صدای آهنگ زنگ تلفن همراه هرکس، مختص خودش است اما وقتی دکمهی سکوت آن زده شود، سکوتی که برقرار میشود با باقی سکوتها شبیه به هم هستند. سکوت همهجا یک شکل است. سکوت، ربطی به اشیاء و اشخاص ندارد. سکوتِ دریا با جنگل فرقی ندارد همانطور که با یک شهربازی بعد از تعطیلی.
سکوت، همان که با انگشتِ اشارهی جلوی دهان معروف است، دوای خیلی از دردهاست. خیلیها میگویند نشانهی حضورِ خداست. خیلی جاها به چشم خود دیدهام که سکوت، جلوی یک مشت را گرفت. یکجایی هم شبیه به این، شخصی را دیدم که جلوی بیادبیِ دیگری، با لبخند، سکوت کرد و اجازه داد تا او خودش را خالی کند. هرچند آن دیگری، بعد از آرام گرفتن، عذرخواهی نکرد و جالب اینجا بود که اولی هم بیتوقع، همچنان لبخند بر لب داشت!
یک جاهایی، بین کلی صحنههای دلهرهآور از یک فیلم ترسناک، باز هم سکوت را به وضوح دیدم. کسی جرات نمیکرد نفسش را بیرون بدهد چه برسد...
خیلی جاهای دیگر هم، این را هم دیده و هم تجربه کردهام. مثلا در یک نیمهشبِ تاریک، آنجایی که مخاطبِ خاصِ مورد نظر، تمایلی به پاسخ ندارد؛ ضمن اینکه میداند طرف مقابلش از این حرکت چه آزاری میبیند و کاری جز این ندارد که لبهایش را محکم برروی هم فشار دهد و در یک سکوت به غلظتِ شب، فریادش را قورت دهد. باز هم دیدهام: یک جایی، یک آدم، تنها به این دلیل که فَن بیانش ضعیف بود، از گرفتنِ حق مُسلمش منصرف شد و پشت به دیگران، در سکوت اشک ریخت و رفت.
سکوت، جالبیهای خاص دیگری هم دارد. برای مثال، در جاهایی، کاربردِ طعنهآمیز دارد: آنجا که شخصی با لطیفههای بیمزهاش از راه میرسد و اصرار دارد که خندهدار هستند و مخاطب که از قضا دوست صمیمیاش هست، تنها، گوشهی لَبی بالا میدهد که مثلاً خندیدم!
اما من جایی چهرهی وحشتناکتری از سکوت را دیدم: یک آدم را دیدم که رویاهایش را به فراموشی سپرده بود و در سکوت، به نقطهای از دیوارِ روبرویش خیره شده بود. میشد از سکوتش یک رمانِ سهکیلویی نوشت؛ من این را به وضوح دیدم!
سکوتِ دوستداشتنی نیز دیدهام! آنجا که دلبر از راه میرسد و با عشوه، حرفهایش را به کرسی مینشاند و هردو طرف راضی هستند؛ بدون شنیدنِ لام تا کام مخالفت! البته من هم که شاهد این صحنه بودم، راضی بودم! زیرا در یک رابطهی عاشقانه، طرفین، بر سر همهچیز با یکدیگر تفاهم دارند. اینگونه بنویسم بهتر است: میتوانند در همهچیز، یک راهحل مشترک بسازند! آری، درستش این است!
آه از این سکوت! من حتی در صف نانوایی نیز آن را با چشمان خود دیدم! پیرزنی که با عصا از راه رسید و بدون نوبت، نانش را گرفت و رفت و هیچکس غُر نزد؛ بلکه با احترام نیز راه را برایش باز کردند!
در یکی، دوجمله، بنظرم سکوت یعنی آنجایی که زورِ کلمات به بیانِ منظور نمیرسد. انگار یکجور بازگشت به دورانی که هنوز کلمات اختراع نشده بودند! یک همچین چیزی!