
هخوبی روشن است که یک نفر بهتنهایی از عهده تمامی وظایف سازمان برنمیآید. به عبارتی سازمانها دیگر نمیتوانند تنها به مدیری متکی باشند كه نقش سوپرمن (ابرمرد) را بازی میكند؛ صحیحتر این است که هریک از كاركنان بهعنوان یك «ریز مدیر» در نظر گرفته شوند و وظایف سازمان به آنها محول شود. وظیفه مدیران به کارگیری استراتژیهای مدیریت تغییرات، ایفای نقش درزمینه آرمانگذاری و تعیین ارزشهای سازمان و گام برداشتن در جهت توانمندسازی كاركنان و سازمان با کمک راهکارهایی مانند مدیریت دانش است. یكی از روانشناسان میگوید اكثر مراجـعیـن مــن یـك تــــقــاضــا دارند و آن ایــن اســت « آیا میتوانید كاری كنید طرز تفكر و رفتار فرزند، والدین، رئیس، مدیر و یا همكارم تغییر کند؟» پاسخ من همیشه این است: ما فقط میتوانیم طرز تفكر و رفتار خودمان را تغییر دهیم. (خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمیدهد مگر آنكه خودشان را تغییر دهند قرآن مجید آیه 11 سوره رعد) «مدیریت تغییر» موضوعی است كه از وضعیت دشوار به سمت خلق دانش برای مشكلگشایی حركت میكند. بدین منظور شناسایی و تجزیهوتحلیل مسئله بسیار ضروری است و اهداف موردنظر باید در سطوح قابلدسترسی تنظیم شوند. اما مسئله چیست؟ مسئلـه حالتی ناخوشایندی است كه افراد از آن پرهیز كرده و سعی میکنند مانع از بروز آن شوند. برای حل یک مسئله نیازمند تحقیق هستیم و باید به سمت حل آن حركت كنیم.
در درون مدیریت تغییر، «مسئله تغییر» نهفته است؛ تغییر به این معنی پیشبینی آینده و پشت سر گذاشتن وضعیت فعلی است. تغییر ممكن است در سطوح گسترده یا محدودی انجام شود و یا بر کارکنان یک واحد خاص یا یک سازمان تمرکز داشته باشد. مسئله تغییر با کلمه « چطور؟» شروع میشوند، مثلاً چطور میتوانیم افراد را به اندیشیدن، مسئولیتپذیری بیشتر، اشتراک دانش و یا همکاری وادار کنیم؟ چطور میتوانیم گروههای خود راهبر به وجود آوریم؟ چطور میتوانیم سیستم A را به سیستم B تغییر دهیم؟ چطور میتوانیم سازمان را خلاقتر، رقابتیتر و بهرهورتر كنیم؟ چطور میتوانیم موانعی را كه رقبا در بازار برایمان ایجاد كردهاند برطرف كنیم؟ چطور میتوانیم نظر تأمینکنندگان مـواد اولیه را جلب كنیم؟ چطور میتوانیم چرخه گردش زمان كار را كاهش دهیم؟
عبور از سه مرحله اساسی ذوب، تغییر، انجماد و تثبیت برای موفقیت در فرآیند ضروری است. همچنین تغییرات باید پایدار باشند. برای اداره تغییر در سازمان مدیر نیازمند مهارتهای زیر است:
مدیریت تغییر نیز مانند سایر رویکردهای بهبود، نیازمند طراحی و انتخاب استراتژی مناسب است. در ادامه به برخی از مهمترین استراتژیهای مدیریت تغییر اشاره شده است:
نوع استراتژی
شرح
عقلایی ـ تجربی
کارکنان منطقی و به دنبال علایق شخصی خود هستند. اگر کارکنان اعتقاد پیدا كنند كه تغییر به نفع آنهاست میتوان از طریق برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات و شناسایی مشوقها، فرایند تغییر را اجراء كرد
هنجاری ـ باز آموزی
کارکنان اجتماعی هستـند و از هنــجارهای فرهـنـگی و ارزشـها پیـروی میكنند . تغییر میتواند بر اساس تعریف و تفسیر مجدد هنجارها و ارزشهای موجود صورت گیرد و افراد را متعهد و پایبند به ارزشهای جدید نماید
زور- اجبار
کارکنان معمولاً در انجام كارها دنبالهرو هستند. آنچه را به آنها بگویید انجام میدهند. تغییر میتواند بر اساس تمرین واگذاری اختیار و اجازه فعالیت از سوی افراد باشد.
تطبیق محیطی
کارکنان مخالف سرگردانی و بلاتكلیفی هستند و با میل و رغبت، خود را با محیط جدید تطبیق میدهند. تغییرات باید با هدف ایجاد یك سازمان جدید اعمال شوند و تدریجاً کارکنان از شرایط قدیم به شرایط جدیدی سوق داده شوند.
فرض کنید قصد استفاده از استراتژی تغییر تجربی ـ عقلایی را دارید؛ بر اساس این استراتژی باید اینگونه عمل کنید: فرض کنید قصد نصب ماشینآلات جدید یا اجرای فرآیندهای جدیدی را دارید؛ در این صورت میتوانید به كاركنان بگویید «برایتان هم خبرهای خوب دارم و هم خبرهای بد! خبر بد ازاینجهت كه كلیه روشهای قدیمی كار با ماشینآلات منسوخ و باید كنار گذاشته شود ( روش تغییر اجباری ) اما خبر خوب چیست؟ در كاركردن با ماشینآلات یا فرآیند كاری جدید امكان شناسایی توان و استعداد كاركنان و تقویت و توســعـه این توانمندیها مهیا است و درنتیجه افـزایش درآمــد كــاركـنــان را به دنبال دارد.»
انتخاب بهترین استراتژی از میان انواع استراتژیهای مدیریت تغییر عوامل بسیاری دخالت دارند؛ مهمترین این عوامل عبارتنداز:
همیشه افراد كمی از ایجاد تغییر لذت میبرند. تغییرات نگرانی، آشفتگی و پریشانی افكار را به دنبال دارند. همینکه احساس آرامش میكنیم دوباره تغییرات به سراغمان میآیند. تغییر و باز هم تغییر! و این داستان همچنان ادامه دارد.
جالب است بدانید بیشترین مقاومتها در برابر تغییرات سازمانی صورت میگیرد و یكی از مهمترین چالشهایی كه مدیران با آن روبرو هستند آماده كردن كاركنان برای پذیرش تغییر است. كاركنانی كه آمادگی پذیرش تغییرات را دارند احتمالاً مانند كارآفرینان فكر میكنند.آنها انعطافپذیرتر هستند، به مشتریان توجه بیشتری میکنند، سریعاً خودشان را با نیازهای مشتریان و بازار وفق داده و بهخوبی به آنها پاسخ میدهند. مدیران میدانند اگر بخواهند در شرایط رقابتی باقی بمانند باید سازمان خود را سریعاً با تغییرات محیطی وفق بدهند اما چیزی که آنها نمیدانند این است که چطور تغییرات را مدیریت كنند. برای اینكه در اجرای فرآیند تغییرات موفق شویم نیازمند مدیرانی هستیم كه بهعنوان رهبرانی تحولگرا، تغییرات را با كمترین تضاد اعمال کنند. تغییر به رهبرانی نیاز دارد كه دارای دیدگاهی روشن و مایل به یادگیری باشند، به كاركنان اعتقاد و اطمینان داشته و با نوآوری به دیگران انگیزه و روحیه بدهند.ب رای تحقق این مهم باید کارکنان را توانمند کرد.
چهار عنصر كلیدی در ایجاد تغییرات اثربخش و کارآمد کردن استراتژیهای مدیریت تغییر عبارتند از:
یکی از خدمات مدیریت دانش به سازمانها نرمافزار مدیریت دانش و یکی از بهترین ارائهدهندگان این نرمافزار، گروه مشاوره مدیریت دانش دانا است که با مراجعه به وبسایت دانا میتوانید جزئیات بیشتری را در این باره مطالعه کنید