دروغ

پشت میز شهادت که رفت، دست راستش را برروی کتاب مقدس گذاشت و قسم خورد تا حقیقت را بگوید. حال بر فرض مثال، اگر دروغ می‌گفت چه اتفاقی می‌افتاد؟ خدا اخم می‌کرد؟ بدترین مجازات در جهنم انتظارش را می‌کشیدند؟
اگر به خدا اعتقاد نداشت چه؟ یا نه برعکس، مومنی بود که در آن لحظه تصمیم گرفته بود دروغ بگوید تا بعد در زمانی مناسب، شخصا از خدا معذرت‌خواهی کند!

تصور کنید که دادگاهی وجود داشت که هیچ کتاب مقدسی برای قسم خوردن در آن پیدا نمی‌شد. آنجا باید مبنای راست یا دروغ گفتنِ شاهدین را چه چیزی درنظر می‌گرفت؟

البته شنیده‌ام که یک نوع دستگاه‌های دروغ‌سنج اختراع شده است که با توجه به سوالاتی که از فرد مورد نظر می‌پرسند و نوار مغزی و قلبی که از وی گرفته می‌شود، طی یک سری معیارهای علمی، متوجه راست یا دروغ بودن حرف‌های آن شخص می‌شوند.

یک روش دیگر نیز برای راستی‌آزمایی وجود دارد که با اینکه شاید قدیمی و کلیشه‌ای به نظر برسد اما خیلی‌ها هستند که به آن اعتقاد دارند.‌ چشم‌ها! آری چشم‌ها! می‌گویند چشم‌ها نمی‌توانند دروغ بگویند. با یک نگاه در چشمان شخص مورد نظر، می‌شود تشخیص داد که او دارد راست می‌گوید یا خیر!

حال بحث ما چیز دیگری است! اینکه آدم چرا باید تصمیم بگیرد تا راست بگوید یا دروغ؟ چرا باید دو انتخاب وجود داشته باشد؟ دروغ، کِی به گزینه‌های روی میز اضافه شد؟ چه کسی ثابت کرد که دروغ جواب می‌دهد و آن را برای استفاده، به عنوان کالای ضروری در اختیار عموم مردم قرار داد؟

مگر غیر از این است که دلیل شهرت یک « چیز » یا تبلیغ درست و حسابی آن است و یا کیفیت بالای آن؟ خب، دلیل شهرت جهانی دروغ، چه چیزی بود که تمام انسان‌ها آن را یاد دارند، بدون اینکه کسی بخواهد طریقه‌ی استفاده از آن را توضیح دهد؛ انگار که از بَدو تولد، در خون تمام انسان‌ها حل شده باشد!

جالب اینجاست که تجربه ثابت کرده است که اگر برای برای دروغ، مجازاتی درنظر گرفته نشود، انسان‌ها تمایل بیشتری برای استفاده از آن دارند: مجازات قانونی یا غیرقانونی ( اشتباه گرفته نشود، منظورم درونی است! ) چه چیزی باعث می‌شود تا انسان برای انتخاب بین گزینه‌های راست و دروغ، کمی مکث می‌کند و اگر دستش را باز ببیند، مشکلی با دروغ ندارد؟ منظورم محرکه‌ای است که باعث می‌شود تا مسیر به سمت دروغ، هموارتر از راستی باشد. یک‌جور آسانی!

نکته‌ای همین لحظه به ذهنم خطور کرد که جایی شنیده بودم؛ گمانم بی‌ربط به موضوع صحبت نباشد و آن از این قرارست که انسان تمایل بیشتری به کار اشتباه دارد تا درست. انگار که کار اشتباه، باعث می‌شود آدرنالین بیشتری در خون ترشح شده و سرخوشیِ خاصی به انسان دست دهد و برعکس آن، کار درست، کسل‌کننده است. درستی و غلطی این ماجرا را نمی‌دانم. فقط احساس کردم که شباهت زیادی به این موضوع دارد. بهرحال این نیز فرضیه‌ایست برای خودش!
یکی از دوستانم دیروز در حین بیان تجربیاتش، این را گفت که راست گفتن، یعنی پذیرفتن تمام و کمال مسئولیت کاری که انجام می‌دهیم؛ درحالیکه خیلی هم دردآور است! در صورتیکه ممکن است با یک دروغ ساده، رفع و رجوع شود و از یک حادثه‌ی تلخ جلوگیری شود. به نحوی یک حس امنیت خاصی به آدم می‌دهد. اما تفاوتش در این است که دروغ، انسان را از مسیر اصلی ( آرامش ) دور می‌کند. البته این تجربه و باور شخصیِ او بود که یکی دیگر از دوستانم در پاسخ به او، به شوخی گفت من آنقدر دروغ گفته‌ام که گاهی خودم هم دروغ‌های خودم را باور می‌کنم! و من که در آنجا شاهد صحبت‌های ایشان بودم، به این نتیجه رسیدم که مسئله بر سر انتخاب است؛ اینکه خود انسان مشخص می‌کند مسیر دروغ گفتن را انتخاب کند یا راستی را و سپس پایه اساس زندگی شخصی‌اش را به آن ترتیب بِچیند و حتی از آن لذت ببرد! مهم اینست که انسان از زندگی‌اش لذت ببرد؛ حال چرا و چگونه‌اش چه اهمیتی می‌تواند داشته باشد!

توضیحات اضافه

همیشه نیز این دروغ گفتن، در پاسخ به دیگران نیست؛ خیلی پیش می‌آید که به خودمان دروغ می‌گوییم. می‌گوییم اوضاع خوب است دیگر، نیازی به تغییر نیست. دروغی می‌خندیم. دروغی، به دیگران می‌گوییم که حالمان خوب است. مدل دیگرش را می‌شود به دوستت دارم‌های دروغین به شخص مورد نظر اشاره کرد؛ درحالیکه از ته دل می‌دانیم که نیت‌مان دقیقا چیز دیگریست!
لذتِ این دروغ به حدی رسیده است که طاقت دوری از آن برایمان سخت شده و برای رهایی از دلتنگی، نوعِ مصلحتی‌اش را اختراع کردیم تا همان یک خورده عذاب وجدان را نیز از بین ببریم.