
یکی از موضوعاتی که سالها توضیح کامل و دقیقی برای آن نبود دلیل رنگ سبز گیاهان است. چرا رنگ گیاهان سبز است؟ رنگ هر چیز، رنگی است که آن شی جذب نمیکند و بازتاب میدهد.گیاهان طیفهای قابل دیدن نور خورشید مانند فوتونهای طیفهای آبی و قرمز را تقریبا بطور کامل جذب میکنند اما کمتر از ۹۰ درصد طیف سبز را جذب میکنند و بقیه را بازتاب میدهند. اگر این کار را میکردند و طیف سبز را هم کامل جذب می کردند البته سیاه دیده میشدند ولی چون بخش باقیمانده طیف سبز را بازتاب میدهند سبز رنگ دیده میشوند.
اما چرا گیاهان رنگ سبز را بطور کامل جذب نمیکنند و بازتاب میدهند؟ گیاهان فتوسنتز میکنند و انرژی نورانی خورشید را به انرژی شیمیایی تبدیل میکنند. این انرژی شیمیایی در مولکولهای کربوهیدرات مانند شکر که ترکیب دیاکسیدکربن و آب است، ذخیره میشوند.
خورشید جسمی داغ و سوزان است و تابش حرارتی یا تابش گرمایی انجام میدهد و همه طیفهای رنگی قابل دیدن و طیفهای دیگری که برای ما قابل دیدن نیست مانند اشعه ایکس را منتشر میکند، در واقع همه فرکانسهای امواج الکترومغناطیس مانند امواج رادیویی، مایکروویو، نور مرئی، فرابنفش و پرتوی ایکس بجز پرتوی گاما.
سطح خورشید که بیشترین تابش از آن صورت میگیرد، درجه حرارتی در حدود ۵۸۰۰ کلوین دارد و بیشترین انرژی را در طیف ۵۰۰ نانومتر میتاباند که متناسب با طیف انتهای آبی و سبز است. در واقع بیشترین انرژی خورشید در طیف سبز قرار دارد.
حالا معما اینجاست. گیاهان به عنوان دستگاههای تبدیل انرژی خورشید به انرژی شیمیایی بخشی از اصلیترین و مهمترین طیف این انرژی یعنی سبز را استفاده نمیکنند و بازتاب میدهند.
برای فیزیکدان دانشگاه کالیفرنیا Nathaniel Gabor هنگامی که بر روی تز دکترای خود با موضوع طراحی دستگاههای بهینه جذب انرژی خورشیدی کار میکرد، سوالی پیش آمد. پرسش این بود که اگر قرار باشد بهینهترین دستگاهی برای تبدیل انرژی خورشید ساخته شود منطقی است بر روی پرانرژیترین قسمت آن یعنی طیف سبز تمرکز شود پس چرا گیاهان برعکس آن عمل میکنند؟
در سال ۲۰۱۶ گابور و همکاران تلاش کردند بهترین شرایط برای سلول فتوالکتریکی را مدل کنند. اولین بخش فتوسنتز، پیگمنتها یا رنگدانههای پروتئینی است که در حکم آنتن جذب کننده عمل میکنند. این رنگدانهها یا همان کلروفیلهای موجودات سبز، انرژی نور را جذب میکنند و به مرکز واکنش منتقل میکنند که در آنجا تولید انرژی شیمایی برای استفاده سلول آغاز میشود. راندمان این بخش که بر اساس مکانیک کوانتوم عمل میکند تقریبا ایدهال است و تقریبا تمام نور جذب شده به الکترونهایی تبدیل میشوند که قابل استفاده هستند. اما این مجموعه آنتن گیرنده مدام در حرکت و تغییر است. این حرکتها و تغییرها بر روی جریان انرژی تولیدی رنگدانهها تاثیر میگذارد. نوسانهای شدید در نوری که به سطح گیاهان میرسد مانند، ابر، گرد و غبار و سایه پرندگان یا درختان دیگر باعث میشود که ورودی سیستم دچار نوسان و نویز شود. برای سلول گیاه، جریان پایدار انرژی الکتریکی برای تولید انرژی پایدار شیمیایی بسیار مهم و بهترین گزینه است. اگر تعداد الکترونها کم باشد، واکنش شیمیایی انجام نمیشود و انرژی بیش از حد منجر به تشکیل رادیکالهای آزاد و صدمه به بافت گیاه میشود. این موضوع در مورد آبیاری گیاهان نیز بررسی شده است که جریان منظم آب در قیاس با آبیاریهای غرقابی، برای گیاه مفیدتر است و به تولید محصول بهتری میانجامد.
گابور و همکارانش مدلی برای سیستم بهرهبرداری از نور خورشید گیاهان طراحی کردند و آن را به شرایط نور خورشیدی در زیر سایه برگها اعمال کردند. نتیجه این بود که اگر گیاه بر روی جذب طیف سبز تمرکز کند بیشترین کارآیی را خواهد داشت اما جریان انرژی بسیار نامنظم خواهد بود که برای گیاه مفید نیست. مدل پیشنهاد میکرد که پایدارترین حالت زمانی است که گیاهان طیف قرمز و آبی را جذب کنند.

برای خروجی انرژی پایدار و ایمن، رنگدانهها باید تنظیم شوند تا نورهای طیف مشابه را جذب کنند تا نویز داخلی کاهش یابد. اما همچنین نیاز دارند تا طیفها را با نرخ متفاوت جذب کنند تا نوعی بافر در مقابل نوسان بیرونی در شدت نور بسازند. بهترین انتخاب برای رنگدانهها جذب نور در شیبدارترین بخش طیف نور خورشید یعنی بخش قرمز و آبی طیف است.
پیشبینی مدل با اوج (پیک) طول موج جذب شده توسط کلروفیل نوع a , نوع b در گیاهان سبز سازگار بود.
به نظر میرسد که هدف سیستم فتوسنتز در گیاهان در فرگشت رسیدن به بیشترین راندمان و کارآیی نبوده و در عوض به دنبال تولید جریان با خروجی پایدار و پیوسته بوده است.
زمانی که شرایط سایر مکانیزمهای فتوستنر مانند باکتری بنفش و باکتری سولفور سبز که در زیر آب زندگی میکنند و نامشان را از رنگ بازتاب دهنده رنگدانههای خود گرفتهاند، مدل شد، نتایج جالبی به دست آمد.
اعمال مدل با شرایط نوری محیط زندگی این باکتریها در زیر آب با وضعیت فعالیت رنگدانههای آنها سازگاری داشت.

اینکه بعضی گیاهان رنگهای غیر سبز دارند بخاطر ترکیباتی مانند کاروتنوئید است که فتوسنتزی محسوب نمیشوند و بیشتر شبیه ضدآفتاب عمل میکنند و در برابر تغییرات اندک گیاه در حضور خورشید بافر ایجاد میکنند.
گابور این ایده را در ذهن دارد که اگر جایی بجز زمین، زندگی وجود داشته باشد با این مدل بر اساس شرایط نوری که دریافت میکند میتوان در مورد مکانیزم فتوسنتزی آن سیاره اظهار نظر و پیشبینی کرد.
این متن ترجمه مقاله زیر با اندکی مطالب اضافه شده است.
https://www.quantamagazine.org/why-are-plants-green-to-reduce-the-noise-in-photosynthesis-20200730/