
باسم رب
نفس عمیقی میکشم. آنقدر عمیق که انگار قرار نیست تا سال ها فرصت نفس کشیدن پیدا کنم. چشمانم را آرام میبندم. خود را غوطهور در اندیشهای از جنس زمان میکنم. انسان و سبک زندگیاش را عصر به عصر مرور میکنم. رها و بی دغدغه، خود را در هر کدام از آن عصرها تصور میکنم. از همان اولِ اول شروع میکنم، عصر پارینه سنگی. استخوانِ رانِ گاوی که پس از شکسته شدن، سر تیزی پیدا کرده را در دست گرفتهام. بهترین سلاحی ست که میتوان در این روزگار یافت. بین درختان و بوتهها قایم شدهام تا با اولین علامتی که از همگروهیهایم دریافت کردم، به سمت شکار یورش ببرم. حیوانک، بی دغدغه برای خودش آوازکی میخواند. بانگی به سوی آسمان بلند میشود، من نیز! پایم به زمین نرسیده است که خود را در عصر بعدی میبینم، میانه سنگی. این بار پوست ببری به تن دارم و این تغییر به نظرم خوشایند است. شبیه همه انسان های دیگر در حال کار هستم. به تازگی به این قسمت از جنگل آمدهایم و در حال ساختن کلبه ای کوچک و ساده از چوب های ضخیم و نه چندان یک اندازه هستم. البته که قرار نیست برای بلند مدت اینجا بمانیم. خب، آخرین قطعه را هم در جای خود محکم میکنم و این یعنی کلبه تقریبا کامل شده است. وارد کلبه میشوم تا شیرینیِ تمام شدن کار را با دیدن نتیجه ی مطلوبش کامل کنم. اما به جای کلبه، خود را میان عصر نوسنگی مییابم. اوضاع خیلی تغییر کرده است و اینها عمدتا به خاطر گسترش کشاورزی است. انسانِ امروز جدی تر به مسئله مالکیت فکر میکند و ساکن شدن در نقطه ای برای طولانی مدت فراگیرتر شده.
به خیال پردازی خودم ادامه میدهم و قدم به قدم جلو می آیم. انسان یاد گرفته از فلزات استفاده کند و در میان آنها، آهن صدر نشین است. دیگر نظامات اجتماعی بشر، در حد همکاری برای یک شکارِ ساده نیست و تمدن ها شکل میگیرند. سرعت رشد بشر بیشتر از قبل شده و هر روز چیزهای جدیدی را مییابد. این اتفاق با اختراع دستگاه چاپ گسترش مییابد و به حرکت انسان برای ابزار سازی، شتابی مضاعف میبخشد. و شاهد انقلاب صنعتی هستیم که همچون نقطهی عطفی در میان تاریخ بشری خودنمایی میکند. نمیتوانم به راحتی از آن بگذرم. خود را میان کارخانهای نوپا میبینم که به لطف ماشین بخار از پیشتازان صنعت شده است. فوج فوج انسان های روستایی، به شهرها میآیند تا اولین قدم برای تشکیل کلان شهرها برداشته شود. همهی این انقلاب ها، فاجعه ها و نقاط عطف تاریخ بشر را مرور میکنم. ناگهان، چشمم را باز میکنم.
در دستانم، مکعب مستطیلِ فلزیِ کوچکی که به واحد اندازه گیری انسان امروز میشود پنج و یک دهم اینچ را مییابم. از جنس فلزی که دقیقا نمیدانم چیست اما شیشه ای که رویش کشیده شده را، گوریلاگلس چهارم مینامند! نامبرده که انواع تست های مقاومت را گذارنده، بعد از چند بار اصابت شدید به در و دیوار و زمین و آسمان، تاب نیاورده و پول پول گشته! چیزی به نام دوربین، روی پشتش برآمدگیِ خفیفی را ایجاد کرده است. و ناگهان، صفحه نمایش آن را روشن میکنم. دیگر خود میتوانید تصور کنید چه اتفاقی میافتد. روشن شدن صفحه همان و باز شدنِ درِ جهانی دیگر همان!
به این فکر میکنم که اگر انسانِ عصرِ میان سنگی، این موجود عجیب و غریب را ببیند، صدایِ فریادش گوش چند نفر را کر خواهد کرد؟! شاید هم هرگز کسی نتواند حالیاش کند که این چیزی که ما تلفن همراه مینامیمش، موجود زنده نیست و نباید شکارش کرد. اگر صدا و تصویر متحرکی دارد، علتش چیز دیگری ست! در حقیقت از جنس فلزاتی ست که انسان چند قرن جلوتر از او قرار است کشفشان کند!
چه موجود عجیبی ست انسان و عجب سرگذشت جالبی دارد! و حال سؤال این است که راه این بشر تا کجا ادامه دارد؟ انسان هزار سال آینده، چه چیز در دست میگیرد که من در امروز تصورش هم برایم ناممکن است؟ نمیدانم...
آری، همه ی اینها بسیار عجیب و جالب است و انسان را به فکر فرو میبرد.
چیزی که در همهی عصر ها یافت میشود انسان و چیزی که همواره در حال تغییر است، ابزار اوست. البته انسان ها هم تغییراتی کردهاند. روزگاری یکتاپرست بودند، کم کم ظالمانی پدید آمدند و آنها را به شرک و بت پرستی فراخواندند اما انسان هرگز نتوانست بدون پرستش سر کند (صد البته که جامعهی انسانی را میگویم و نه تک تک افراد را). مدتی در غار زندگی میکرد و بعد آن کلبه و نهایتا هم برج های صد و چند طبقه، اما همیشه در پی خانه ای برای کسب آرامش و قرار یافتن بود. روزی پی شکار و روزی میان کارخانه ها، اما همواره در حال کار و جستجو برای بهتر شدن. اینها برای توی "انسان" پیامی ندارد؟ انسان میانسنگی، موبایل را نمیفهمد اما پرستش را چرا، آرامش را چرا، میل به رشد را چرا...
و این انسان است که بیش از همه چیز فراموش شده است. ما دوران های مختلف زندگی انسان را با ابزار هایی که در دست داشته میشناسیم و نام گذاری میکنم، انقلاب صنعتی و اختراع کامپیوتر و اینترنت را ستارگان آسمان تمدن بشری میدانیم و برایشان ایستاده کف میزنیم، اما از خود انسان که حاکم بر همهی اینها بوده، نامی به میان نمیآوریم. آیا این حق است که انسان را با ابزار درون دستش بسنجیم و انسانیت را فراموش کنیم؟ این هم از عجایب بشر است!
البته اینها هیچ کدام دلیلی بر نفی ابزار یا دوری از آن نمیشوند. چرا که اگر همین ابزار ها نبودند، من امروز فرصتی برای یادآور شدن انسانیت نداشتم! که اتفاقا این ابزارها میتوانند بهترین تسریع کنندهی حرکت انسان، به سوی انسانیتی باشند که مدتی ست از آن دور افتاده است. من امروز میتوانم به انسانی در دورترین نقطه زمین بگویم: "تو انسانی، من تو را دوست میدارم و از پی این علاقه تو را به انسانیت دعوت میکنم." البته میتواند هم صد و هشتاد درجه برعکس این باشد، این دیگر بستگی به خودمان دارد که چهقدر انسانیم؟!
امروز که این ویروسِ از خدا بیخبر(!) ما را به گوشهی خانهها روانه کرده، برای انسان بودن نیاز بیشتری به این ابزارها داریم. اگر قبلا خودت ماهانه به خانهی سالمندان سر میزدی و هدیه ای از جنس آرامش برای محتاجان محبت میبردی، امروز چاره ای نیست جز اینکه با همان مکعب مستطیل فلزی، مبلغی در حد توانت را به حساب خانهی سالمندان واریز کنی. اگر عمری با رفقای صمیمیات گعده میگرفتید و حال هم را با شوخی بهتر میکردید، امروز باید به تماس تصویری اکتفا کنید. البته برای پسر جماعت هیچ چیز شوخی فیزیکی نمیشود! اما در عوض خیلی سریع تر از قبل در دسترس یکدیگر هستید. اگر روزگاری در پی علم، از این کلاس به آن کلاس میشدید، امروز باید علم را در میان این مکعب مستطیل جادویی بیابید. البته که دراز کشیده در کلاس حاضر شدن هم عالمی دارد!
بعد از همهی اینها، هنوز از تکنولوژی گلهمندم...
کی برای ما، احساس آغوش گرم یک رفیقِ قدیمی را خواهد آورد...؟
کی میتوانیم با این ابزارها، بویِ عِطرِ یکدیگر را استشمام کنیم و به روزگاران دور برویم؟ مگر عکس میتواند مثل بوی عِطر خاطره انگیز باشد؟ هرگز، هرگز، هرگز...
کی این فلز سرد و بیجان، گرمی دستانمان را به هم میرساند...؟
فراموش نکنیم که نباید غرق در ابزارها شد، همان طور که نباید از آنها بیبهره ماند.
#روایتگرباش