دکتر همایون کاتوزیان در مقاله خود؛ «ایران، جامعه کوتاه مدت» توسعه را نه تنها محصول اکتساب نوآوری، بلکه وامدار استمرار در انباشت ثروت و دانش می داند. او با ذکر چند جریان فکری و اجتماعی در غرب می نویسد: ... {این تحولات} جملگی در دراز مدت، با تلاش و مبارزه فراوان تحقق یافتهاند. اتفاقی غیرقابل برگشت که چارچوب اجتماعی جدید، قانون جدید، علم جدید و حتی مذهب جدید برقرار کرده. بر همین مبنا، کاتوزیان معتقد است ایران برخلاف جامعه دراز مدت اروپا، جامعه ای کوتاه مدت است و به دلیل اینکه تغییرات و برنامهها اغلب عمر کوتاهی دارند نمی تواند به توسعه برسد.
مصداقهای این ادعا در جامعه ما فراوان است. بسیاری از کارها در سازمانهای ایرانی با حرارت و شور آغاز می شود اما پس از مدت اندکی آنهمه اشتیاق و برنامهریزی به سردی می گراید. به نمونهای اشاره می کنم.

یکی از وظایف ذاتی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، توسعه زیستبوم فناوریهای نوظهور دیجیتالی است. مأموریتی که به پژوهشگاه این وزارتخانه، پژوهشگاه ارتباطات وفناوری اطلاعات (مرکز تحقیقات مخابرات ایران) محول شده است.
بلاکچین یکی از این فناوریهای تازه مورد توجه وزارتخانه است. قریب به دو سال است که در پژوهشگاه، مطالعاتی در زمینه بلاکچین در حال انجام است و چندین پروژه در پژوهشکدههای سهگانه آن به طور موازی پیش می رود. از ابتدای شروع پروژه بلاکچین، بخشی در سایت پژوهشگاه برای انعکاس فعالیتهای آن در زمینه بلاکچین ایجاد شد با هدف ایجاد «پایگاهی برای هماندیشی و تعامل پژوهشگران و علاقهمندان بلاکچین».
متأسفانه بعد از گذشت تقریباً دو سال از راهاندازی این سایت، و بهرغم انجام پژوهشهای متعدد در زمینه بلاکچین در این پژوهشگاه، نه تنها از تعامل و هم اندیشی خبری نیست بلکه هنوز هیچیک از گزارشها و اسناد پژوهشی پژوهشگاه روی آن بارگذاری نشده است. تنها محتوای موجود روی آن، تعدادی فایل کتاب پیدیاف در زمینه بلاکچین است که به آسانی از طریق اینترنت قابل دانلود است.
گزارش فعالیتها و اسناد پژوهشی پژوهشگاههایی مانند مرکز تحقیقات مخابرات که از بودجه عمومی استفاده می کنند، جزو اموال عمومی است. از اینرو سزاوار نیست به صورت عمدی یا سهوی در انحصار کسی بماند یا به بایگانیهای غیر قابل دسترس سپرده شود. انتشار چنین منابع تحقیقاتی دو سود عمده دارد:
اولاً؛ به سایر پژوهشگران و دانشجویان کمک می کند تا پژوهشهای جدید خود را بر روی آنها بنا نهند و به تکمیل پژوهشها و انباشت علمی در کشور کمک کنند.
ثانیاً؛ انتشار عمومی اسناد و گزارشهای پژوهشی، کیفیت تحقیقات انجام شده در مراکز دولتی و کارامدی تیمهای مشارکتکننده را در معرض قضاوت جامعه دانشگاهی قرار می دهد. امری که سبب شفافسازی در عرصه پژوهشهای متکی به بودجههای دولتی خواهد شد.
خلاصه اینکه، توسعه فناوری و دانش، نیازمند تلاشهای مستمر و مداوم است تا از دل همکاری و مساعدت دستهجمعی کار علمی شکل گیرد. شور و شوق اولیه در همکاریهای پژوهشی باید مستمر و مداوم باشد. با جامعه کوتاهمدت در عرصه علم ره به جائی نخواهیم برد.
*ابوالقاسم بیات، دانشجوی دکترای سیاستگذاری علم و فناوری در دانشگاه علم و صنعت ایران است. مطالب او را می توانید در کانال تلگرامی «نوآوری دیجیتال» هم دنبال کنید: