من پاکم!! (۳)

حمید، سی و پنج ساله. با یک متر و هشتاد سانتی‌متر قد. موهای مشکی. رنگ چشم عسلی. با وزنی متناسب با قد، در حالتی برابر با ظاهرِ هر مردی در سن و سال خود، شخصی است که قرار است راجع به بُرشی از زندگی او به صحبت بِنشینیم.

در سن بیست و نه سالگی، زمانی که حدود یک سال و نیم از استخدام شدنش در یک شرکت خصوصی می‌گذشت، تصمیم به عاشق شدن گرفت. همسر او، دختری محجوب به حیا، حسابدار شرکت و همچنین هم‌کلاسیِ وی در چند واحد تحصیلی در دانشگاه بود. رشته‌ی تحصیلی او مدیریت مالی بود. با تمام اینکه آنها در آن دوران، برخورد آنچنان عمیقی با یکدیگر نداشتند اما خصوصیت‌های اخلاقیِ مشابهی که آن دو را در کلاس، از سایر افراد متمایز می‌نمود باعث شد تا اولین جرقه‌های احساسیِ مشترک بین ایشان زده شود.

سکوتِ او، در بین همهمه‌های همه‌گیری که در تمام کلاس‌های دانشگاهی وجود دارد، اولین نشانه بود. به وقت شناسی شهرت داشت و معمولا زودتر از بقیه سر کلاس حاضر می‌شد. (که معمولا سارا (همسرش) نیز از این موهبت برخوردار بود.) از دیگر نشانه‌ها، می‌توان به هوش بالای ریاضیات وی اشاره کرد، طوری که تقریبا جزوه‌های دست‌نویس او بین تمام هم‌کلاسی‌هایش همچنین سارا، دست به دست می‌چرخید. گاهاً هم پیش می‌آمد که در کافه ‌تِریا حین سفارش قهوه، نگاهشان با یکدیگر تلاقی می‌کرد. وی دست به نوشتنش هم بد نبود. پیش آمده بود که برای یکی دو نفر از دوستانش (که به حرف‌های عاشقانه برای جلب توجه جنس‌ مخالف، اعتقاد شدیدی داشتند) متن‌های احساسی قابل توجهی می‌نوشت. این پارادوکس برای کسی که در این رشته تحصیل می‌کرد، بیشتر باعث جلب توجه او بین دخترهای کلاس شده بود. اما در بین تمام دخترها، سارا بود که از رابطه‌های معمول بین چند هم‌کلاسی، پا را فراتر نمی‌گذاشت. همین خصوصیت، او را در چشمان تیزبین حمید، به انسانی خودساخته تبدیل کرده بود اما ایشان هم مشترکاً در این خصوصیت اخلاقی با او سهیم شده بود و باعث شد تا صحبت‌های جدی بین آنها رد و بدل نشود.

اینگونه شد که بعد از اتمام دوران تحصیل، تنها چیزی که در خاطره‌ی هردوی آنان باقی ماند، یک سری اتفاقات گذرا بود که گهگاهی در تنهایی یا در جمع دوستان، باعث لبخندی معمولی می‌شد. تا اینکه برخورد اتفاقیِ آنها در محیط کار، عامل به وجود آمدن نوعی دیگر از احساس در ایشان شد. شاید شبیه به همان صفاتی که باعث شکل گرفتن رابطه در اکثر افراد می‌شوند مانند: تفاهم در رنگ مورد علاقه، غذای مورد علاقه، اتومبیل یا محل سکونت مورد علاقه و بعضاً تفاهم در خصوصیات فرهنگی یکسان که در این دو برعکس بقیه، جوابگوی کِشش به سمت یکدیگر نمی‌شد؛ منجر به این شد تا با قرار گرفتن آنها در محیطی جدی و شرایط سختِ کاری، گونه‌ای متفاوت به ماجرا نگاه کنند. هرروز مجبور بودند برای رسیدگی به کارهای اداری سراغ آن یکی را بگیرند. در انجام امور، به یکدیگر نیازمند باشند و وقت بیشتری را با هم بگذرانند. اینگونه شد که بدون اینکه هیچکدام از طرفین متوجه آن شوند، شماره‌ی تماس طرف مقابل را در تلفن همراه خود پیدا کنند. قرارهای خارج از محدوده‌ی کاری بگذارند. وارد مشکلات روحی هم شده و با مرور زمان، درگیر روابطی احساسی شوند تا سقفِ عادت را آنقدر بالا ببرند که مجبور شوند نام‌های خود را در شناسنامه‌ی طرف مقابل، بعنوان همسر ببینند.

تمام اتفاقات مهم زندگی حمید، به همین خلاصگی و سادگی وقایعی که منجر به ازدواجش شد، برای او به وقوع می‌پیوستند. اتفاقی که از کلیدی‌ترین رویدادهای زندگی هر فرد بالغی می‌باشد. دقیقا همین‌جا، اساسی‌ترین ویژگیِ شخصیتی وی که از چشم همسرش پنهان مانده بود، خود را نشان داد: بی‌تفاوتی او به زندگی! در نظر او، زندگی از آن هیجان و بالا و پایین‌هایی که هر انسان برای رسیدن به هدف خود در آن حَل می‌شود، برخوردار نبود. وی، ماشین‌وار در راستای مقصودش حرکت می‌کرد، بدون اینکه از شکست، ناراحت یا از کامیابی، خوشنود شود. گویا روح، همانجا که در بیمارستان، ناف او را بریده بودند، پر کشیده و به آسمان‌ها بازگشته بود.

از کودکی که اولین واژه‌ها را در مقابل نگاهِ پر از نیاز والدینش ادا کرده بود تا نخستین گام‌هایی که بصورت مستقل و با کمک دیوار، زمین را عمودی زیر پا گذاشته بود، خنده در نگاهش گم شده بود. در اولین جایزه‌هایی که از مادرش برای کشیدن نقاشی‌های کودکانه‌اش دریافت می‌کرد، اثری از ذوق مشاهده نمی‌شد. دوستی نداشت. اگر هم به اصرار خانواده، لحظاتی را برای وقت‌گذرانی با بچه‌های فامیل یا محله سر می‌کرد، تنها به این خاطر بود که از نیش و کنایه‌ها با عنوان: بچه سوسول یا بچه خونگی در امان بماند.

زبان او برای بحث با هیچ انسانی، کاربرد نداشت. در عوض قلمش را بسیار دوست داشت. از همان مقطع اول ابتدایی، که شروع به خواندن و نوشتن کرد، حروف را جور دیگری می‌دید. دوستانِ او را واژه‌ها تشکیل می‌دادند که حاضر بود برای ملاقات با آنها، هر بهایی را بپردازد و تمام پول تو جیبی‌هایش را در عوض خریدن آبنبات چوبی و بستنی، صرف تهیه‌ی ابزار آلات خوش‌گذرانی خود کند. لب تاقچه، زیر تخت، روی میز تحریر و در هرجایی که سطح صاف و همواری پیدا می‌کرد، پر بود از دفتر و قلم و کتاب داستان.

او خنده را نه با اجزای صورت که با سیاه کردن سطر‌های سفید کاغذ تحربه می‌نمود. از زمانی که قدم‌هایش جان گرفت و تصمیم به لمس محیط بیرون از منزل را گرفت، مکان‌های مورد علاقه‌‌ی او تفاوت بسیاری را با سلیقه‌ی هم سن و سال‌های خویش داشت. عوضِ سر زدن به شهربازی‌ها، جلوتر، مهمانی‌های شبانه با دوستان و همینطور پیش‌تر، تجربه‌ی سرعت در اتوبان و هر کاری که با جنسیت و سنش تطابق داشته باشد، اکثر یا بهتر بگوییم تمام آدرس‌های بیرون از خانه، به مکان‌هایی دنج در خلوت‌ترین جاهای ممکن شهر اختصاص می‌یافت: کافی‌شاپ‌هایی با طراحی‌های هنری، انتخاب یک صندلی در آخرین ردیف از صندلی‌های خالی سینما. بهترین گزینه‌ای که بیشترین آرامش خاطر را در آن تجربه کرده بود، نشستن بر بلندترین نقطه‌ی شهر و خیره شدن از آن به چراغ‌هایی که چشمک‌زنان، یادآور آسمانِ شب، بر روی زمین بودند‌.

او برای تحریک احساسش، دست به هر کاری می‌زد و بیشترین الگوهای او را طبیعت، بخصوص آسمان و مُتعلقاتش تشکیل می‌دادند. خود را از زمین نمی‌دانست به همین منظور تا می‌توانست از هرچیزی که او را به زمین ربط می‌داد دست می‌شست. پدرش بارها دست او را گرفته بود و در دورهمی‌های دونفره با فرزندش، از ارتباط با سایر آدم‌ها صحبت کرده بود: اینکه آدمی در هر مقطعی به یک هم‌صحبت نیاز دارد و این یک نیاز ضروریست! به دفعات او را همراه خود به جمع‌های دوستانه‌اش که فرزندانشان نیز در آن حضور داشتند برده بود تا وی را در عمل انجام شده قرار دهد بلکه از تنهایی، جدایش کند. از آنجایی که تمایلی برای بحث با هیچ شخصی را نداشت، چه از روی مخالفت و چه برای اعلام تفاهم، همیشه به نشانه‌ی تایید توصیه‌های پدر، رابطه‌هایی را نیز شروع کرده بود اما قریب به اتفاق، اغلب آنان دوام چندانی نداشتند. عمدی در کار نبود! او در گفتگو با سایرین، برای پر کردن وقت، موضوعی را مدنظر نداشت. تمام کلماتی که در ذهن او تلنبار شده بود، حوصله‌سَربر و کلافه کننده بودند و هیچ انسانی چه بالغ و چه در رنج سنی خودش، توان تحمل حرف‌های او را بیشتر از یک ماه نداشت.

اما آنچنان که هر شخص دیگری، بجز خود او، ایشان را فردی منزوی و گوشه‌گیر تصور می‌کرد، حقیقتا تنها نبود. زمانی که چشم هیج انسانی به وی خیره نبود، نگاهش را در پهنای بی‌کران آسمان می‌دوخت و آنجا که احساس غرق شدن به او دست می‌داد، خودش را صدا می‌زد، نخِ سررسیدش را می‌کشید و خودکار را فرا می‌خواند و شروع به صحبت با وی می‌کرد. شخصیتی که بغیر از خودش، هیچکس قادر به مشاهده‌ی او نبود. از رهایی می‌نوشت؛ از این که زمین، تماماً زندانی‌ است با میله‌هایی نامرئی. از آزادی سخن می‌گفت؛ این که آسمان تمامِ تعریف رهایی‌ست. از غم صحبت می‌کرد که شادی یعنی تنهایی و تنهایی یعنی همه‌چیز! او به هیچ وجه حاضر نبود در این معادله دست ببرد.

زمین بر او سخت می‌گرفت و ساعت‌ها زودتر عبور می‌کردند و آنها نیز، در دست به یکی کردن با خانواده و سایر انسان‌ها، از هر طرف به ایشان فشار می‌آوردند تا قفل سکوتش را بشکند، از خطوط موازیِ دفتر یادداشتش عبور کند و در رابطه با موجودات زنده، از همان زبانی استفاده کند که دیگران نیز در آن مهارت دارند.

پا را از مدسه به دانشگاه گذاشت. از آنجا به خدمت سربازی و سپس شغلی را برگزید و همچنان بر عقیده‌ی خود پا برجا بود. در نوشته‌ای با عنوان نامه‌ای به من؛ اینگونه صحبت کرد:《چه کسی مرا صدا زد؟ چه کسی نام مرا در لیست مسافرین زمین قرار داد؟ چرا قبل از آن با من مشورت نکرد؟ چرا در اینجا همه دنبال فهمیدن زبان من هستند؟ چرا زمین این شکلی‌ست؟ نمی‌فهمم. هیچکدام از رفتارهای این اهالی را نمی‌فهمم! خنده‌دار است که آنها می‌خندند! خندیدن در زمین غیرممکن است، اشتباه است! مگر آدم در میهمانی‌ای که ناغافل به آن دعوت شده باشد خنده‌اش می‌گیرد! خودم به کنار، کف پاهایم چرا به زمین عادت نمی‌کنند و در سکوت، با نگاهم به ستاره‌ها سفر می‌کنند...》

تنها یک ترس در دلش وجود داشت و آن کابوسی شبانه بود که سراغش را می‌گرفت. در آن، او مجبور بود دفتر و قلمش را آتش بزند و پشت به آنان، با آدم‌ها برقصد. اگر روزی واقعا این اتفاق می‌افتاد چه؟ اگر مجبور شود غمِ تعریف نشده‌ای را که در دلش سنگینی می‌کند با چیز دیگری آرام کند... آن یک چیز، چه می‌توانست باشد!

بعد از گذشت تقریبا دو سال از زندگی مشترک با همسرش، صاحب دختری چشم رنگی و مو طلایی شد. موجود زنده‌ای که وجودش را در انتخابی عادلانه از والدینش، چشم‌ها را از پدر و موها را از مادرش به ارث برده بود و ستاره نام داشت. این نام را به اصرار حمید برگزیده بودند. به یاد شب‌هایی که به آسمان خیره می‌شد و نام خود را از لیست زمینیان خط می‌زد. با آمدن ستاره، تعریف آشنای دیگری در لیست مجهولات ذهنش جای گرفت. از همان روزهای نخستین که سارا، ستاره را باردار بود، یقین داشت که باید پاسخگوی سوالات بی‌شماری باشد. هربار که او با شکمی برآمده از مقابل نگاهش می‌گذشت، خود را بیشتر آماده‌ی پذیرش روزهای متفاوتی می‌نمود. تا قبل از آمدن این مهمان تازه‌وارد در جمع خانواده، پرده‌ای از ابهام، مانع کشف این راز می‌شد تا اینکه نگاهش با نگاه آرام و پرمعنای فرزندش برخورد کرد که تکراری از خویش در موجود دیگری بود. آنجا بود که سوالات، یک به یک، در مغزش شروع به جوانه زدن کرد.

در شبی از شب‌های مرداد، آنجا که ناله‌های حاصل از گرسنگی نوزاد، خواب را از چشمان پدر و مادرش ربوده بود؛ در تِراس، آرنجش را به نرده‌‌ی افقی حِفاظ تکیه داده بود و خیره به دورترین ستاره، افکارش را به شکل دود از ریه‌ها بیرون می‌داد. سیگار را همراه با نسیم خنک تابستانی، مشترکاً کام می‌گرفت و صداها در مغزش، شبیه به یک موسیقی بی‌کلام، راه خود را به فضای چند در چندِ اطرافش باز کردند و تشکیل آوازی با فراز و فرودهایی بالا را دادند.

بارها زمینِ کوچه‌ی زیر پاهایش را با پوکه‌های سیگار فرش کرد تا بلاخره موفق به رمزگشایی نَواهای گنگ درونش شد. صدای گریه‌های دخترش را از اتاق مَحصور شده در پشت سرش می‌شنید و کلمات بر زبانش جاری می‌شدند. افکارش اینگونه با او شروع به صحبت کردند:《چه کسی مرا صدا زد؟ ...مگر آدم در میهمانی‌ای که ناغافل به آن دعوت شده باشد...》جمله را تکمیل کرد:《...خنده‌اش می‌گیرد!》مربوط به دست‌خطی قدیمی بود که عنوانش را خوب به خاطر می‌آورد و گریه‌های ستاره، آن را به او یادآور شد.

بی‌محلی را به آدم‌ها خوب ادا می‌کرد اما در مقابل خودش، دوبرابر ضعیف‌تر عمل می‌نمود. یاد روزهایی افتاد که در پیگیریِ تنهایی‌‌طلبی‌های کودکیش، در بزرگسالی به جرم انزوا محکوم به شنیدن کنایه بود. سرپوشِ نوشتن را بر روی اعتراض به بودنش در میان ‌آدم‌ها، انتخاب کرده و مدام بر آن اصرار می‌ورزید. احساسی شبیه به ذغال‌های زیر خاکستر، تمام مدت به او گوشزد می‌نمود که بلاخره روزی طوفانی از راه می‌رسد و این آتش گُر می‌گیرد اما او کاری به جز نوشتن از دستش برنمی‌آمد و خیال خودکشی برایش به رویایی دور از دسترس تبدیل شده بود. این درد عمیق را از شهوتی به ارث برده بود که شبی در رختخواب گرم و نرم والدینش، گریبان‌گیر تَن‌های لخت آنها شده بود و اکنون که او سنگینیِ جسمش را به دوش می‌کشید و خبری از قلم و کاغذ نبود، حضورِ دخترش، او را در جایگاهی قرار داده بود که سی و یک سال پیش، والدینش در آن قرار داشتند. حال باید چه می‌کرد؟

صورت سوال‌ها به وضوح مشخص بود اما جوابی در آستین نداشت. ابتدا خود را با جرات در معرض بازخواست قرار می‌داد ولی به مرور از شهامتش کاسته و به پاکت‌های سیگارش افزوده می‌شد. لبخند‌های تصنّعیِ او به همسر و فرزند دلبندش، در پشت روزنامه‌های عصر اقتصاد، جای خود را به گره‌های باز نشدنیِ اَبرو داده بود. فاصله‌ها بیشتر می‌شد و از رختخوابِ مشترک، به کاناپه‌ی جلوی تلویزون امتداد می‌یافت. هربار که صدای ستاره به گوش او می‌رسید، خود را به چنان خواب سنگینی می‌زد که طفل بی‌نوا از شدت ضعف، از رمق می‌افتاد و اگر حضور گرم خانواده‌ی سارا برای کمک به دخترش نبود، قطعا تلف می‌شد.

صداهایی را که از مغزش به بیرون تراوش می‌کرد، به تقلید از عادت بی‌محلی به آدم‌ها، برای مدتی نادیده می‌گرفت. بعد از سال‌ها دوری از نوشتن، پیش می‌آمد که دست به قلم می‌شد و خود را از فضای سنگینی که ساخته‌ی دست خود او بود، دور می‌نمود اما این رفتار، دوامی نداشت. برای تمرین در آداب پدر بودن و کاستن از سنگینی مسعولیت همسرش، سعی در آموختن لالایی برای دخترکش، ستاره‌اش می‌کرد اما به محض در آغوش کشیدنِ فرزندش، گویی که پیوندی ناگسستنی بین آنها برقرار می‌شد. انگار که نه او ستاره را، که ستاره او را بغل کرده باشد. آنچنان لب‌هایش را بر هم می‌گذاشت و در سکوت، محو در اقیانوسِ بی انتهای عسلی‌رنگ چشمانش می‌شد که هیچ نجات غریقی قادر به بیرون کشیدن او از این حادثه نبود. این رابطه تنها با چند تکرار، چنان وسعتی پیدا کرد که انگار او پدریست که تنها آرزویش، داشتن چنین دختر زیبایی بوده است!

کاش می‌توانست زمان را در همان لحظه‌ی نزدیکی با دخترش نگاه دارد و هرچه را که از گذشته و زمین و زمان و نوشتن و تنهایی و... در سر دارد، به زباله‌دانیِ کهکشان راه شیری بفرستد! کاش می‌توانست دیواره‌های سخت جمجمه‌اش را بِشکافد و دست در آن، افکارش را هرچه هست بیرون بکشد و آتش بزند! کاش می‌توانست هنگامی که در تنهایی مقابل آینه می‌ایستد، از شخصی که مقابلش در آن طرف قاب، چشم در چشم به او خیره می‌شود، خواهش کند تا دست از سرش بردارد؛ بگوید که او در کنار دُردانه‌انش، حالش خوب است! کاش شهامتش را داشت اما حیف که از آن عاجز بود! احساسی به قِدمتِ سی و یک سال، آنچنان نیرومند بود که زور این چند صباح خوشی، در برابرش مانند تکه‌یخی بود در مقابل آفتاب مرداد!

در نبرد با این تضادِ دوست داشتن و گریز از انسان‌ها، به مرور از نیرویش تحلیل رفت. حوصله‌ی هیچکس حتی خودش را نداشت. پرده‌ی گوش‌هایش را بر روی ستاره‌ای که اکنون با کلماتش، فضای تاریک درونش را روشن می‌نمود، کشیده بود. همسرش که ابتدا به رابطه‌ی او با دخترشان حسادت می‌ورزید، اکنون در تعجب از این رفتار او، به شکایت در آمده بود. به اصرار خانواده‌اش، بارها به روانشناس و روانپزشک مراجعه کرد اما حرفی برای گفتن نداشت و بعد از کلافه کردنِ هر علم و منطقی، با اصرار در سکوت، از کارش نیز انصراف داد و بلاخره خانه‌نشین شد. کسی او را بر سر میز هیچ وعده‌ی غذایی‌ای نمی‌دید. سطل زباله‌ی اتاقش، از کاغذهای مچاله شده لبریز و او در انبوه آنان غرق شده بود. نه می‌خندید و نه عصبانی بود. یخ زده بود و صدایش را در گورستانی از یخ، مدفون کرده بود. با نصب پرده‌هایی ضخیم در مقابل پنجره، مانع حضور آفتاب می‌شد. شب را هم فراموش کرده بود. او با آسمان قهر بود!

بعد از چند سال خودخوری، نیرویی که او را در چهاردیواری اتاقش نگه می‌داشت، از قّوت افتاد و باعث شد تا قدم به محدوده‌ی بیرون از آن بگذارد. دیدن ستاره‌ای که با صدای معصومانه‌اش《بابا حمید... بابا حمید》او را به بیرون فرا می‌خواند و اینبار او به خواهشش تن داده بود. به محض باز شدن در، ستاره فریاد‌زنان مادرش را متوجه حضور پدر کرد و با قدم‌های کوچک و تمرین شده‌اش به سمت او دوید. تصویری که بعد از گذشت نزدیک به چهار سال، از فضای بیرون از اتاقی که خانواده‌‌ی کوچکش در آن حضور داشتند، در چشمانش نقش بست و باعث شد که بغضی تا نزدیکی دیوار پشت لب‌هایش پیش‌روی کند و جاذبه‌ای ناخواسته آن را ببلعد. در این فاصله، همسرش با چشمانی همیشه سرخ (که حاصل بی‌خوابی و گریه‌های وقت و بی‌وقت او بود) به زحمت از پشت میز غذاخوری برخاست و با تمنایی پر از خستگی در چشمان او خیره شد. اما او سرش را به گوشه‌ای چرخاند و به قاب عکس دونفره‌یشان نگاه دوخت. در همین حین، ستاره از راه رسید و با دستان کوچکش، با اشتیاق پاهای پدرش را در آغوش کشید اما او توجهی به دخترش نکرد و همچنان مُصر، قاب عکس را نشانه رفته بود.

سکوت از فضای اتاق، قدم به هال نهاده بود و بجز ستاره که با جمله‌های پی در پی:《بابا بغل..‌ بابا بغل...》را تکرار می‌کرد، کلمه‌ای بین زن و شوهر رد و بدل نشد.

من پاکم!! (۲)