. او اغلب، به برادرش اهمیت میدهد. محدوده هویت سوزی همین است زیرا ذهن متفکر او به اندازه کافی رشد نکرده تا بتواند داستانهای منسجمی برای او بسازد. تنها زمانی که او به اندازه کافی پا به سن گذاشت و پرسید لذت برای چیست یا درد برای چیست، آنگاه میتواند روایتهایی با معنا در مورد خود بسازد و هویتش را شکل دهد.
دانش لذت و درد، در بزرگسالی نیز سر جای خود است. با این فرق که دیگر، بیشتر تصمیمگیریها توسط لذت و درد، دیکته نمیشود. از این به بعد، پایههای ارزشی ما را این دو تشکیل نمیدهند. کودکان بزرگتر، احساسات شخصی خود را با درکی که از قوانین و دستورات اجتماعی اطراف خود دارند، موازنه کرده و تصمیم میگیرند. این به آنها هویت بزرگتر و نیرومندتری میدهد.
نوجوانان نیز درست همان سکندریخوردنهایی را تجربه میکنند که کودکان هنگام یادگیری چیزهای لذتبخش و چیزهای دردناک تجربه میکنند، با این فرق که نوجوان، با آزمودن قوانین و فرامین اجتماعی مختلف، سکندری میخورد. اگر این را بپوشم، باحال میشوم؟ اگر آنگونه صحبت کنم، مردم دوستم خواهند داشت؟ اگر تظاهر کنم که از این موزیک خوشم میآید، محبوب خواهم شد؟
این به خودی خود، یک تکامل است ولی هنوز این روش زندگی نوجوان، ضعفهایی دارد. همهچیز، مثل یک مبادله در نظر گرفته شده. نوجوان به زندگی، مثل مجموعه بیپایانی از معاملات نگاه میکند. من هر کاری که رئیسم بگوید، انجام میدهدم، پس میتوانم پول بدست بیاورم. من مادرم را اینگونه صدا میکنم، پس او بر سرم فریاد نمیزند. من تکالیفم را انجام میدهم، پس آیندهام به فنا نمیرود. من دروغ میگویم و تظاهر به خوبی میکنم پس لازم نیست با تعارض با دیگران سر و کار پیدا کنم.
هیچچیز بدون دلیل خاص خود انجام نمیشود. همهچیز، یک تراکنش محاسبه شده است که معمولاً از ترس واکنشهای منفی ساخته شده است. همه چیز، یک پایان لذتبخش را انتظار میکشد.
مشکل ارزشهای نوجوان این است که اگر آنها را قبول کنید، هرگز نمیتوانید چیزی خارج از خودتان را تحمل کنید. شما در قلبتان هنوز یک کودک هستید، ولی کودکی باهوشتر و بسیار پیچیدهتر. هنوز همهچیز حول به حداکثر رساندن لذت و به حداقل رساندن درد انجام میشود، با این فرق که نوجوان، آنقدر زرنگ هست که چند حرکت بعدی را برای رسیدن به آن درنظر بگیرد.
در پایان، ارزشهای نوجوان، علیه خود فرد هستند. شما نمیتوانید کل زندگی خود را اینگونه سپری کنید، چون در غیر این صورت، هرگز حیات خودتان را زندگی نخواهید کرد. تنها برایند تمایلات اطرافیانتان را زندگی خواهید کرد.
برای این که به فردی تبدیل شوید که به لحاظ هیجانی از سلامت برخوردار است، باید این زنجیره دائمی معاملات بیپایان را بشکنید و دیگر اطرافیان خود را ابزاری برای رسیدن به پایانی لذتبخش نبینید و شروع به درک اصول راهنمای سطح بالاتر و انتزاعیتری کنید.
وقتی چگونه یک بزرگسال باشیم را در گوگل سرچ میکنید، بیشتر نتایج، روی آمادهسازی برای مصاحبههای شغلی، مدیریت مالی، تمیزکردن اطراف خود و یک تکه آشغال بیمصرف نبودن تمرکز دارند.
همه این چیزها عالی هستند و در واقع، چیزهایی هستند که همه بزرگسالان باید قبول کنند و انجام دهند. ولی بحث من این است که اینها به خودی خود باعث بزرگسال شدن کسی نمیشوند. آنها فقط شما را از کودک بودن محافظت میکنند که چیز دیگریست.
علت آن این است که بیشتر مردم، این قبیل کارها را به این دلیل انجام میدهند که آنها مبتنی بر قانون و تراکنش هستند. آنها نوعی پایان ظاهری را دنبال میکنند. شما برای یک مصاحبه شغلی آماده میشوید، چون میخواهید یک شغل عالی داشته باشید. شما یاد میگیرید که چه طور خانه خود را تمیز کنید، چون سطح پاکیزگی خانه شما پیامدهای مستقیمی روی تفکر مردم راجع به شما خواهد داشت. شما امور مالی خود را مدیریت میکنید، چون اگر این کار را نکنید، روزی آن پایینهای جاده به فنا میروید.
معامله با قوانین و دستورات اجتماعی، به ما اجازه داده در دنیا مانند یک انسان خوب، زندگی کنیم. در نهایت، با این وجود ما میفهمیم که مهمترین چیزهای زندگی با معامله به دست نمیآیند. شما دلتان نمیخواهد با پدرتان برای عشق یا با دوستانتان برای همنشینی یا با رئیستان برای احترام معامله کنید. معامله با دیگران برای این که عاشقتان باشند یا به شما احترام بگذارند، احساس گند بیارزش بودن به شما میدهد. این باعث میشود کل برنامه، نا مشخص شود. اگر لازم است کسی را قانع کنید که دوستتان داشته باشد، یعنی دوستتان ندارد. اگر برای این که کسی به شما احترام بگذارد، باید چاپلوسی او را بکنید، چنین کسی هرگز به شما احترام نخواهد گذاشت. اگر باید کسی را متقاعد کنید که به شما اعتماد کند، پس هرگز به شما اعتماد نخواهد کرد. قیمتیترین و مهمترین چیزهای زندگی، طبق تعریف، غیر قابل تراکنش و مبادله هستند و اگر سعی کنید به خاطر آنها معامله کنید، بلافاصله نابود میشوند.
شما نمیتوانید به خاطر شادی، توطئه کنید. این غیر ممکن است. ولی اغلب اوقات، مردم همین کار را میکنند مخصوصاً بعد از امتحان کردن برنامههای خودیاری و دیگر مشاورههای اصلاح فردی، آنها اساساً خواهند گفت "فقط قوانین بازی را به من نشان بده، من باید بازی کنم و بازی خواهم کرد." نمیفهمند، این همان دلیل قطعی شاد نبودنشان است. همین که آنها فکر میکنند شادی، قوانینی دارد که آنها را از شاد بودن باز داشته است، جلوی شاد بودنشان را میگیرد."
وقتی مردمانی که مسیر زندگی را از طریق معامله و قانون میپیمایند، در دنیای مادی دورتر و دورتر میروند، علیل و درمانده در دنیای هیجانی خویش، تنها میمانند. علت آن این است که ارزشهای قابل مبادله، روابطی ایجاد میکنند که بر پایه سوء استفاده ساخته شده است.
وقتی به بزرگسالی دست پیدا میکنید، میفهمید که اگر به بعضی روابط و کارها به صورت معامله نگاه کنید، باعث میشوید از معنا و لذت، خالی شوند. این نوع زندگی در دنیایی که همه چیز، یک معامله است، باعث میشود به جای این که افکار و تمایلات خودتان را دنبال کنید، برده افکار و تمایلات دیگران شوید. برای این که روی پای خودتان بایستید، باید این اشتیاق در شما وجود داشته باشد که به تنهایی کاری را انجام بدید.
بزرگسالی، درک این حقیقت است که گاهی اوقات، یک قانون انتزاعی، به خودی خود درست و خوب است و اگر امروز تو را آزار میدهد و حتی دیگران را آزار میدهد، اگر صادقانه فکر کنیم، هنوز بهترین کاریست که میتوان انجام داد. همانگونه که یک نوجوان میفهمد که دنیا به لذت و درد دوران کودکی محدود نیست، بزرگسال نیز میفهمد که دنیا به معاملهگری دائمی نوجوان برای کسب اعتبار، تأیید و رضایت محدود نیست. بنابراین، بدل شدن به یک بزرگسال، یعنی پرورش توانایی انجام کار درست به خاطر دلایل سادهای که آنها نیز درستند.
یک نوجوان تنها به این دلیل میگوید برای صداقت، ارزش قائل است که یاد گرفته است که اگر این را بگوید، نتایج خوبی به بار میآید. اما وقتی با یک گفتگوی سخت مواجه شود، دروغهای سفید میگوید، در حقایق، مبالغه میکند و منفعل/پرخاشگر میشود. یک بزرگسال، صداقت خود را تنها به این دلیل ساده حفظ میکند که صداقت مهمتر از لذت یا درد شخصی اوست. صداقت، از به دست آوردن آنچه میخواهی یا رسیدن به یک هدف، مهمتر است. صداقت، هم در درون و هم در بیرون خود، ذاتاً خوب و ارزشمند است. بنابراین، صداقت، به خودی خود یک پایان است، نه وسیلهای برای یک پایان دیگر.
یک نوجوان میگوید شما را دوست دارد، ولی پذیرش او از دوست داشتن این است که قرار است در عوض آن، چیزی به دست آورد، که دوستداشتن، تنها ملاقاتی برای یک مبادله است، جاییست که شما همه داشتههای خود را آنجا میبرید و با یکدیگر بر سر بهترین معامله، چانهزنی میکنید. یک بزرگسال اما بدون انتظار منفعتی در بازگشت، عشق میورزد زیرا، بزرگسال میداند که این تنها چیزی است که به عشق و دوستی، حقیقت میبخشد. بخشش یک بزرگسال، بدون انتظار عوض و جبران، انجام میشود زیرا میداند که این کار، مقصودی را که در شروع از هدیه دادن دنبال میکرد، با شکست مواجه خواهد کرد.
ارزشهای قانونمند بزرگسالی، غیر مشروط هستند، یعنی به هیچ وسیله دیگری نمیتوانید به آنها برسید. آنها خود، پایانند. چه در درون و چه در بیرون خود.

شکل 2-6: بزرگسال میتواند به خاطر قوانین خود، از لذتهایش صرفهنظر کند.
دنیا پر از کودکانی است که پا به بزرگسالی نهادهاند و نوجوانان پا به سنگذاشته، به وفور یافت میشود. لعنتی، حتی بعضی بزرگسال کم سن و سال هم وجود دارد. دلیل آن این است که از یک جایی به بعد، بلوغ، هیچ ربطی به سن ندارد. چیزی که مهم است، تمایلات فرد است. وجه تمایز بین بچه، نوجوان و بزرگسال این نیست که چند سالشان است یا چه کار میکنند، این است که چرا کاری را انجام میدهند. بچه، یک بستنی میدزدد چون حس خوبی به او میدهد و او به پیامدهای آن بیتوجه یا بیتفاوت است. نوجوان اما دزدی نمیکند، چون میداند که در آینده، پیامدهای بدتری در انتظارش خواهد بود، اما این تصمیم او در نهایت، معاملهایست که با آینده خود میکند: فعلاً از یک لذت، صرف نظر میکنم تا از دردی بزرگتری در آینده جلوگیری کنم.
اما تنها بزرگسال است که اگر دزدی نمیکند، به خاطر این قانون ساده نیست که دزدی، اشتباه است یا دزدی، حتی اگر موفقیتآمیز هم انجام شود، احساس بدی در او ایجاد میکند.
اگر در دنیا بزرگسالهای بیشتری بود
الان مطمئناً که میگویید: "چه میگویی مارک؟، اگر اینطور باشد، بیشتر مردم دنیا پهن-مغز، نوجوان یا شاید بدتر از آن، یک عده بچه باشند که زیادی رشد کردهاند.
خوب... بله همینطور است. اخیراً با کسی حرف زدهاید؟ کلی بگویم، همه آنها روی مغزتان راه میروند.
باید یک واقعیت غمانگیز به شما بگویم: تعداد کمی از مردم به بزرگسالی رسیدهاند و تعداد کسانی که به این مرحله میرسند و همانجا میمانند، از آن هم کمتر است. چرا اینطور است؟
1- در دوران کودکی، برای این که از ارزشهای لذت /درد، فراتر برویم (همینکه بستنی خوب است و اجاق داغ بد است)، باید این ارزشها را دنبال کنیم و خودمان ببینیم که نتیجه نمیدهند. ما بستنی میدزدیم و مامان تنبیهمان میکند. ناگهان، "بستنی چیز خوبیست" به نظر، آنقدرها هم که به نظر میآید، خوب نیست و عوامل بسیار زیاد دیگری باید مدنظر قرار بگیرند. من بستنی دوست دارم و من مادرم را دوست دارم. اما برداشتن بستنی باعث ناراحتی مامان میشود. حالا باید چه کار کنم؟ در نهایت، بچه مجبور میشود با این واقعیت کنار بیاید که دنبال کردن لذت و اجتناب از درد، پیامدهای ناخواستهای برای ما دارند.
2- به طور خلاصه، دردوران ابتدایی زندگی بچه، یک والدین خوب، اینطوری عمل میکنند: اجرای پیامدهای درست برای رفتارهای مبتنی بر لذت/درد کودک. ایجاد عواقب درست برای رفتار مبتنی بر لذت/درد کودک. به خاطر دزدیدن بستنی، تنبیهش کن؛ به خاطر نشستن سریع روی صندلی رستوران، تشویقش کن. شما آنها را کمک میکنید که بفهمندد زندگی، بسیار پیچیدهتر از انگیزهها و تمایلات خودشان است. والدینی که در این کار، شکست میخورند به شیوهای بینهایت بنیادین، باعث شکست کودکانشان میشوند زیرا زیاد طول نمیکشد که این کودکان به این درک تکاندهنده میرسند که دنیا به تمایلات آنها اهمیتی نمیدهد. یادگیری این حقیقت، در بزرگسالی بسیار دردناک است. بسیار دردناکتر از این که باید بچه را مجبور میکردند این درس را در کودکی بیاموزد. همسن و سالانش و جامعه، به خاطر عدم درک این حقیقت، او را به لحاظ اجتماعی تنبیه خواهند کرد. هیچکس نمیخواهد با یک لوس خودخواه دوست شود. هیچکس نمیخواهد با کسی کار کند که به احساسات یا قوانین محترم دیگران توجهی نمیکند. هیچ جامعهای حاضر به پذیرش کسی که ذهناً (یا عیناً) از فریزر بستنی میدزدد، نخواهد بود. این کودک ناآموخته، به خاطر رفتارش تَرد میشود، مسخره میشود و تنبیه میشود و همه اینها در دنیای بزرگسالی اتفاق میافتد که درد و رنج آن بسیار بیشتر است.
3- والدین، به شیوه دیگری نیز باعث ناکامی کودکان خود میشوند: آنها ممکن است با کودکانشان رفتار نادرستی داشته باشند و کودکی که مورد سوء رفتار قرار گرفته، هرگز از ارزشهای مبتنی بر درد و لذت خود فراتر نمیرود زیرا تنبیه او هیچ الگوی منطقی خاصی را دنبال نمیکند و ارزشهای انتزاعی عمیقتر را تقویت نمیکند. به جای شکستهای قابل پیشبینی، تجربه آنها کاملاً تصادفی و ظالمانه است. دزدیدن بستنی، گاهی اوقات میتواند تنبیهات بیش از حد، ترسناکی در پی داشته باشد، اما بعضی وقتها هم هیچ پیامد خاصی ندارد. بنابراین، هیچ درسی آموخته نمیشود. هیچ ارزش بالاتری ایجاد نمیشود. هیچ پیشرفتی حاصل نمیشود. کودک، هرگز یاد نمیگیرد که رفتار خود را کنترل کند و مکانیزمهای پیچیدهای را برای مقابله با درد همیشگی ایجاد میکند. به همین دلیل است که کودکانی که مورد سوء رفتار قرار میگیرند و کودکانی که زیر ناز و نوازش بزرگ میشوند، در نهایت در بزرگسالی با مشکل یکسانی مواجه میشوند. آنها در سیستم ارزشی دوران کودکی خود گیر میکنند.
4- حتی بدتر، اگر این سوء استفاده، به اندازه کافی شدید باشد (یا بچه، حساسیتهای خاصی داشته باشد)، این درد دائمی میتواند در حین رشد، در روانش جا خوش کند. زندگی روزمره این قبیل بچهها، مملو از ترس و بی اعتمادی میشود طوری که برای این که دردی را که در اعماق روحشان است، تخفیف دهند، دیوانه وار به دنبال لذت میگردند. اینجاست که اعتیاد، متولد میشود. الکل، سکس، موادمخدر، قمار، اینستاگرام. و وقتی این بچه ها بزرکتر میشوند، ناخواسته به داخل این قبیل کارها کشیده میشوند چون این باعث میشود از خودشان دورتر شوند و حتی موقتا یادشان برود که هستند و چه احساسی دارند. از آن مهمتر این که بسیاری از بچههایی که مورد سوء رفتار واقع میشوند، به طور ناخودآگاه، در روابط بزرگسالی خودشان هم به دنبال سوء رفتار، کشیده میشوند آن هم به این دلیل ساده که سوء رفتار، تنها چیزیست که برای آنها معنی دارد. این به هویت آنها تبدیل شده. برای این که احساس زنده بودن کنند به آن نیاز دارند.
5- مردم به همان دلایل، در ارزشهای دوران نوجوانی خود گیر میکنند: زخم روحی و/یا غفلت. قربانیان زورگیری، نمونه برجسته آن هستند. فردی که در دوران جوانی خود با تجربه زورگیری مواجه شده، وارد دنیایی میشود که در آن این درک پیشفرض وجود دارد که هیچکس، هرگز او را بیقید و شرط دوست ندارد یا به او احترام نمیگذارد. هر محبتی تنها با مجموعهای از گفتگوهای تمرین شده و اعمال بسیار سخت بدست میآید. باید به شیوه خاصی لباس بپوشید. باید به شیوه خاصی سخن بگویید. باید به شیوه خاصی عمل کنید و چیزهای دیگر.
6- مردم، در مرحله نوجوانی هم به دلایل مشابهی گیر میکنند، اگرچه، پیامدهای این حالت، به شدت حالت قبل نیست. بعضیها در انجام بازی معامله، بینهایت ماهر میشوند. آنها میتوانند جذاب و کاریزماتیک باشند. آنها ذاتا طوری هستند که میتوانند خواسته دیگران را حس کنند و خودشان را با آن مطابقت دهند. رک بگویم: آنها در بازی دادن دیگران، و به دست آوردن چیزهایی که میخواهند، زیادی مهارت دارند. این قبیل آدمها به ندرت ممکن است در این کار شکست بخورند و به همین دلیل، باور میکنند که دنیا با همین قانون ساده، اداره میشود. همه این را دوست دارند. همه چیز را میشود تغییر داد و تحت کنترل گرفت. عشق، مضخرف است. اعتماد نشانه ضعف است.
7- لازم است که والدین و معلمین خوب، تسلیم معاملهکردنهای نوجوانان نشوند. بهترین راه، برای انجام این کار، به طور مثال البته، نشان دادن "بیقیدوشرط بودن" است، با بیقید و شرط بودن خودمان است. بهترین راه برای آموزش اعتماد به یک نوجوان، اعتماد به اوست. بهترین راه برای آموزش احترام به یک نوجوان، محترم شمردن اوست. بهترین راه برای این که به کسی عشق ورزیدن را آموزش دهیم این است که عاشقش باشیم. و نباید او را مجبور به عشق یا اعتماد یا احترام کنید (در نهایت، این باعث مشروط شدن این چیزها میشود).
8- وقتی والدین و معلمین، در این کار شکست میخورند، معمولا به این علت است که خودشان در سطح داوریهای ارزشی نوجوانی گیر کردهاند. آنها هم دنیا را با مجموعهای از معاملات میدانند. آنها هم، عشق را برای رابطه جنسی، معامله میکنند و وفاداری را برای محبت و احترام را برای حرفشنوی، معامله میکنند. در واقع، آنها با بچههایشان بر سر محبت، عشق و احترام، معامله میکنند. آنها فکر میکنند، این یک چیز عادییست، بنابراین، بچه هم وقتی رشد میکند فکر میکند این، عادیست. و وقتی بچه ، ارتباطات عاشقانه و رومانتیک خود را شروع میکند، رابطه والدین-فرزندی کم عمق و بیخود و مبتنی بر تراکنش خودش را کاملاً فراموش کرده، کنار میگذارد.
احتمالاً اگر بگویم مارلین منسون زندگی من را نجات داده، یک مقدار گزافه گویی کردهام. ولی احتمالاً بلوغ خودم را مدیون او هستم. وقتی سیزده سالم بود، از مدرسه اخراج شدم و تقریباً تمام دوستانم را از دست دادم. والدینم چند ماه بعد از هم جدا شدند و کمی بعد، پدرم از خانه ما رفت و برای این که رفتنش باعث اثرات بد روی من نشود، من را به مدرسه مسیحیان در حومه شهر تگزاس فرستادند. جایی که من هیچکس را نمیشناختم. من یک اتئیست بودم و یک بچه مثبت لاغر که فقط فوتبال را میپرستید و بعدش، مسیح را.
برای مدتی، اوضاع چندان قشنگ نبود. من را به زور داخل قفسه میکردند. به من میخندیدند و از زمین فوتبال بیرونم میکردند. تقریبا دو سال طول کشید که من را به عنوان دوست خودشان قبول کنند. حسابی اذیت شدم. فشار شدیدی روی خودم احساس میکردم که هرطور هست، با این محیط، سازگار شوم و با طبیعت مبتنی بر معامله زندگی اجتماعی در این مدرسه انطباق پیدا کنم. اما همان موقع هم رفتارهایی که همگان از من انتظار داشتند، برایم نفرت انگیز بود.
حدوداً همان وقت بود که مارلین منسون، الهام بخش من شد چون این خواننده در ترانهها و مصاحبههای خودش پیام تقویت نفس را به طورخاص، برای نوجوانهای تازه بیدارشدهای مثل من، انتقال میداد. اولین بار، این پیشنهاد را از او شنیدم که میگفت: این منم که تصمیم میگیرم چه چیزی باحال و چه چیزی باحال نیست. این که مردم، مخالفان کلیسا را خوار میکنند چون از مخالفت با خودشان هراس دارند و این که به خودمان جرات بدهیم و با چیزی مخالفت کنیم و خودمان را آنقدر قوی کنیم که همانی باشیم که میخواهیم باشیم، این همان چیزیست که به دیگران اجازه میدهد که آنها هم همین کار را بکنند.
امروز، مارلین را به خاطر آرایش قشنگش و اجراهای قوی روی صحنهاش میشناسند. مردم هرگز به ارتباط او با جوانان مترود حومه شهر در دهه 90 پی نبردند. علت این که مردم از مصاحبههای هوشمندانه و هنر فوقالعاده او روی صحنه، شوکه شده بودند، یک دلیل دارد. زیرا زیر جنون ظاهری او پیامی همیشگی وجود داشت: این که مجبور نیستی خودت را با بازیهای مبتنی بر معامله، سازگار کنی. تو همیشه میتوانی آزادانه انتخاب کنی و نه تنها برای انتخاب، آزادی، بلکه مجبوری انتخاب کنی که قراره چه کسی باشی. خواه متوجهش شده باشی خواه نشده باشی. تنها سؤالی که باید بپرسی این است: آیا شهامت این کار را داری؟ شهامت بزرگسال بودن را داری؟ آیا شهامت داری که در مورد ارزشهای خودت تصمیم بگیری؟
ارزشهای شما در چه سطحی هستند؟
مشکل حرف زدن در مورد این قبیل سلسله مراتبها این است که همه کسانی که میشنوند، دلشان میخواهد بلافاصله خودشان را در پله بالا تصور کنند که دارند با فروتنی از قضاوت تودههای بیچاره لذت میبرند، روحهای بیچارهای که در پلههای پایینتراز آنها قرار گرفتهاند.
حقیقت این است که اگر دارید به حرفای من گوش میکنید، ارزشهای بیشتر شما احتمالاً در مرحله لذت/ درد یا مرحله مبتنی بر معامله قرار دارد. این یک دلیل ساده دارد: این که بیشتر مردم هنوز بین این دو مرحله، شناورند (از جمله خود من). و بیایید با هم صادق باشیم: اگر قبلاً کمی زندگیتان به فنا نرفته بود این مطلب را تا اینجا دنبال نمیکردید.
در بالای این بالاترین پله، ارزشهای بزرگسالی آنچه را که به آن پاکدامنی و شرافت میگوییم، تعریف میکنند. همان مدیرعاملی که به خاطر گندکاری کارمندش، سرزنش میشود. معلمی که روزهای تعطیل خودش را برای کمک به شاگردان ضعیفش قربانی میکند. دوستی که رابطهاش را به خاطر این که به دوستش بگوید میهمانی دارد از کنترلش خارج میشود، به خطر میاندازد.
همه ما این داستانها را میدانیم و به آن احترام میگذاریم. و علت اینکه میشناسیمشان و به آنان احترام میگذاریم این است که عمومیت ندارند. بیشتر ما، بیشتر وقتها، در سطح معامله باقی میمانیم و از خودمان میپرسیم: "بله، ولی چی به من میرسه؟ یا بدتر، در سطح لذتهای کودکانه میمانیم و فریاد میزنیم: بدش به من. من اونو میخوام.
حقیقت این است که، تشخیص این که ارزشهای ما در چه سطحی هستند، کار مشکلیست. علتش این است که ما میتوانیم برای توجیه چیزهایی که میخواهیم، انواع مختلف داستانسراییهای استادانه را انجام دهیم. معتاد به قماری که به شدت دنبال هیجان برد و باخت پول است، در ذهنش داستان متقاعدکننده ای دارد که میگوید میخواهد همه پولهای باخته خودش را دوباره به دست بیاورد تا به همه ثابت کند یک بازنده نیست (همان معامله نوجوانها) یا این که این کار را برای این انجام میدهد که برای خانوادهاش خوب است (که این یکی پاکدامنی بزرگسالیست).
البته مضخرف میگوید، او فقط نمیتواند به خودش کمک کند.
پس واضح است که ما نمیتوانیم به تفسیر خودمان از اعمالمان اعتماد کنیم. شاهد این ادعا، کوه روانشناختی کوچکیست که میشود به آن استناد کرد: ما اول یک چیزی را احساس میکنیم، بعداً آنرا با داستانها یا روایتهایی که به خودمان میگوییم، توجیه میکنیم. و این داستان، تا حد زیادی متعصبانه است و در مورد شرافت و ازخودگذشتگی خود در این داستانها تا حد زیادی اغراق میکنیم.
بنابراین، باید یاد بگیریم و مزاحم افکارمان شویم. باید راجع به تفسیری که از اعمالمان داریم، دیرباور شویم. در واقع باید روی خود اعمالمان تمرکز بیشتری داشته باشیم.
افکار، میتوانند به ما دروغ بگویند. تفاسیر ما ممکن است تغییر کنند یا به کلی به فراموشی سپرده شوند. اما اعمال ما دائمی هستند. بنابراین، تنها راه برای رسیدن به ارزشهایمان یا درک واقعی آنچه ارزش میدانیم و آنچه ارزش نمیدانیم، این است که اعمالمان را زیر ذرهبین قرار بدهیم.
اگر همیشه میگویید، میخواهید به مدرسه برگردید و مدرکتان را بگیرید، ولی الان 12 سال میگذرد و شما روی عذر شماره 57 هستید، این یعنی واقعاً نمیخواهید به مدرسه برگردید. چیزی که شما میخواهید، این است که احساس کنید که میخواهید به مدرسه برگردید و این چیز کاملاً متفاوتیست.
اگر میگویید در روابطتان بیش از هر کس دیگری صداقت دارید ولی با این حال، بسیاری از کارها و رفتارهای خودتان را از طرف مقابل مخفی میکنید و مرتباً از انگیزههای طرف مقابلتان سؤال میکنید و مرتب میپرسید کجا بوده و وقتی خوابیده با پیام متنی بمبارانش میکنید، پس نه، شما برای صداقت، ارزش قائل نیستید. شما فقط حرفش را میزنید چون میخواهید ارزشهای سطح پایینتر خودتان را توجیه کنید.
در بهترین حالت، در بعضی زمینهها به ارزشهای سطح بالا چسبیدهاید ولی در بعضی زمینهها خیر. بعضیها آدمهای فوقالعاده خوبی هستند ولی به هیچ وجه، والدین خوبی نیستند. بعضیها والدین بسیار خوبی هستن ولی در کارشان گند میزنند. بعضی آدمها، بداخلاق ولی خدای بهرهوریند. همه ما در بعضی حوزهها، بالغ و در بعضی سطوح دیگر، نابالغیم.
در بیشتر مواردی که مردم توانستهاند مشکلات هیجانی خودشان را التیام ببخشند، سامانههای ارزشی سطح اول یا سطح دومی وجود داشته است که فرد، با وجود این که در حال سقوط بوده به آنها چسبیده است. مادری که دائماً به خاطر بچههای خود میجنگد، به این دلیل این کار را انجام میدهد که بچههایش فکر نمیکنند به خاطر یک منفعت خاص، به آنها عشق میورزد. این ایده که کمیت عشق میتواند اندازهگیری شود.
دوستی که به شما دروغ سفید میگوید، احتمالاً به این دلیل این کار را انجام میدهد که نمیخواهد منفعتی را که از شما به دست میآورد، از دست بدهد. همکاری که کار شما را میدزدد و آنرا به نام خودش تمام میکند، گرفتار اشتیاق شدید لذت (یا موفقیت است).
تنها راه برای به دست آوردن درکی واضح از ارزشهایمان، این است که یاد بگیریم و اعمالمان را مشاهده کنیم و در اینکار باید مانند یک تماشاچی بی طرف، بدون تعصب باشیم.
اعمالی که همیشه باعث آسیب به خودمان یا دیگران میشوند، طوری که مرتب مجبورید برای خود عذرتراشی کنید یا برای مخفی کردنشان دروغ بگویید، نشان میدهند که ارزشهای شما شدیداً سطح پایین و مبتنی بر درد/لذت هستند. دروغ، ذاتاً، خودخواهانه است و طراحی میشود تا راه را برای خودخواهانهترین تمایلات ما باز کند. اگر من به همسرم در مورد این که دیشب کجا بودهام، دروغ بگویم، این به خودی خود، نشان میدهد که من خودخواهانه و از روری اجبار رفتار میکنم.
· اعمالی که با قصد قبلی و برای به دست آوردن یک نتیجه خاص از یک شخص یا یک چیز، انجام میشوند، نشاندهنده ارزشهای مبتنی بر معامله/تراکنش هستند. فرق هست بین وقتی که به کسی میگویید به او علاقه دارید، چون فکر میکنید دوست دارد این را از شما بشنود با وقتی که به کسی میگویید به او علاقه دارید، فقط به این دلیل که این حس را در خودتان احساس میکنید. دومی، صداقت است، اولی سوء استفاده و خیلیها وضعیت مبهمی بین این دو حالت دارند.
· بالاترین سطوح ارزشهای بزرگسالی را اعمالی نمایندگی میکنند که انگیزه آنها قوانین اخلاقی عمیقی هستند که با کمال میل دلتان میخواهد از آنها رنج بکشید و صرفنظر از خروجی مشخصی برای خود، باور دارید که در همه شرایط، درستند.
اینها چیزهایی هستند که قرار است در مورد خودتان بفهمید چون شما علاوه بر اعمالتان، در مورد تفسیر خودتان از اعمالتان هم سؤال میکنید. باید بنشینید و منتقدانه در مورد خودتان و در مورد چیزهایی که انتخاب کردهاید که نه فقط در حرف، بلکه در عمل به آنان اهمیت بدهید، فکر کنید.
در نهایت، این همان چیزیست که به شناخت خود معروف است. شناخت ارزشهای خودتان و به دست آوردن درکی واضح از اعمال و انگیزه اعمالتان. درک سطح بلوغی که دارید در آن زندگی میکنید.
در مواقعی که با یک درمانگر یا مربی یا دوست، مینشینید و صحبت میکنید، همین اتفاق رخ میدهد. شما اعمالتان و تفسیرتان از آن اعمال را شرح میدهید. با کمک راهنماییهای درمانگر، مربی یا دوستتان، مشخص میکنید که تفسیری که از اعمالتان داشتهاید، درست بوده یا فقط خودتان را فریب میدادید. این که اعمالتان منعکس کننده چیزهایی که به آنان اهمیت میدهید، هست یا نه. اگر نیست، محل قطعی کجاست؟
این همان فرایند تراز کردن تفسیرتان از اعمال با خود اعمال است که باعث میشود شما روی زندگی و اعمالتان کنترل داشته باشید. این همترازی به شما امکان میدهد که حسی از معنا و رضایت را در زندگی خود پیدا کنید و خوشحال و سالم باشید. این همترازی، امکان رشد به شما میدهد.
بحران بلوغ در فرهنگ ما
دموکراسی دنیای مدرن، با این فرض ابداع شد که انسان متوسط نوعی، تکه گُه خودشیفته و خودخواهی بیش نیست و برای این که خود را در برابر خودمان محافظت کنیم، سامانهای کاملاً پیچیده با اجزایی وابسته به هم ایجاد کردیم طوری که هیچ فرد یا گروهی نتواند خون جماعت باقی مانده را در شیشه کند.
به عبارت دیگر، متفکران عصر روشنگری فهمیده بودند که بازی سیاست و حکومتداری، در سطح ارتباطات مبتنی بر معامله و تراکنش انجام میشود و به همین دلیل، سیستمهایی لازم است که هیچ شخص یا سازمانی نتواند بیش از حد برنده شود.
سیاست، بازی مبتنی بر بده بستان و خودخواهانهایست و دموکراسی، بهترین سامانه حکومتی است، تنها به این دلیل که تنها سامانهایست که تا به امروز، به این حقیقت، اقرار کرده است. دموکراسی، اذعان میکند که قدرت، افراد فاسد و کودکاندیش را به خود جذب میکند. قدرت، با طبیعت واقعی خود، رهبران را مجبور میکند که کاسبکار باشند. بنابراین، تنها راه برای مدیریت قدرت، این است که جایگاه پاکدامنی بزرگسالی را در طرح خود سامانه، تثبیت کنیم.
آزادی بیان، آزادی مطبوعات، تضمین حریم شخصی و حق بهرهمندی از محاکمه عادلانه، اینها همگی، ضمانت اجرایی "فرمول بشریت" در بنگاههای اجتماعیست و طوری تضمین شدهاند که تهدید یا تغییر آنها بینهایت دشوار است.
تهدید یک سامانه دموکراتیک، عملاً تنها از یک راه، امکانپذیر است: وقتی یک گروه، به این نتیجه برسد که ارزشهایش، مهمتر از خود سامانه است و آن را با چیز دیگری که احتمالاً آیینی با استانداردهای اخلاقی پایینتر خواهد بود، از درون، متلاشی کند ... و در آنصورت، افراطگرایی (تندروی) سیاسی، رشد خواهد کرد.
تندروهای سیاسی، به دلیل این که غیر قابل تعامل بوده و معامله با آنها غیر ممکن است، بر حسب تعریف، کودکاندیش هستند. آنها یک عده کودک نفهمند. تندروها میخواهند دنیا به شکل خاصی باشد و از تصدیق منافع یا ارزشهای غیر خودشان سر باز میزنند. آنها از گفتگو فرار میکنند. آنها از پذیرش هر نوع پاکدامنی یا اصولی فراتر از تمایلات خودخواهانه خود سر باز میزنند. نمیشود به آنها در زمینه پیروی از انتظارات دیگران، اعتماد کرد و بیشک، اقتدارگرا هستند زیرا درست مانند هر کودک دیگری، آنها نیز درمانده والدین تامالاختیار و قدرتمندی هستند که بیاید و به همه چیز سر و سامان دهد.
بازی تندروهای چپ نیز همان است و تنها چیزی که تغییر میکند، زبان است. یک تندروی چپی میگوید که خواهان برابری برای همه است ولی منظور واقعی او این است که هرگز نمیخواهد کسی احساس درد یا آسیب یا درجه دوم بودن داشته باشد. او نمیخواهد هیچکس در هیچ شرایطی با شکاف اخلاقی رو به رو شود و میخواهد به نام حذف آن شکافهای اخلاقی، دیگران را دچار درد و مشقت کند.
مشکل این است که رسانه (چه رسانه های چپ، چه رسانه های راست)، فهمیدهاند که تقویت آرزوهای کودکانه افراطیهای دو جناح، برای کسب و کار، چیز خوبیست. علت آن این است که افراطیها درست مثل بچهها، به اجبار عمل میکنند. آنها نمیدانند چه طور باید متوقف شد. آنها به نهضتشان معتادند، آنها حاضرند زندگی خودشان را به خاطرش بدهند و از آنجا که به خاطر یک نهضت خیالی حاضرند زندگی خود را بدهند، مشتاقترین مخاطبها را به خودشان جذب میکنند. و با وجود فشار اینترنت روی مدل کسب و کار رسانهها، باید به آرامی به منفعلترین و کینهجو ترین انسانها متوسل شوند: کودکی مفرط. مفرطترین ها بیشترین توجه را به خودشان جلب میکنند. آنها بیشترین کلیکها را از آن خودشان میکنند. آنها بیشترین جنجال را ایجاد میکنند و به همین دلیل، میتوانند موضوع رسانهها را به آنان دیکته کنند.
به سال 2018 خوش آمدید. بیایید امیدوار باشیم که همگی زنده میمانیم.
چه طور رشد کنیم
اگر دارید این را میشنوید و هنوز دارید زندگی خود را حول ارزشهای مبتنی بر درد/لذت یا ارزشهای مبتنی بر معامله/قانون سازماندهی میکنید، احتمالاً باید به شما علت مشکلساز بودن آنها را توضیح دهم چون زندگی شما همین حالا هم از آشفتگی به فنا رفته است.
اما فقط در این صورت، از اینجا شروع کنید:
ارزشهای مبتنی بر درد/لذت، به این دلیل ساده شکست میخورند که لذت و درد، برای پیشگویی سلامت، رشد و شادی درازمدت، شاخصهای بدی هستند. اوکی، بله، اجاق داغ، آدم را میسوزاند و نباید زیاد به آن دست بزنید. اما دروغ گفتن به یک دوست چهطور؟ یا صبح زود بیدار شدن برای کار؟ یا مثلاً هرویین مصرف نکردن؟ اینها فقط چند مورد از میلیونها مثالیست که میشود در این مورد ذکر کرد که دنبال کردن ارزشهای مبتنی بر لذت/درد، باعث گمراهی میشوند.
ارزشهای مبتنی بر تراکنش/ قانون، اعتماد، صمیمیت و عشق را که عناصر ضروری برای سلامت هیجانی و خوشحالی نوع بشر است از شما میدزدند. علتش این است که وقتی تمام روابط و اعمال را به عنوان وسیلهای برای یک پایان خاص، مدنظر قرار میدهید، در واقع انگیزه درونی همه اتفاقاتی که برایتان میافتد و تمام کارهایی که دیگران برای شما انجام میدهند را مورد تردید قرار میدهید.
قبل از این که بتوانید حرکت کنید و از این سیستمهای ارزشی معیوب، درس بگیرید، باید درد حاصل از شکست آنها را تحمل کنید. این یعنی شکست آنها را قبول نکردهایم. این یعنی از درد حاصل از این شکست، احتراز نکردهایم. این یعنی رو به رو شدن با آن شکست و پذیرش درد و دیدن این که:
شما به فنا رفتید ولی راه بهتری هم وجود داشت.
بخشی از نوشته فوق، برگرفته از کتاب "همه چیز به فنا رفته" که مارک منسون در نوشته خود، از آن استفاده کرده است. فقط با چند کلیک، این کتاب را مقابل خود خواهید دید.
