توجه: این نوشته داستان فیلم را برملا میکند.
«فیلم با ورود آریا به خانه و فلاشبک به کودکی او شروع میشود. آریا در اتاقش می گردد و کتابهایی را در جعبه میگذارد که صدای آنها را میشنویم.»
ادامۀ چنین صحنههایی میتوانست مرثیهوار، و روایتی تغزلی و کلیشهای باشد. مثل واگویههایی که وقت بستن اسباب و ترک کردن مکانهای محبوبمان کردهایم، در ذهنمان، هزاران بار.امّا در ادامه همه چیز تغییر میکند.
آریا دیر به اسبابکشی رسیده چون سفر بوده. ولی در روند فیلم نشان میدهد که در ذات خودش «مسافر» است، یک مسافر کولهبهدوش (بک پکر). یا کوله روی دوشش است، یا در لندکروز نشسته یا کیسه خواب را بر کف خانه پهن کرده است. صحن خانهاش برایش مثل صحرا است و از ورود غریبهها به آن بیم ندارد. از نشستن بر کف زمین و لقمه گرفتن از دستی که صاحبش چندان سر و وضع پاکیزه ای ندارد پرهیز نمیکند. و مثل یک مسافر، آنی تصمیم میگیرد، بدون برنامه: اجرای تئاتر با گروه خیابانی.
فیلمساز دست و دلبازانه ظاهر و باطن آریا را به ما نمایانده است.خانواده و زندگی و فکرها و علایقش را از اتاقش و کتابهایش و لباسهایش شناختهایم. امّا دوربین او، به مهمانان خانه چندان نزدیک نمیشود. از برخی از آنها نمای واضحی نمیبینیم. نگاه عاطفی فیلمساز هم در مقابل آنها متوقف میشود و به سانتیمانتالیسم بورژوازی – نگاهی دلسوزانه و خیّرانه به دستفروشها و زباله گردها- نمیرسد. در فاصله با آنها میایستد، دیالوگهای تکاندهندۀ باغ آلبالو را با لحن بچههای دبستانی از زبان آنها روایت میکند و در حالی که مانند آریا چمدان به دست میگیرند و به مسافرانی مانند او تبدیل میشوند نگاهشان میکند.
هیچ زنی از اطرافیان، همکاران و خانوادۀ آریا را در فیلم نمیبینیم. این غیاب سبب میشود که دو چهرۀ زنانه در فیلم برجسته شوند: مهدیه با موهای قرمزش که به قاب پنجرههای خانه شبیه است، و سمیرا که کودکی مهدیه است. مشخص است که مهدیه به آریا بیعلاقه نیست؛ ولی فیلم به این احساس هم میدان نمیدهد.
خانه ویران میشود، تئاتر تمام میشود، باغ آلبالو را میفروشند، مهدیه لباسهای عاریهای را وامیگذارد و دستفروشی را ادامه میدهد و سووشون را به یادگار روزهایی خوش بارها و بارها دوره میکند. ما و فیلمساز میدانیم که در واقعیت، قدرت نداریم جلوی زوال را بگیریم، امّا در مقابل دنیایی که قدرت تغییرش را نداریم، میتوانیم مسافر باشیم.
