مدتی پیش با یک ساز جدید آشنا شدم که درنهایت منجر به این شد این پست رو بنویسم، چون احتمال دادم شما هم از این ساز و موسیقی بیخبر هستید.
بهش میگن طنبوره یا طمبوره یا تمبيره
این ظاهر ساز طمبورهست:

همینطور که میبنید این ساز خیلی شبیه چنگه. نحوه گرفتن ساز هم شبیه چنگه ولی تفاوتهای اساسی با چنگ داره.
مثلا برای تولید صدا در طمبوره باید بهش زخمه بزنید درست عین تار ولی مضراب تار رو از بالا به پایین میزنن در حالیکه مضراب طمبوره از چپ به راسته.

یا تفاوت دیگه در صدای سازه؛ صدای چنگ خیلی نرم و زیرتر از طمبوره است درحالیکه صدای طمبوره تقریبا شبیه به صدای عوده ولی با دامنه صدایی کمتر. یعنی اگر برای اولین بار صدای این ساز رو بشنوید فکر میکنید صدای عوده.
منظورم از دامنه صدایی کمتر اینه که با عود میشه ملودی عربی و ترکی نواخت، به اضافه اینکه برای دستگاهها و آوازهای ایرانی هم قابل استفاده است پس میشه عود رو کنار تار و کمانچه استفاده کرد و یک قطعه مشترک رو اجرا کرد اما طمبوره اینطور نیست. طمبوره با ملودیهای عربی و جنوبی خیلی خوب جور میشه و دلیلش هم اینه که ساز ذات عربی داره.
مشخصه که اصالت ساز عربیه. مدخل ویکیپدیای این ساز تقریبا چیز قابل توجهی نداره، اما اونجا نوشته شده که مبدا این ساز از جنوب مصر یا سودان بوده.
اما یکی از نوازندههای این ساز در مصاحبهای ادعا میکرد که اصالت ساز از شهری به اسم نوبا (نوبان) در مصره.
تمام اینها معرفی طمبوره بود. حالا بریم سراغ موسیقی نوبان.
رکن اصلی موسیقی نوبان همین ساز طمبورهست.
موسیقی نوبان یعنی طمبوره، دهل و آوازهایش. دهلی که همراه با طمبوره زده میشه هم یک نوع دهل مخصوص برای همین نوع موسیقی هست که طبعا معروفه به دهل نوبان.
البته شکل و ساختار دهل نوبان بیشتر شبیه دمامه.
وقتی اسم دهل میاد، یا یاد دهلهای یاماها میوفتیم یا اینکه یاد دهل موسیقی لری و بختیاری. اما برخلاف دهلهای بختیاری که کشیدگی کمی دارند، دهلهای نوبان کشیدهتر هستند. این تصویر یک دهل نوبان هست:

نواحی موسیقی نوبان
همونطور که گفتم این یک ساز عربی_آفریقاییه و در کشورهای عربی نواخته میشه، به خصوص در کشورهای حاشیه خلیج فارس. آوازهایی هم که برای این موسیقی استفاده میشه عربی هستند.
اما در ایران هم این ساز هنوز زندهست و داره نواخته میشه اما نوازندههای طمبوره در ایران انگشت شمارن (تا جایی که من اطلاع دارم تعداد اساتید طمبوره در ایران به پنج نفر هم نمیرسه). هرمزگان (و بخصوص قشم) مهد نوبان در ایرانه اما خب از اونجاییکه نوازندههای زیادی وجود ندارن نمیشه انتظار داشت که شما در اجراهای خیابانی این ساز رو ببینید؛ البته ماهیت این ساز هم جوریه که بیشتر برای مراسمهای خصوصی استفاده میشه.
پس اگر خواستید صدای نوبان رو بشنوید میتونید در یوتوب یا در مراسمهای خصوصی و فستیوالهای موسیقی جنوب جستجوش کنید. البته در مراسمهای سنتی کویت و امارات هم نوبان به شکل عالی اجرا میشه.
آقای احمد عبیدی و آقای نوید نجار قویدل از اساتید طمبوره در ایران هستند که البته آقای قویدل، کارگاه ساخت آلات موسیقی نوبان رو هم دارن و فکر میکنم سفارش این سازها رو هم بپذیرن.
ضمنا، عکسها هم از اینستاگرام آقای قویدل انتخاب شدن.
گروه مستندسازی دینگومارو یک مستند خوب از آقای احمد عبیدی و طمبوره دارن که به نظرم اگر خواستید بیشتر درمورد طمبوره ببینید، میتونه جذاب باشه.
امیدوارم که این مطلب برای شما جذاب بوده باشه.
اگر جایی از این مطلب ایراد داره، خوشحال میشم کامنت بذارید و اطلاع بدید. :))