وقتی پای مقایسه رشته مدیریت با مهندسی برق و مکانیک و کامپیوتر و شیمی و .... به میان می‌آید، معمولا یاد فرمول و انتگرال و معادلات سخت و پیچیده این رشته‌ها، و ضرب و تقسیم(در بهترین حالت) در رشته مدیریت می‌افتیم. به همین دلیل هم همیشه این رشته‌ها را بسیار سخت‌تر و پیچیده‌تر از مدیریت می‌دانیم. البته استدلالاتی مثل پیچیده بودن انسان و .... در جهت اثبات سختی حوزه مدیریت بیان می‌شود. ولی در واقعیت ما با چند جدول ساده 2*2 (ماتریس SWOT) و 3*3 (ماتریس GE) و N*N مواجه می‌شویم و یا با لیستی از عوامل و ... که به نظر بسیار ساده است.
پس سوال اول تقریبا پابرجا می‌ماند که پیچیدگی علم مدیریت در کجا است و آیا نیاز است ما سال‌ها در دانشگاه مدیریت بخوانیم؟ یا اگر در دوره مدیریت در سه روز و استراتژی در دو روز و ... شرکت کنیم کفایت می‌کند؟ همچنین آیا مدیریت موضوعی تخصصی است یا هر کسی که دوست داشت از یک جایی تبدیل به مدیر می شود؟
اگر چه پاسخ به این سوال چندان ساده نیست اما در ادامه سعی کرده‌ام برخی مواردی که منجر به ساده به نظر رسیدن حوزه مدیریت می‌شود را لیست کنم. دقت به این موضوعات می‌تواند تا حدی پیچیدگی موضوع را برای افراد مشخص کند.
1. برای سادگی انسان را از معادلات حذف نکنید
اگر چه پیچیدگی علم مدیریت به انسان نسبت داده می‌شود اما خیلی از اوقات برای سادگی(به غلط) همین انسان را از معادلات حذف می‌کنیم. برای مثال یک لحظه به ماتریس پرکاربرد SWOT فکر کنید. ربط این ماتریس به موضوع انسان و سازمان چیست؟ اتفاقا جالب است بدانید که حذف همین موضوع در استفاده توسط نامشاوران و نامدیران باعث از بین رفتن اعتبار این ابزار در ذهن مدیران شده است.
در ماتریس SWOT همه مسائل باید از منظر مشتریان و برای بخش‌های مختلف مشتریان تحلیل شود. به عبارت دیگر پیش از استفاده از این ماتریس باید گروه‌های مشتری را بشناسید، ارزش‌های هر گروه مشتری را درک کنید و وضعیت خود را در ایجاد ارزش برای هر گروه مشتری در کنید و در انتها نتایج حاصل از این شناخت را در قالب ماتریس بیاورید.
به عبارت دیگر هر عبارتی مثل منابع مالی زیاد داشتن، دانش بالا، نیروی جوان و .... را که در این ماتریس‌ها به وفور دیده می‌شود را نباید به عنوان قوت و ضعف به ماتریس اضافه کنید. همچنین برای بخش فرصت و تهدید نیز باید دقت داشت که هر موضوع ناپایدار و نامرتبطی در بیرون شرکت را نباید نوشت. در این بخش نیز باید موارد بیرونی پایدار که بر ایجاد ارزش برای مشتری و یا گرفتن سهم بازار اثر خواهد داشت ذکر خواهد شد.
2. ابزارها جای تفکر را نخواهند گرفت
یکی از اشتباهات رایج در حوزه مدیریت تمرکز بر ابزارها و فرم‌زدگی به جای طراحی و تفکر است. برای روشن شدن این مطلب بهتر است به تفاوت یک طراح با یک نفر که با فتوشاپ‌کار فکر کنید. آیا طراحی‌های بسیار ضعیفی که در اطراف خود می‌بینیم به دلیل عدم آشنایی طراح با فتوشاپ بوده است و با فرستادن طراح به دوره فتوشاپ می‌توان طراحی مناسب تحویل گرفت؟ و یا عکس‌های بدی که گرفته می‌شود به دلیل کیفیت دوربین است؟ همین موضوع در حوزه مدیریت نیز کاملا معنادار است. به عبارت دیگر یاد گرفتن اسامی ماتریس‌ها و عبارت‌هایی مثل استراتژی و تاپسیس و صدها عبارات مشابه بدون درک عمق و تفکر کافی، دردی را از کسی دوا نمی‌کند.
بنابراین اگر به دنبال یادگیری علم مدیریت هستید بایستی چارچوب فکری خود را تغییر دهید و به عمق موضوعات مسلط شوید. در اینصورت می‌توانید از این جداول و ماتریس‌ها به درستی استفاده کنید. به بیان دیگر فرم‌ها جای محتوا را نخواهد گرفت و اساسا محتوا از اهمیت بسزایی برخوردار است.
3. سازمان راه خود را می‌رود
سازمان‌ها و شرکت‌ها همواره ایجاد می‌شوند، رشد می‌کنند و شکلی را بر اساس مولفه‌های متعددی که در محیط وجود دارد، می‌پذیرند. برای روشن شدن مطلب ابتدا به فرایند تربیت فرزند دقت کنید. فرزند شما به دنیا خواهد آمد و در محیط تربیت خواهد شد. چه برای شما مهم باشد، چه نباشد. چه شما به امر تربیت دقت کنید و چه نکنید. این موضوع دقیقا در سازمان نیز وجود دارد. در تمامی شرکت‌ها فرهنگ سازمانی وجود دارد و شما به عنوان مدیر چه بخواهید و چه نخواهید این فرهنگ ایجاد خواهد شد.
اما باید دقت داشت که فرهنگ و ساختار ایجاد شده در سازمان در صورتی که به صورت فکر شده طراحی نشده باشد، ممکن است دارای آفات و مشکلاتی باشد که در آینده خود را نمایان خواهد کرد. نکته دومی که در این بحث اهمیت ادارد این است که هم اثبات این موضوع که این خروجی حاصل مدیریت اشتباه هست کار سخت و پیچیده‌ای است و هم اصلاح این موضوع کاری طاقت فرسا و بسیار پیچیده خواهد بود. بنابراین باید توجه داشته باشیم که خلق به مرور اتفاق خواهد افتاد!
4. مدیر بد قابل شناسایی نیست
بر خلاف تصور همگان به نظر می‌رسد مدیران بد به سادگی قابل شناسایی نیستند. در یک سازمان عوامل متعددی بر عملکرد مدیران تاثیرگذار خواهد بود و به همین دلیل ممکن است یک مدیر خوب به نتایج بدی دست یابد و یا یک مدیر بد به نتایج خوبی دست پیدا کند. به عنوان مثال ممکن است یک مدیر بد به بهترین شرایط بازار برخورد کند و شرکت با سودآوری مواجه شود. در این صورت به دلیل این‌که جایگاهی که برای شرکت قابل دست یابی بوده به راحتی قابل شناسایی نیست، بنابراین عملکرد مدیر نیز به راحتی قابل ارزیابی نیست. به عنوان مثال ممکن است در شرایط بازار امکان توسعه 10 برابری فروش مهیا بوده باشد اما مدیر به رشد 3 برابری رسیده باشد. اما چون تعیین امکان رشد 10 برابری بسیار سخت است، عملکرد مدیر موفقیت آمیز ارزیابی خواهد شد.
همچنین باید توجه داشت که برخی نتایج تصمیمات و عملکرد مدیران ممکن است در بلند مدت خود را نشان دهد و به دلیل تاخیر بین عمل و نتایج ممکن است نتایج کار نامشخص باشد. مثلا شرکت در کوتاه مدت سودآور باشد اما در بلند مدت دچار آسیب‌های ناشی از نگاه کوتاه مدت شود. بنابراین باید دقت شود که اگر چه هر کسی می‌تواند مدیر یک جایی باشد، اما ممکن است مدیر ضعیفی باشد که خودش هم از آن بی خبر باشد!
5. شناخت زمینه لازم است اما کافی نیست
همیشه این سوال وجود دارد که یک مدیرعامل یک شرکت در حوزه فناوری اطلاعات باید برنامه‌نویس باشد؟ مدیر یک بیمارستان یا وزیر بهداشت باید حتما پزشک باشد؟ اگر چه پاسخ به این سوال خیلی راحت نیست اما حداقل به این موضوع دقت باشد کرد که شناخت زمینه برای مدیریت کردن کافی نیست. به بیان دیگر شناخت موضوع پزشکی و تشخیص عفونت به معنای مدیریت درست یک بیمارستان نیست. البته باید دقت داشت که طبیعتا یک حد و حدودی از شناخت برای این موضوع وجود دارد که در مجال این نوشتار نیست.
در نتیجه اگر چه ساده‌انگارانه نگاه کردن به موضوعات مدیریتی امکان پذیر است، اما بررسی دقیق و موشکافانه موضوعات نیازمند تلاش، دانش و زمان زیادی برای بررسی است.
پی نوشتها:
1. این مطالب بر اساس برداشت شخصی بنده نوشته شده است و الزاما استنادات علمی برای آن وجود ندارد و ممکن است اشتباه باشد که با راهنمایی شما تکمیل خواهد شد
2. به مرور و با راهنمایی دوستان مختلف ممکن است این مطلب تکمیل شود
