ویرگول
ورودثبت نام
abkeshtkar
abkeshtkarفعال در زمینه آموزش حرفه‏ ای متدولوژی پژوهشها، آمار کاربردی و نگارش مقالات علمی در حیطه های علوم پزشکی و زیستی، علوم انسانی و ...
abkeshtkar
abkeshtkar
خواندن ۸ دقیقه·۷ سال پیش

یادگیری طراحی، اجراء و نگارش پژوهشهای مرور سیستماتیک و متاآنالیز (فراتحلیل) یک فرصت بینظیر فراروی محققین میگشاید!

در وضعیت فعالی جهان علم، حدود سه دهه از آغاز نهضتی که از اوایل دهه 1990 میلادی، این نوع از پژوهشها را به متخصصین و محققین جهان معرفی نمود، میگذرد. در این مقاله میخواهم بطور اجمالی و مختصر به این موضوع بسیار مهم که میتواند کلید و حتی شاه کلید پیشرفت متخصصین رشته های مختلف علمی در کشورمان باشد، بپردازم. از آنجا که پرداختن به این نوع از مطالعات در بین متخصصین آکادمیک میتواند از گستردگی موضوعی بالایی برخوردار باشد، پاسخ به چند سوال زیر را مبنای موضوعی این مقاله در نظر میگیرم:

سوال 1) پژوهشهای مرور سیستماتیک (نظام مند) و متاآنالیز (فراتحلیل) چه نوع پژوهشی هستند؟

سوال 2) چرا این نوع از پژوهش، در بین انواع مطالعات پژوهشی در بین رشته ها یا علوم مختلف، جایگاه منحصر بفردی دارد؟

سوال 3) چرا پرداختن به این پژوهشها (منظور یادگیری متدولوژی این پژوهشها بطور عام و کسب دانش و مهارت طراحی، اجراء و نگارش این گونه پژوهشها بطور خاص است)، میتواند کلید پیشرفت بسیاری از محققین و متخصصین دانشگاهی اعم از گروههای دانشجویی و فراتر از آن، باشد؟


سوال اول: پژوهشهای مرور سیستماتیک (نظام مند) و متاآنالیز (فراتحلیل) چه نوع پژوهشی هستند؟

مطالعات پژوهشی را میتوان از منظر و سطح جمع آوری داده ها یا آزمودنیهای آنها به دو گروه پژوهشهای اولیه و ثانویه طبقه بندی نمود. یک پژوهش اولیه، فارغ از اینکه در چه رشته یا گروه علمی (مانند علوم پایه، پزشکی، علوم انسانی، کشاورزی، مهندسی و ...) باشد، پژوهشی است که محققین، مستقیماً از آزمودنیها (Study Subjects) به جمع آوری داده میپردازد. در این نوع پژوهش، صرف نظر از اینکه محققین یک مداخله را مورد ارزیابی قرار دهند یا اینکه صرفاً مشاهده گر باشند، مولفه ای که در این انواع مختلف از مطالعات، یکسان و ثابت است، این است که در همه موارد سطح جمع آوری داده ها، سطح فردی است که این فرد میتواند در مواردی انسان، حیوان و حتی شیء باشد.

اما یک پژوهش ثانویه، پژوهشی است که محقق / محققین بجای سطح فردی، به یک سطح بالاتر یا فراتر نگریسته و نتیجه یا یافته های مطالعات اولیه را مبنای جمع آوری داده های خود قرار میدهد. به عبارت دیگر، هر یک پژوهش ثانویه، از چند نتیجه یا یافته در مطالعات اولیه مرتبط (یا هم موضوع یا هم هدف)، استفاده نموده و از طریق ترکیب این یافته ها، به یک نتیجه قویتر و قطعیتر دست پیدا میکند.

تصویر 1) الگوی شماتیک یا عمومی یک پژوهش اولیه؛ در این الگو خروجی یک پژوهش اولیه نیز مشخص گردیده است.

در تصویر 1، میتوانید الگوی شماتیک یا عمومی یک مطالعه پژوهشی اولیه و در تصویر 2، الگوی عمومی پژوهش ثانویه که از ترکیب یافته های مطالعات اولیه، شکل میگیرد، مشهود است.

تصویر 2) الگوی شماتیک یا عمومی یک پژوهش ثانویه؛ به رابطه بین خروجی مطالعات پژوهشی اولیه و پژوهش ثانویه توجه فرمایید!

امروزه اصطلاح «مطالعات مروری» یا عنوان کلی «مرور» را یکی از مترادفهای پژوهشهای ثانویه، در نظر میگیرند. از منظر تاریخی، اولین دسته از مطالعات ثانویه (یا مطالعات مروری)، مطالعات مروری یا مطالعات کتابخانه ای اطلاق شدند که امروزه به آنها، شکل سنتی یا روایتی مطالعات یا مقالات مروری، در نظر گرفته میشوند. به عبارت دیگر، مرورهای روایتی یا سنتی، نام این دسته از مطالعات یا مقالات پژوهشی است که حدود یک قرن از تکوین و تولد آنها میگذرد. اما اشکال یا محدودیت اصلی این دسته از مطالعات ثانویه، مبتنی نبودن آنها بر یک جستجوی جامع و پتانسیل سوگرایی پژوهش، بر اساس جهت گیری مرتبط با نتایج مطالعات اولیه خود محقق، میباشد.

این دو محدودیت و البته محدودیتهای دیگر این نوع از پژوهشهای ثانویه، کافی بود تا متخصصین بفکر ورژن دیگری از این نوع از مطالعات ثانویه، باشند. بدیهی است در اوایل دهه 1990 میلادی، رخداد بزرگ در دسترس قرار گرفتن فناوری وب برای عموم محققین (و عموم جامعه)، فرصت بینظیر امکان جستجوی جامعتر نتایج مطالعات اولیه پژوهشی (درونداد یا ورودی اصلی پژوهشهای ثانویه) را در اختیار محققین علاقمند این مطالعات مروری جدید قرار داد و در نتیجه نوع دیگری از مطالعات مروری، تحت عنوان «مرور سیستماتیک یا ساختارمند» شکل گرفت. لازم به ذکر است که راه اندازی موسسه کوکران (امروزه این موسسه Cochrane Collaboration نامیده شده که یک موسسه خیریه بین المللی است) نیز نقش بسزایی در توسعه و تکوین متدولوژی یا روش شناسی این نوع جدید از پژوهشهای ثانویه داشت.

سوال دوم) چرا این نوع از پژوهش، در بین انواع مطالعات پژوهشی در بین رشته ها یا علوم مختلف، جایگاه منحصر بفردی دارد؟

با توسعه کمی و کیفی این نوع از مطالعات پژوهشی در طول دهه 1990 میلادی که در عرصه علوم پزشکی و سلامت بود، بتدریج این نوع از پژوهشهای ثانویه، در بین علوم و گرایشهای دیگر علمی، رخنه نمود. علوم محیط زیست، علوم مهندسی از قبیل معماری و مهندسی نرم افزار، علوم انسانی از قبیل روانشناسی، مدیریت و اقتصاد، علوم کشاورزی از قبیل شیلات و دامپروری و ....، فقط نمونه هایی از این توسعه یا نفوذ در بین رشته ها و علوم دیگر، بغیر از علوم پزشکی و سلامت است.

ادامه و توسعه این روند، در کنار علاقمندی بسیاری از محققین علوم و گرایشهای مختلف موجب شد که بتدریج تمامی رشته های علمی کاندید مناسب برای طراحی و اجرای اینگونه مطالعات پژوهشی شده و در ادامه این مسیر تکاملی، ژورنالهای علمی این گرایشها نیز واکنش مثبتی به این توسعه نشان دادند، چرا که تحلیل ناشر معتبر بین المللی Elsevier نیز نشان داد که روند استنادات این دسته از مقالات، حداقل 2 برابر مقالات مرور روایتی (سنتی) بوده و بین 5-4 برابر مطالعات پژوهشی اولیه، میباشد.

بنابراین بسیار بدیهی است که محققین دانشگاهی و حتی غیردانشگاهی با یادگیری یک متدولوژی یکسان و نسبتاً ثابت، در هر رشته یا فیلدی که باشند، این امکان را دارند که یک مطالعه مرور سیستماتیک را طراحی نموده، بخوبی اجراء نمایند و مقاله حاصل از آنرا نیز به رشته تحریر درآورند.

حال برای آشنایی بیشتر با این مطالعات و مزایای مربوط به آن، از لینکهای زیر که مربوط به محتوای کانال آپارات بنده است (تحت نام کانال آمارافزار)، بازدید فرمایید:

پنج راز مطالعات مرور سیستماتیک و متاآنالیز:

بخش اول

بخش دوم

چرا یادگیری مطالعات مرور سیستماتیک و متاآنالیز مهم است؟

چگونه یک مقاله مرور سیستماتیک و متاآنالیز را بخوانیم و تفسیر نماییم؟

بخش اول

بخش دوم

ضمناً تمامی علاقمندان میتوانند برای یادگیری بیشتر به وب سایت بنده و زیرمجموعه مقالات مرتبط با مطالعات مرور سیستماتیک و متاآنالیز، مراجعه نمایید.

اینجانب با حدود 17 سال سابقه تدریس و پژوهشی در فیلدهای مختلف علمی، از 8 سال پیش و با راه اندازی موسسه آموزش تخصصی آمارافزار، دوره های آموزشی مختلفی برای آموزش عمیق و کامل مرتبط با این دسته از مطالعات، طراحی نمودم که تا کنون بیش از 38 سری از این آموزشها، برگزار شده است. برای آشنایی با دوره آموزشی فرا رو (سی و نهمین دوره آموزشی جامع مطالعات مرور سیستماتیک و متاآنالیز)، میتوانید به این لینک مراجعه فرمایید.

سوال سوم) چرا پرداختن به این پژوهشها (منظور یادگیری متدولوژی این پژوهشها بطور عام و کسب دانش و مهارت طراحی، اجراء و نگارش این گونه پژوهشها بطور خاص است)، میتواند کلید پیشرفت بسیاری از محققین و متخصصین دانشگاهی اعم از گروههای دانشجویی و فراتر از آن، باشد؟

حال بطور خلاصه به چند دلیل از بین دلایلی اشاره میکنم که نشان میدهد، چرا با یادگیری و کسب مهارتهای مرتبط با طراحی واجرای این دسته از پژوهشها، میتوانیم در معتبرترین ژورنالهای رشته های مختلف علمی (معروف به ژورنالهای Q1 رشته ها یا گرایشهای مختلف)، مقالاتمان را منتشر نماییم:

1- برخلاف مقالات مروری روایتی یا سنتی، نیاز به اینکه محقق این دسته از مطالعات در فیلد خود خبره بوده و دارای مقالات متعددی باشد، نیست و در بین فراگیران شرکت کننده در آموزشهای بنده، کم نبوده اند محققینی که اولین مقاله خود را با این نوع مقالات در ژورنالهای معتبر رشته خود، منتشر نمودند.

2- با شرکت در دوره آموزشی جامع، میتوانید یکبار بطور کامل علاوه بر یادگیری و کسب مهارت A تا Z مرتبط با این مطالعات، از خدمات مشاوره و پاسخ به سوالات و رفع اشکالات نیز برخوردار شوید و این فرصت، شما را به یک فرد خبره در این گروه از مطالعات، تبدیل مینماید. در بین فراگیران دوره های قبلی آمارافزار، هم اکنون افرادی هستند که علاوه بر انتشار بیش از 4 یا 5 مقاله از این دست، داور حرفه ای ژورنالهای تخصصی رشته خود شده اند. این در حالی است که تا قبل از این، این افراد دارای فقط یک یا دو مقاله منتشره در ژورنالهای داخلی بودند.

3- تسلط به این نوع از مطالعات ثانویه، دانش و مهارت شما را نسبت به مطالعات اولیه پژوهشی رشته تخصصی فرد فراگیر، افزایش داده و این موضوع خود به یک ارزش افزوده برای این آموزشها، تبدیل شده است.

4- ماهیت این مطالعات ثانویه، نشاندهنده مقرون به صرفه بودن این پژوهشها نیز هست، چرا که در این نوع از مطالعات، نیازی به تجهیزات پژوهشی و یا آزمایشگاهی گران قیمت نیست. میدانیم که در برخی رشته ها، و با شرایط فعلی نرخ برابری ارزهای دلار و یورو، در مقابل ریال، به ازای هر پژوهش اولیه مبالغی بیش از یکصد میلیون تومان مورد نیاز فرد پژوهشگر است، در حالیکه در این نوع از مطالعات مروری، هزینه ها حداکثر در محدوده هزینه های نیروی انسانی متخصص بوده که با یادگیری متدولوژی مربوطه میتوانید حداقل 90-80 درصد آنرا خود بتنهایی به سرانجام رسانید و مابقی را نیز از خدمات متخصصین داخلی، استفاده فرمایید. فلذا عملاً میتوانید بدون صرف هزینه بالایی، یک پروژه مرور سیستماتیک را از ابتدا تا انتها، اجرایی نموده و حتی مقاله آنرا نیز به مرحله انتشار برسانید.

5- این نوع از پژوهشها، دارای یک نوع document به نام پروتکول اجرایی بوده و محققین با نگارش این نوع سند مکتوب (در دوره آموزشی بطور کامل آنار فرا میگیرید)، میتوانند آنرا نیز در قالب یک مقاله مستقل، منتشر نمایند. این یعنی اینکه هر فرد علاقمندی میتواند با تعریف یک پروژه مرور سیستماتیک، دو مقاله پژوهشی در ژورنالهای معتبر منتشر نماید.

در اینجا و بخاطر جلوگیری از طولانی شدن این مقاله، به ذکر دلایل فوق خاتمه میدهم. ضمناً با توجه به فرصت تعطیلات تابستانی و برگزاری جدیدترین دوره آمارافزار (یعنی همان دوره سی و نهم)، چنانچه دانشجوی تحصیلات تکمیلی (کارشناسی ارشد، دکترای تخصصی و ...) یا دانش آموخته در هر یک از رشته ها یا گرایشهای علمی زیر مجموعه علوم زیستی، سلامت و پزشکی، علوم انسانی، علوم کشاورزی و محیط زیست و حتی گرایشهای بین رشته ای از قبیل فن آوری اطلاعات، MBA، DBA و سایر گرایشهای مدیریتی و ...، هستید، میتوانید با ثبت نام در سی و نهمین دوره آموزشی جامع طراحی، اجراء و نگارش مطالعات مرور سیستماتیک و متاآنالیز و با دریافت بیش از 110 ساعت آموزشهای نظری و عملی و کسب دانش و مهارتهای مربوطه، از خدمات مشاوره ای برای تقویت دانش و مهارتهای ذکر شده تا شش ماه پس از پایان آموزشها نیز برخوردار گردید.

برای کسب اطلاعات مرتبط با کریکولم و سرفصلهای این دوره به لینکهای مربوطه مراجعه فرمایید.

ضمناً برای کسب اطلاعات مرتبط با شهریه های این دوره آموزشی و شیوه ثبت نام و فرمتهای حضوری و غیرحضوری این دوره آموزشی، به این لینک مراجعه نمایید.

پایان


۰
۰
abkeshtkar
abkeshtkar
فعال در زمینه آموزش حرفه‏ ای متدولوژی پژوهشها، آمار کاربردی و نگارش مقالات علمی در حیطه های علوم پزشکی و زیستی، علوم انسانی و ...
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید