نوشتهی نسرین طالبی سروری

راین ۲ اثر آندریاس گورسکی تکعکسی است که در سال ۱۹۹۹ تهیه شده است. گورسکی در فرایندِ دستکاریِ پس از عکاسی، برای آنکه به تصویری ایدئال از رودخانۀ راین برسد، بخشهایی از عکس را با دقت تمام پاک میکند و منظرۀ آن را میزداید. راین ۲-گویی گورسکی شش عکس از راین تهیه کرده است- تصویری تخت و یکدست، تمیز، بینقص، دستنخورده و عاری از حضور انسان است: آن چیزی است که ژان فرانسوا شُوریِه به گورسکی نسبت میدهد، یعنی بازتولید و ایدئالیزهکردن جهانی که به تصاویر تقلیل پیدا کرده است. تصویری اتوپیایی از مکان، آنجا که همهچیز باب میل است، دقیق، منظم و متقارن، درست، و سرجای خودش. حذفکردنهای دیجیتالیِ گورسکی برابر با حذفِ منطقِ نمایهایِ عکس (کیفیت واقعگرای عکس) و پررنگ کردنِ شباهتِ شمایلیِ آن (کیفیتِ ایدئالگرای عکس) است که رود راین را به تصویری از «ایدۀ رود» مبدل میسازد، و آن را به جایگاه اولیۀ خود در اساطیر برمیگرداند- لیتی، رود فراموشی در اساطیر یونان. رود با امکان فروبردن و غرق کردن در خود، بستری برای فراموشی است، بسترِ تدفین و امحاق، در انکارِ چیزهای موجود، در انکارِ هر آنچه دوست ندارند ببینند و به یاد بیاورند.
راین ۲ گرانترین عکس فروختهشده در تاریخ عکاسی و صاحب آن فردی ناشناس است. از این رو، این عکس در پیوند با فرا-متن خود نه فقط ساحت کالاییِ اثر هنری را در عصر سرمایه نشان میدهد، بلکه از درهمتنیدگیِ سرمایه، نظام تصویری و ایدئولوژیِ نهفته در امر حذف کردن خبر میدهد، که در فرایندی معکوس ایدئالِ تصویری را به ساحت امر زیسته میکشاند: گویی در اصل این عکس بر مبنای ماشینِ میل سرمایهداری شکل گرفتهاست تا راین را در واقعیت، اینگونه، هندسی و ایدئال ببیند. نمیتوان بااطمینان گفت این تکعکس شعار آشکار سرمایهداری است (میتوانید با سرمایه هر چشماندازی را تغییر دهید) یا عامدانه ریشخندی است به آن (تصویر واقعیِ دنیای جدیدمان را نظاره کنید)، اما در هر صورت، نمیتوان پتانسیل سرمایهداری را نیز در افسونسازیِ حتی ریشخندهایش نادیده گرفت. مسئله هرچه باشد، راین ۲ تابلویی است که میان تصویر استعلاییِ رود به عنوان بستر حذف و فراموشی، و تمنای تبدیل یا تقلیلِ واقعیت به ساحت تصویر، پیوند برقرار کرده است؛ بهواقع آنچه حذفکردن و تبدیلکردنِ واقعیت به تصویر یا «ایده»، ترسیم میکند، در تولیدِ «ارزش اضافی» بهواسطهی تصویر، جبران میشود.