
مدتی است که در برنامهام گنجاندهام از نویسندههای که اسم و رسمی دارند حداقل یک اثر بخوانم. یکی از نویسندههایی که زیاد با اسمش برخورد میکردم بورخس بود. این کتابش را اتفاقی توی کتابخانه دیدم و تصمیم گرفتم بخوانم.
کتاب چون مجموعهای از داستانهای کوتاه است توصیفش سخت است. نکته جالب اینجاست که با این که کتاب مجموعهای از داستانها است، مضمون داستانها چنان به هم نزدیک است که یکپارچه به نظر میرسد. معمولا کتاب را اگر تا یک جایی بخوانی بعد از آن اگر خوشت بیاید ادامهدادن راحت میشود این موضوع درباره مجموعه داستان کوتاه صدق نمیکند چون برای هر داستانی باید دوباره برگردی به خانه اول و از خودت بپرسی با همهی چیزهایی که تا به حال خواندهای حاضری به یک داستان جدید فرصت بدهی؟ من این فرصت را دادم و کتاب را تمام کردم. عمده داستانهای مجموعه بیان سرنوشت شخصی از دیدگاه شخصی دیگر بود. نحوه روایت سرنوشتها حکایت گونه بود. زیبایی کتاب توی سرنوشتها نهفته نبود به جز چند مورد سرنوشتها کمابیش کلی بودند. سرنوشت آدمهایی که یک جورهایی معمولی بودند و یک جورهایی غیرمعمولی. میتوانستند هر کسی باشند و هم نمیتوانستند.
جذابیت مجموعه توی حالوهوای داستانها و ترکیبشان با یکدیگر بود. با این که داستانها کاملا مجزا بودند در کنار هم انگار پازلی را میساختند که به تو نشان میداد زمان، مکان و دانش در یک کلام جهان از دید نویسنده چگونه است. قطعات پازل یک اندازه نبودند بعضی قطعات بزرگ بودند و بخش بیشتری از رمز و راز را آشکار میکردند مثل کتابخانهی بابل و جاودانه. بعضی داستانها مثل تکههای ابر توی پازل بودند اگر به تنهایی نگاه کنی بی رنگ و لعاب به نظر میرسند. شاید این همنوایی داستانها برمیگردد به همان چیزی که خود نویسنده هم توی یکی از داستانها اشاره میکند در زمان کافی هر انسانی هر کاری میتواند بکند. هومر میتواند ادیسه را بنویسد یا مونالیزا را نقاشی کند. شاید هم لشکرکشی کند و فاتح شود.
جهان (که دیگران آن را کتابخانه مینامند) از تعدادی نامشخص، یا شاید نامتناهی تالار ششضلعی تشکیل شده است
- ابتدای داستان کتابخانهی بابل
از بین داستانها جذابترین و تکان دهندهترینشان برای من کتابخانهی بابل بود. این داستان معروفترین داستان مجموعه هم هست. پیشنهاد میکنم اگر هم قصد خواندن کتاب را نداشتید این داستان را بخوانید. داستان که در واقع داستان نیست و بیشتر توصیف است از یک کتابخانه، که هر کتابخانهای نیست و همه کتابخانههاست و تنها کتابخانه است و فرای یک کتابخانه است. در حین خواندن این داستان من هم دلشکسته شدم و هم تسلی گرفتم. شاید راه را گمکردهایم، شاید اشتباه میکنیم ولی با همهی این اوصاف یک حقیقت نابودنشدنی وجود دارد.
جدا از اینها اگر حسوحال و برداشت شخصی را کنار بگذارم یک نکتهی اعجاب انگیز کتاب ترکیب دانشهای مختلف است. تسلط نویسنده بر تاریخ، زبانشناسی فلسفه و جوری که همهی اینها را بدون اینکه قصد تحتتاثیر قرار دادنت را داشته باشد به خدمت گرفته، شگفت انگیز است.
در نهایت فکر نمیکنم من چیزی را که نویسنده میخواست بگوید کاملا فهمیدم. یک مفهوم بود ولی زیادی بزرگ قرار گرفته توی قالب کوتاه داستان کوتاه. نمیدانم بورخس داستان بلند هم دارد یا نه ولی اگر داشته باشد بدم نمیآید این مضمون را در فرمی طولانیتر و داستانیتر از او بخوانم.
تو که حرف مرا میخوانی، آیا مطمئنی که زبان مرا میفهمی؟
- کتابخانهی بابل