آیا راهکار آموزش آنلاین (مجازی)، در شرایط تعطیلی کلاسهای آموزشی، گزینه مناسبی را فراروی مدرسین، قرار میدهد؟ چگونه پلتفورم یا سامانه مناسب را انتخاب نماییم؟ (بخش دوم)

این مقاله در ادامه بخش اول این مقاله (با عنوان فوق)، میباشد.....

دو شیوه یا راهکار متفاوت برای ایجاد، مدیریت و راهبردی رویدادهای آموزشی:

بعد از تبیین انواع آموزشهای الکترونیک یا مجازی، لازم است به تشریح شیوه هایی که در عمل برای ایجاد و مدیریت برنامه های آموزشی، در اختیار تولید کنندگان محتوای آموزشی یا برگزار کنندگان آموزشهاست، بپردازیم. چرا که در عمل، چنانچه برگزار کننده / برگزار کنندگان رویدادهای آموزشی، تصمیم به ایجاد بستری برای آموزشهای خود داشته و با یک جستجو بخواهند بدنبال گزینه های مورد نظر خود باشند، با تعداد بسیار زیادی از سامانه های که این امکان را به این افراد میدهند، روبرو میگردند. بدیهی است در این شرایط، تصمیم گیری بسیار دشوار بوده و نیاز به حداقلی از اطلاعات پایه برای تصمیم گیری میباشد.

خوب بخاطر دارم که بین سالهای 94-1393، هر بار که تصمیم به مرور اطلاعات مرتبط با این سامانه ها یا سرویسها میگرفتم، با تعداد بسیار زیادی سامانه و یا نرم افزار تخصصی در این زمینه روبرو میشدم و در بسیاری موارد نیز، با گذشت زمان، تعداد این گونه سامانه ها نیز افزایش می یافت و این افزایش هم فرایند تصمیم گیری را با دشواری روبرو میساخت. به همین خاطر قصد دارم که این موضوع را برای شما عزیزانی که این متون را برای خود مناسب میبینید، تا جاییکه امکان دارد، بشکافم تا شما دیگر به همان وضعیتی که بنده در آن سالها به آن مبتلا بودم، دچار نگردید و حداقل فایده این متون، این باشد که با سهولت بیشتری بتوانید قادر به تصمیم گیری باشید.

همانطور که از عنوان این بخش مشخص است، بمنظور سادگی دسته بندی، این سامانه های متفاوت را میتوان به دو گروه کلّی تقسیم نمود:

راهکار اول:

در این راهکار، نرم افزار تخصصی که هسته مرکزی سامانه مدیریت و راهبردی یک آموزش مجازی را تشکیل میدهد، توسط ارائه دهنده تا درجات بسیار زیادی قابلیت انعطاف داشته و ارائه دهنده میتواند از نظر رابط کاربری و امکانات مورد نظر، این سامانه را به اشکال مختلف درآورد و آنرا مدیریت نماید. بدیهی است که در این راهکار، دانش و مهارتهای موسسه ارائه دهنده باید در زمینه کار با این نرم افزار تخصصی، بالا بوده و علاوه بر این دانش و مهارتهای مورد نیاز، لازم است استقلال نسبتاً زیادی در موضوعاتی از قبیل سروری که این نرم افزار تخصصی تحت وب بر روی آن نصب میگردد و سایر امکانات و پشتیبانیهای مرتبط با آن، دارا باشد. هر چند این موضوع بدین معنی نیست که الزاماً باید فرد یا موسسه ارائه دهنده برنامه های آموزشی باید دارای سرور / سرورهای اختصاصی باشند، لیکن بسیاری از موسساتی که از این راهکار برای ارائه آموزشهایشان استفاده میکنند، از ابتدا یا پس از یک دوره زمانی چند ماهه، سرورهای اختصاصی در مجموعه خود تهیه مینمایند. در شرایط فعلی کشور ما، تا آنجاییکه بنده اطلاع دارم، علاوه بر چند موسسه خصوصی که فعالیت سازمانی خود را ارائه خدمات یا سرویسهای آموزش مجازی تعریف نموده اند، بسیاری از دانشگاهها، بخصوص دانشگاههای بزرگ کشور (از قبیل دانشگاه تهران، شهید بهشتی و ...) نیز از این راهکار برای ارائه آموزشهای آنلاین خود استفاده میکنند.

نرم افزار Adobe Connect یکی از قدیمی ترین و معروفترین این نرم افزارهاست که در بین جامعه برگزار کنندگان آموزشهای مجازی در سطح جهان بسیار شناخته شده است.

از دیگر نرم افزارهای نسبتاً پرکاربرد که برخلاف گزینه قبلی، قدمت بالایی نداشته، اما بخاطر Open source بوده، در حال افزایش محبوبیت در بین جامعه هدف این گونه نرم افزارهاست، میتوانیم به BigBlueButton اشاره نماییم. خوشبختانه در حال حاضر در کشورمان نیز امکان استفاده از این نرم افزار هم علاوه برا گزینه قبلی، وجود دارد.

راهکار دوم:

اما در این راهکار، که راهکار ساده تر و عملی تری است، ارائه دهنده یا برگزار کننده برنامه های آموزش مجازی، بجای سفارشی سازی یک نرم افزار تحت وب آموزش مجازی یا آنلاین، از خدمات موسساتی که این کار را قبلا انجام داده اند (یعنی گروهی که از راهکار اول بهره برده اند)، استفاده مینمایند. چنانچه بخواهیم تفاوت این دو راهکار را با یک مثال ساده، مشخص نماییم، راهکار اول را میتوان به راهکار ساخت یک منزل مسکونی (تجاری) و راهکار دوم را میتوان به اجازه همان منزل مسکونی (فضای فیزیکی تجاری) برای بهره برداری آن، تشبیه نمود. همانطور که قطعاً سرمایه گذاری گروه اولی که قصد ساخت یک منزل مسکونی یا فضای فیزیکی تجاری را دارند، با میزان سرمایه گذاری گروه دوم که همان فضای فیزیکی مورد نیاز را از طریق اجاره تامین مینمایند، بسیار بیشترو بالاتر است، دانش و مهارتهای مورد نیاز و همچنین زمان سپری شده برای دستیابی به جایگاهی که ارائه سرویسهای آموزشی را میسر میسازد نیز در راهکار اول، به طور معنی داری، بیش از گروه دوم، میباشد.

بسیار واضح است که برای تولید کنندگان محتوا یا برگزار کنندگان آموزشها، چنانچه تعداد برنامه های آموزشی و تعداد مدرسان مربوطه، محدود باشد، راهکار دوم منطقی تر و با هزینه کمتری، اجرایی میگردد. در حالیکه همین برگزار کنندگان اگر بخواهند از راهکار اول، استفاده نمایند، باید تعداد برنامه ها و مدرسین آنها و حتی مخاطبین این آموزشها دارای تنوع و تعدد بیشتری نسبت به وضعیت قبلی باشد تا استفاده از این راهکار، مقرون به صرفه باشد.

پیش نیازهای اولیه مورد نیاز برای مدرسین:

حال با توجه به اینکه راهکار دوم (از بین دو راهکار فوق)، در مورد بیشتر مدرسین و برگزار کنندگان رویدادهای آموزشی، بعنوان اصلی ترین و مقرون به صرفه ترین راهکار، مورد استفاده قرار میگیرد، پس به بیان توضیحات مرتبط با پیش نیازهای مورد نیاز برای برگزاری برنامه های آموزش مجازی، در قالب این راهکار، میپردازیم:

1- سخت افزار مناسب: معمولا یک کامپیوتر معمولی مجهز به یک webcam و سیستم صوتی مناسب با دارا بودن میکروفن (برای انتقال صدای مدرس) و هدفون (برای دریافت صدا)، کافی است. لازم به ذکر است، از آنجاییکه اکثر مدرسین، از لپ تاپ برای انجام همه کارهای خود استفاده میکنند، چنانچه لپ تاپ مورد استفاده دارای وب کم، میکروفن و هدفون باشد، میتوان بدون اضافه نمودن تجهیزات جانبی، از آن استفاده نمود. ضمن اینکه اکثر پلتفورمهای مورد استفاده، امکان تست سیستم صوتی و حتی وب کم را نیز در اختیار کاربران میگذارند.

2- انتخاب سامانه مناسب (در مورد این گزینه، در بخش بعدی توضیح خواهم داد)

3- محتوای آموزشی مناسب: قطعاً هر مدرسی با توجه به سرفصلهای دوره آموزشی خود، دارای محتوای آموزشی آماده ای است که وقت نسبتاً زیادی را برای تدوین آن، صرف نموده است. هر چند این محتوا میتواند، انواع فرمتهای اسلاید (ترکیب متن، تصویر، انیمیشن و ...)، متن، صوت یا ویدیو باشد، اما اصلی ترین محتوا و شاید معمولترین نوع آن در بین اکثر مدرسین و اساتید، محتوای اسلاید در فرمت نرم افزار محبوب پاورپوینت باشد.

نکته کاربردی: هر چند نه تمام سامانه ها (بلکه تقریباً 60 درصد آنها)، استفاده از فرمت فایلهای پاورپوینت را برای مدرسین ممکن میسازند، اما از آنجا که این محتوا برای فارسی زبانان عزیز تهیه میشود و معمولا ترکیب متون فارس یا انگلیسی بوده (یا بطور خالص فارسی است)، پس بهتر است بمنظور پیشگیری از بهم ریختن فونتها و متون فارسی، فایل پاورپوینت خود را بعد از نهایی شدن، به فرمت pdf تبدیل نمایید تا دچار مشکل بهر ریختن فونت، نشود، ضمن اینکه اگر سامانه مورد استفاده شما، فایل PPT را هم پشتیبانی نمینمود، این محدودیت برای شما، مشکلی ایجاد ننماید.

4- نرم افزار رکورد اسکرین رایانه مدرس: هر چند در اکثر سامانه ها، ابزار رکورد اسکرین مدرس (یا بخشهای منتخبی از اسکرین)، در زیرمجموعه سامانه آموزش مجازی وجود است، اما حتی اگر این چنین است، باز هم در اختیار داشتن یک نرم افزار مجزای ضبط کننده صفحه نمایش یا Screen Recorder، در برخی شرایط و برای برخی سامانه ها، دارای اولویت است.

نکته کاربردی: در سول تجربه چند ساله ام، در برخی سامانه های آموزش آنلاین، وقتی از ابزار اسکرین رکوردر خود سامانه استفاده میکنید، بدلایلی از قبیل عدم پشتیبانی از برخی فرمتهای رایج ویدویی (مانند mp4 و ...)، یا در مواردی حتی، مواردی از افتادن تاخیر در پخش صوت مدرس یا تصویر اسلایدها که شاید بدلیل نوسان سرعت اینترنت (در کشورمان معمولا مشکل رایجی است)، در زمان پخش فیلم رکورد شده، یکنواختی پخش یا همزمانی مطلوب بین صوت و تصویر، با مشکلاتی مواجه میگردد. بنابراین اگر شما با این مشکل موجه شدید، میتوانید از یک نرم افزار مناسب اسکرین رکوردر استفاده نمایید.

این موارد چهار گانه، حداقل پیش نیازهای مورد استفاده، یا پیش نیازهای اجباری برای مدرسین هستند. اما در کنار این موارد، برخی موارد دیگر را که جنبه اختیاری داشته و شاید برخی از آنها، در ابتدای مسیر آموزش مجازی، الزامی نباشد، اما بعدها و با گسترده شدن فعالیتهای آموزشی میتوانید از این موارد نیز استفاده فرمایید:

الف) سامانه LMS یا Learning Management System که همانند یک دفتردار مدرسه (یا اداره آموزش در دانشگاههایا دانشکده ها)، وظیفه اطلاع رسانی کلاسها یا جلسات، برگزار و مدیریت آزمونها، تشکیل پرونده آموزشی برای فراگیران، مدیریت نمرات و ایجاد کارنامه و ....، از وظایف این سیستم است. بدیهی است که وجود این سامانه اختیاری، بیشتر در مورد برگزار کنندگانی که دوره های منجر به مدرک تحصیلی برگزار مینمایند (مانند دوره MBA و نظایر آن)، که مدرسین مختلفی، دروس و آموزشهای مختلفی را به دانشجویان و فراگیران، منتقل میکنند، الزامی بوده و برای بسیاری از مدرسین، این امکان، حداقل در اوایل فعالیت، الزامی نیست.

ب) سامانه پرداخت آنلاین برای دریافت شهریه های آموزشها و نظایر آنها که در برخی از سامانه های LMS بصورت ادغام یافته و مجتمع، در دل آن وجود دارد و اگر این چنین نباشد، بهتر است مدرسین بعد از یک دوره یکساله که فاز توسعه ای کسب و کار آموزشی خود را سپری نموده و از گسترش فعالیهای خود، اطمینان یافتند، نسبت به راه اندازی این سامانه اقدام نمایند.

نکته کاربردی: اگر بعنوان برگزار کننده آموزش یا یک مدرس، دارای وب سایت هستید، میتوانید با مشورت برنامه نویس وب سایت خود، نسبت به راه اندازی سامانه پرداخت آنلاین در زیرمجموعه وب سایت خود، اقدام نمایید. این راهکار شاید از راهکار ادغام سامانه پرداخت آنلاین در زیرمجموعه LMS هم بهتر و کارآمدتر باشد.

این مقاله ادامه دارد.