در یک سلسله یادداشت به یاری خدا قصد دارم در مورد کتاب فریب بزرگ دکتر مسعود درخشان بنویسم البته منبع این یادداشت ها دوره ای است که خود نویسنده با همین عنوان در دانشگاه امام صادق برگزار کرده اند و در مکتبخونه هم به عنوان آموزش گفتار در باب کتاب «فریب بزرگ: علم اقتصاد یا اقتصاد علم‌نما» قابل دسترسی است
در جلسه اول چند نکته مهم بیان میشود
1- اگر علوم انسانی چون مدیریت و اقتصاد و جامعه شناسی را علم بدانیم آنگاه اضافه کردن پسوند اسلامی به آنها کار معقولی نخواهد بود این دیدگاه در واقع نگاه عمیق هستی شناسی اسلامی است اسلام کاملا موافق با مطالعه قوانین موجود در خلقت است و اگر علمی این کار را انجام دهد ما مشکلی با آن نداریم که لازم باشد برویم علمی دیگر تدوین کنیم و در واقع اگر هم چنین تلاشی انجام دهیم نتیجه زیاد متفاوت با مجموعه علمی موجود نخواهد بود چرا که اصول مشخصی بر خلقت و جهان و انسان حاکم است مشروط به اینکه مجموعه ای که با آن مواجه میشویم به راستی علم باشد. از این روست که علومی چون ریاضی و فیزیک چالش بر انگیز نیستند و اگر از دیدگاه های افراطی گذر کنیم بزرگان دینی نسبت به وجود آنها ابراز نگرانی نکرده اند.
2-هیچ یک از مراجع تقلید و بزرگان دینی نسبت به علم بودن علوم انسانی موجود به جز چند نفر محدود ابراز نظر سوال گونه نکرده اند با توجه به اینکه در حال حاضر دین و فقه داعیه دار حکومت هم هست بسیار این مطلب جای تعجب دارد طبق تجربه ای که آقای درخشان بیان میکنند تنها کسانی که نسبت به علوم انسانی موجود ابراز نگرانی کرده و موافق با بررسی دقیق و موشکافانه و آزادانه آن در دانشگاه بودند آیت الله مهدی کنی، امام و آیت الله خامنه ای شهید بوده اند و در مواردی آقای باقری و آیت الله مصباح یزدی
3-دلیلی که ایشان از این رویکرد سکوت بیان کردند این بود که طبق قاعده ای در اصول فقه در جاهایی که شریعت حکم مشخص و صریحی ندارد باید به عرف عقلا مراجعه نمود که این عقلا الزاما مسلمان هم نیستند و اینجا مراجعه به اندیشمندان کمونیست به خاطر ضدیت آشکار با دین و مسائل دیگر پذیرفته نشده اما اندیشمندان غربی به عنوان عقلا در عرف پذیرفته شده اند با اینکه بزرگان آنها طبق بررسی ایشان بلا استثنا همگی ملحد بوده اند
اینجاست که اهمیت روایت مشخص میشود ما هنوز نتوانسته ایم مشکلات ذاتی و اساسی اندیشه های غربی را برای جامعه به درستی روایت کنیم که آسیب این عدم روایت تنها به جوانان ما یا مسئولان سیاسی و اجرایی ما نمیرسد بلکه بر تصمیمات و در دستگاه های فقهی عالمان دینی ما هم تاثیر منفی گذاشته است.
4-رویکردی که ایشان در بررسی خود انتخاب کرده اند رویکرد تاریخی است ایشان به اهمیت توجه به زندگی اندیشمندان تاکید کردند به عنوان مثال مارکس معلمی داشته که ضد دین بوده که این را باید ضمن بررسی اندیشه هایش مد نظر داشت در مقام نقد البته باید اضافه کرد که اندیشه های دانشمندان را علاوه بر زندگی شخصی باید در بستر زندگی اجتماعی، نوع حکومت و شرایط جامعه آنها نیز بررسی کرد که حتی ممکن است تاثیراتی فراتر از زندگی شخصی روی اندیشه های آنها داشته باشد.
#فریب_بزرگ
#علم_اقتصاد
#دکتر_مسعود_درخشان
