کلید در قفل می‌شکند. حادثه‌ای است کوچک، از آن‌ها که هرکسی دست‌کم یک بار تجربه کرده. راوی هم همین را می‌گوید: در چنین فضای کوچکی هم حادثه پیش می‌آید، و در مورد او «حادثه‌ای کمینه» بود. اما داستان با پیرمردی تمام می‌شود که از همان آپارتمان برای ما می‌نویسد، با ریش سفید بلند و مفاصل دردناک، و می‌گوید: «نه ترسی دارم نه جاه‌طلبی‌ای. در یک کلام، نسبتاً شادم.»
بین این دو لحظه چه گذشته است؟ یک کلید شکسته چطور به یک عمر تبدیل می‌شود؟ پاسخ داستان این است که مشکل قفل نیست، قانون است.
ترجمهٔ فارسی این داستان کوتاه از محمدرضا فرزاد با عنوان «یک جور زندگی» در کتاب «باغ تروتسکی» منتشر شده. در این نوشته «یک سبک زندگی» را به‌عنوان برگردان تحت‌اللفظی عنوان اسپانیایی به کار می‌برم. این یک خوانش است، نه ادعای نیت نویسنده. سورنتینو بارها گفته که نمی‌خواهد تمثیل بنویسد.
راوی بیست‌وچهارساله است، تنها، و در طبقهٔ دهم ساختمانی در خیابان سانتافه زندگی می‌کند. پس از اینکه با پیچ‌گوشتی و انبردست ناکام می‌ماند، به کلیدسازی زنگ می‌زند. کلیدساز از پشت چشمی درمی‌شنود که کلید «از طرف داخل» شکسته، مبلغی سرسام‌آور می‌گوید، و راوی که پول نقد ندارد پیشنهاد معقولی می‌دهد: «همین که بیرون بیایم، به بانک سر نبش می‌روم و پولتان را می‌دهم.»
جواب کلیدساز این است: او با «چشم‌هایی سرزنش‌بار» نگاهش می‌کند، «انگار که پیشنهاد غیراخلاقی‌ای داده باشم»، و با «ادبی آموزنده» توضیح می‌دهد که نه‌فقط عضو بنیان‌گذار «اتحادیهٔ کلیدسازان آرژانتین» است، بلکه از نویسندگان اصلی «منشور اعظم» آن هم است. در این منشور «هیچ نکته‌ای به دست تصادف سپرده نشده» و در فصل «حکمت‌های بنیادین» آمده که کلیدسازِ کامل حق ندارد پس از پایان کار پول دریافت کند.
راوی لبخند می‌زند و می‌گوید حتماً شوخی است. جواب این است: موضوع منشور اعظم «آن‌قدر جدی است که نمی‌توان دربارهٔ آن شوخی کرد». و برای اینکه راوی بفهمد، آیهٔ هفتم مقدمه را نقل می‌کند: «طلا درها را خواهد گشود و درها او را خواهند پرستید.»
کلیدساز مثل فروشنده‌ای حریص حرف نمی‌زند، مثل کاهنی حرف می‌زند که تنها اصل ایمانش این است: اول پول.
در سپتامبر ۱۹۳۴ گرشوم شولم در نامه‌ای به والتر بنیامین، قانونی را در آثار کافکا توصیف کرد که هنوز اعتبار دارد ولی معنا ندارد. او این وضعیت را «نیستیِ وحی» نامید. بنیامین با او هم‌نظر نبود و آن را «نقطهٔ کور» کافکا می‌دانست. آگامبن در «هومو ساکر» (فصل ۴ از بخش اول) این فرمول را به منطق «ban» (طرد) و «وضعیت استثنایی» وصل کرد: قانون می‌تواند با عمل‌نکردنِ خودش اعمال شود و کسی را که بیرون می‌گذارد، با همین بیرون‌گذاشتن در خود نگه دارد.
منشور اعظم کلیدسازان نمونه‌ای تقریباً آزمایشگاهی از چنین قانونی است. راوی هرگز متنش را نمی‌خواند، و خواننده هم نمی‌خواند. فقط از دهان مجریانش می‌شنویم. می‌گویند «همه نمی‌توانند آن‌ها را بفهمند» چون با «زبانی نمادین یا رازآمیز» نوشته شده. تنها آیه‌ای که شنیده می‌شود بیشتر شبیه پارودی است تا حکم. با این حال قاعده بی‌چون‌وچرا اجرا می‌شود، و حتی شوخی را برنمی‌تابد. قانون همان اجراست و محتوایی ندارد.
قاعده یک دور باطل هم می‌سازد. راوی فقط پس از بیرون رفتن می‌تواند پول بدهد، و تا پول ندهد کسی درِ او را باز نمی‌کند. شرط قانون در وضعیت او اصلاً قابل‌اجرا نیست.
تا اینجا می‌شود کلیدساز را «دیوانه» خواند، چنان‌که راوی هم می‌خواند و تصمیم می‌گیرد به کلیدسازی دیگر زنگ بزند و «برای احتیاط» نگوید پول ندارد. اما تماس دوم نشان می‌دهد که مشکل شخص نیست.
زنی با «صدایی محتاط و رسمی» نشانی را می‌پرسد، مکث می‌کند، می‌خواهد دوباره تکرار شود («سانتافه ۳۶۵۳، طبقهٔ دهم، واحد A») و می‌گوید: «غیرممکن است، آقا. منشور اعظم اتحادیهٔ کلیدسازان آرژانتین انجام هر کاری در آن نشانی را ممنوع می‌کند.» حرف راوی را قطع می‌کند و گوشی را می‌گذارد. بیست تماس دیگر هم نتیجهٔ یکسان دارد: همه «به‌محض اینکه نشانی را می‌شنیدند» رد می‌کنند.
سه چیز در این صحنه جالب است. نخست اینکه این بند تازه است. از قاعدهٔ «پول پس از کار» نمی‌توان ممنوعیت یک نشانی را استنتاج کرد، و هیچ دلیلی هم گفته نمی‌شود. دوم اینکه چیزی که راوی می‌گوید یا پنهان می‌کند اثری ندارد: پیش‌تر نقشه کشیده بود که از پول حرف نزند، و حالا می‌بینیم هیچ نقشه‌ای کارساز نیست. ممنوعیت به رفتار روای ربطی ندارد. سوم اینکه «نشانی» اصطلاحی حقوقی است. ممنوعیت به مکان می‌چسبد و شخصِ حقوقیِ راوی از طریق نشانی‌اش از خدمت صنف کنار گذاشته می‌شود. راوی با همان ممنوعیت در فهرست حقوقی صنف ثبت می‌ماند. این همان «شمول از راه طرد» است.
نمی‌دانیم کلیدسازِ اول به بقیه خبر داده یا نه. متن چیزی نمی‌گوید. اگر بخواهیم بگوییم قانون بدون تصمیم‌گیرندهٔ دیدنی و با هماهنگی کامل کار می‌کند، این خوانش من است، نه چیزی که متن صریحاً بگوید.
در داستان «پیش از قانون» کافکا، مردی روستایی پشت دری باز منتظر می‌ماند، و آگامبن می‌گوید همین در باز او را «بیرون-درون» نگه می‌دارد. اما اینجا قضیه وارونه است: در بسته است، راوی داخل ایستاده، قانون بیرون است، و نگهبان در به معنای واقعی «کلیدساز» است. قانون فقط ابزار را از او دریغ می‌کند.
شاید بپرسیم صنف کلیدسازان چرا اینقدر نیرومند است. جواب داستان این است که منطقش اختصاصی نیست. یک نامه از شرکت تلفن می‌رسد که خدمت را «به دلیل پرداخت‌نکردنِ من» قطع کرده، و بعد نوبت گاز و برق و آب است. راوی که نمی‌تواند بیرون برود، نمی‌تواند پرداخت هم بکند، و حق فقط با پرداخت معنی دارد.
آدم‌های اطراف هم هر کدام حساب خودشان را دارند: سرایدار می‌گوید «شما هیچ‌وقت در انعام‌دادن دست‌ودل‌باز نبوده‌اید»؛ مونیکا که پانزده روز خبری از راوی نداشته، می‌گوید «من اسباب‌بازی هیچ‌کس نیستم»؛ انزو فکر می‌کند راوی دارد بهانه می‌تراشد تا سر کار نیاید؛ و لاپورتا که مهربان‌ترین است، راه‌حل «معقول» را می‌دهد: «پولش را بده و تمام.» هیچ‌کدام شریر نیستند و هیچ‌کدام خشونتی نمی‌کنند. فقط هیچ‌کس کمک نمی‌کند.
راوی هم بی‌تقصیر نیست. لاپورتا او را کلافه می‌کند و او به‌جای آنکه از او قرض بخواهد، «کاری نمی‌کند». بخشی از تله از انفعال خود اوست، و این ظرافتی است که نمی‌گذارد داستان به «طرد محض» ساده شود.
پس از قطع خدمات، زندگی راوی به نگهداری زیستی فروکاسته می‌شود: آب باران در ظرف‌ها، گوجه و عدس در گلدان‌ها، «پروتئین حیوانی»، آتش با ذره‌بین. آگامبن میان «zoe» (زندگی صرفاً زیستی) و «bios» (زندگی شکل‌یافتهٔ سیاسی و اجتماعی) تمایز می‌گذارد، و راوی در این معنا به «زندگی برهنه» می‌رسد. کتاب‌ها و مبلمان و تخته‌های کف‌پوش، که نمادهای «bios» فرهنگی‌اند، سوخت می‌شوند تا «zoe» ادامه یابد. راوی از این وضعیت جمله‌ای می‌سازد که هم حکیمانه است و هم نقد مصرف: «کشف کردم که در هر خانه همیشه بیش از نیاز چیز هست.»
نکتهٔ دیگر این است که او خودش هم «حاکم» می‌شود. حشره، عنکبوت و جونده را «در اسارت پرورش می‌دهد و تکثیر می‌کند» و گاهی گنجشک یا کبوتری شکار می‌کند. آنکه در اسارت است، در مقیاسی کوچک ساختار طرد را بازتولید می‌کند. این هم یک خوانش است و نمی‌خواهم بیش از حد جدی‌اش بگیرم.
عنوان داستان زبان مجلات و مصرف است. «سبک زندگی» چیزی است که آدم‌ها «انتخاب» می‌کنند. راوی در پایان با همین زبان طرد را توصیف می‌کند: «نه ترسی دارم نه جاه‌طلبی‌ای. در یک کلام، نسبتاً شادم.» «نسبتاً» تردید را نگه می‌دارد، و «جاه‌طلبی» به آیهٔ طلا و به شغل شهرداری برمی‌گردد. راوی میلی را که او را به نظم پول و قانون وصل می‌کرد رها کرده است.
طرد که قرار بود موقت باشد، هویت شده. می‌توان یک قدم جلوتر رفت و به مفهوم «شکل-زندگی» (forma-di-vita) آگامبن اشاره کرد، آنجا که قاعده و زندگی از هم جدا نمی‌شوند. «حکمت‌ها» هم یادآور ادبیات رهبانی‌اند. این ادعای بزرگی است و فقط به‌عنوان بسط احتمالی می‌آورمش.
اما توجه کنیم که: صنف دولت نیست و آگامبن دربارهٔ حاکمیت دولتی حرف می‌زند، پس اینجا با قیاس سروکار داریم و صنف را باید «خرد-حاکمیت» بنامیم. داستان هم فارس است، و تحلیل سنگین نباید طنزش را بپوشاند. شاید بهتر باشد بگوییم طنز همان راهی است که سورنتینو با آن قانون را بی‌معنا نشان می‌دهد.
نکتهٔ آخر دربارهٔ ترجمه است. در نسخهٔ فارسی‌ای که خوانده‌ام «طلا» به «خداوند» بدل شده و آیه جدی و معنادار به نظر می‌رسد، که با بحث «اعتبار بدون معنا» تداخل دارد. «ambiciones» (جاه‌طلبی) هم به «ابهام» برگردانده شده. به همین دلیل خوانش این نوشته بر اصل اسپانیایی بنا شده است.
این داستان کوتاه نشان می‌دهد قانون می‌تواند بدون معنا، بدون متن و بدون عامل مشخص اعمال شود و کامل کار کند. راوی با ممنوعیتِ نشانی «بیرون» گذاشته می‌شود تا «درون» بماند. پرداخت شرط همهٔ نهادهاست و او نمی‌تواند پرداخت کند. زندگی‌اش به «زندگی برهنه» تقلیل می‌یابد و در پایان نام «سبک زندگی» می‌گیرد. ترسناک‌ترین بخش داستان خود طرد نیست، رضایتی است که با آن همراه می‌شود.
