ویرگول
ورودثبت نام
عادل متکلمی آذر
عادل متکلمی آذراین‌جا درنگ‌گاهی است برای اندیشیدن به متن و تصویر. تلاشی برای نقد و تحلیلِ آنچه می‌خوانیم و می‌بینیم. تا شاید از مسیر فرم و روایت، به فهمِ بهتری از مفاهیمِ پسِ آن‌ها برسیم.
عادل متکلمی آذر
عادل متکلمی آذر
خواندن ۲ دقیقه·۲ ماه پیش

«پناهنده آلمانی» اثر برنارد مالامود

«گناه اصلی» تیشا بِآو در سنت یهودی، فقدان ایمان بنی‌اسرائیل به خداست، نه صرفاً گناهی اخلاقی. خدا از موسی می‌پرسد چرا این مردم با وجود همه‌ی معجزات هنوز به او ایمان ندارند. این الگو بر روان اسکار گاسنر در داستان کوتاه «پناهنده آلمانی» مالامود نیز همساز است: مسئله اصلی اسکار، از دست دادن ایمان به خودش است، نه صرفاً غم غربت. خودش می‌گوید:

«من ایمانم را از دست داده‌ام. من دیگر ارزش پیشین خودم را ندارم.»

این جمله دقیقاً تصویر آینه‌ای گناه تیشا بِآو است، فقط اینبار به‌جای فقدان ایمان به خدا، فقدان ایمان به نفس انسانی مطرح می‌شود. مالامود در دورانِ پساهولوکاست، بحران ایمان دینی را به بحران ایمان وجودی و فردی تعمیم می‌دهد.

نکته ساختاری بسیار هوشمندانه داستان در این است که تقریباً کل داستان به زمان گذشته روایت می‌شود، به‌جز دو بخش، پاراگراف آغازین (لحظه‌ی ملاقات مارتین با اسکار) و پاراگراف پایانی (محتوای نامه‌ی مادرشوهر همسر اسکار درباره قتل او).

این انتخاب هوشمندانه مالامود، آغاز و پایان را به «زمان حال» متصل می‌کند، طوری که انگار فاجعه جلوی چشم خواننده در همین لحظه رخ می‌دهد. این با کارکرد آیینی تیشا بِآو قابل قیاس است: روزه‌ای که رویدادهای پراکنده‌ تاریخی (ویرانی معبد اول، معبد دوم، اخراج یهودیان از انگلستان و فرانسه، آغاز هولوکاست) را در یک روز واحد فشرده می‌کند تا حس آن تاریخ برای نسل‌های بعد «زنده» بماند. به همین ترتیب، مالامود سرنوشت شخصیت داستانش (اسکار) را به تاریخ جمعی (سقوط لهستان، هولوکاست) گره می‌زند.

نکته بعدی اینکه کلمه‌ «خدا» در کل داستان فقط سه بار ظاهر می‌شود: دو بار استفاده‌ای صرفاً محاوره‌ای و توخالی دارد. یکبار وقتی مارتین (راویِ آمریکایی ساده‌لوح و از نظر سیاسی ناآگاه) پس از موفقیت اسکار در سخنرانی می‌گوید: «Thank God»؛ و یکبار «God knows» در جایی که مارتین دارد به این فکر می‌کند که آیا مشکل اسکار چیزی فراتر از آوارگی ساده است.

اما سومین مورد وقتی است که اسکار در سخنرانی‌اش ابیات ویتمن را می‌خواند: «And I know the Spirit of God is the brother of my own...»

این تضاد بسیار معنادار است: خدا در دهان آمریکایی بی‌خبر از رنج، فقط یک تعارف است؛ اما در شعر شاعر آمریکایی که توسط پناهنده‌ یهودی رنج‌دیده خوانده می‌شود، خدا به مثابه‌ برادری انسانی (Brudermensch) معنا پیدا می‌کند. مالامود گویی می‌پرسد: در دنیای پساهولوکاست، آیا ایمان به خدا فقط در ادبیات و شعر باقی مانده، نه در واقعیت رفتار انسان‌ها؟

داستان با این پرسش داستان را می‌بندد: اگر از دست دادن ایمان، نتیجه‌ محتوم آسیب باشد، پس چرا همه غرق نمی‌شوند؟ مارتین درباره‌ اسکار می‌گوید: «not everyone drowns in this ocean, why does he؟» این تز اخلاقی نهایی داستان است: شاید از دست دادن ایمان، مثل خود ایمان، در نهایت یک انتخاب است. با این خوانش، پایان تراژیک داستان از یک رخداد صرفاً بیرونی (فشار روانی مهاجرت) به یک کشمکش درونی اراده تبدیل می‌کند، دقیقاً همان‌طور که در سنت تیشابِآو، مجازات نسل بیابان‌گرد به‌خاطر انتخابشان برای بی‌ایمانی بود، نه صرفاً سختی شرایط.

داستان کوتاهایمان
۱۲
۰
عادل متکلمی آذر
عادل متکلمی آذر
این‌جا درنگ‌گاهی است برای اندیشیدن به متن و تصویر. تلاشی برای نقد و تحلیلِ آنچه می‌خوانیم و می‌بینیم. تا شاید از مسیر فرم و روایت، به فهمِ بهتری از مفاهیمِ پسِ آن‌ها برسیم.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید