
تأليف و ترجمه: اميرعلی نصيری (کارشناس ارشد فناوری اطلاعات)
* فناوری اطلاعات ( فا )
فناوری اطلاعات ( IT : Information Technology ) عبارتی است که به همه صورت های فناوری به کار رفته در توليد، ذخيره، تبادل و کاربرد اطلاعات نسبت داده می شود؛ در اشکال مختلف، مانند داده های تجاری، گفتگوهای صوتی، تصاوير ثابت، تصاوير متحرک، چندرسانه ای و ... . از اين عبارت در هر دو حوزه مخابرات و رايانه استفاده می شود؛ منظور، آن فناوری است که پيش از اين با نام «انقلاب ديجيتال» از آن ياد می شد.
اطلاعات ( Information )
از اين عبارت، مفاهيم مختلفی به ذهن شنونده متبادر می شود؛ زمانی که اطلاعات وارد يک رايانه و در آن ذخيره می شوند، معمولاً عنوان «داده ها» به آن اطلاق می گردد. بعد ازفرايند پردازش، می توان نام «اطلاعات» را به اين داده ها نسبت داد. زمانی که اطلاعات، بسته بندی شده يا به منظور خاصی به کار می روند، اغلب با نام «دانش» ( knowledge ) شناخته می شود.
داده ها ( Data )
1) در حوزه رايانه، منظور از آن، اطلاعاتی است که به صورتی متداول تر (برای انتقال يا پردازش) ترجمه شده باشند. با عنايت به رايانه های امروزی و رسانه های انتقال، داده ها اطلاعاتی هستند که به شکل ديجيتالی و دوگانی (دودويی : binary) تبديل شده اند.
2) در حوزه شبکه و مبادلات رايانه ای، منظور از داده ها صورت خاصی از اطلاعات کنترلی، بيتهای کنترلی يا عباراتی از اين دست است که محتوای اصلی يک واحد انتقالی (transmission unit) هستند.
3) در حوزه مخابرات، داده ها به معنی اطلاعاتی است که به صورت ديجيتالی رمزگذاری شده اند (در مقابل، اطلاعاتی قرار دارند که به صورت آنالوگ رمز شده اند؛ مانند مکالمات تلفنی سنتی). به طور کلی، آنالوگ يا انتقال صوت، به يک ارتباط پيوسته اختصاصی نياز دارد.
4) به طور عام و در حوزه علوم، داده ها مجموعه ای از «حقايق» ( facts ) هستند .
بعضی از نويسندگان و مترجمان، اين واژه ها را به صورت جمع استعمال می کنند؛ در اين صورت، مفردش واژه لاتين «داده» ( datum ) خواهد بود. ساير افراد، آن را به شکل مفرد به کار می برند؛ زيرا معتقدند که واژه لاتين مزبور به ندرت استفاده می شود.
* فناوری اطلاعات و ارتباطات ( فاوا )
فناوری اطلاعات و ارتباطات ( ICT : Information and Communication Technology ) عبارتی است که شامل همه وسايل ارتباطی و کاربردهای آنها می شود؛ مانند راديو، تلويزيون، تلفن همراه، رايانه، نرم افزار و سخت افزار شبکه، سامانه های ماهواره ای و ... . همينطور خدمات گوناگونی که با آنها در ارتباطند؛ همچون ويدئو کنفرانس و آموزش از راه دور. از اين عبارت معمولاً به همراه کاربردش در حوزه ای خاص استفاده می شود؛ مثل فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش، سلامت يا کتابخانه ها .
در خارج از ايالات متحده (همچون اروپا) بيش از « فناوری » بر « اطلاعات و ارتباطات » تاکيد می شود. بسياری از کشورها در سراسر دنيا، سازمان هايی را موظف به پيشرفت «فاوا» کرده اند؛ زيرا معتقدند که کمبود در اين زمينه، موجب عقب ماندگی اقتصادی هم خواهد شد. از منظر بين المللی، سازمان ملل متحد نيز به شدت در حال ارتقاء « فناوری اطلاعات در خدمت توسعه » است؛ به عنوان ابزاری برای بهبود وضعيت اقتصادی و اجتماعی مردم و از ميان برداشتن مرزهای جغرافيايی.
گرايشهای « فاوا » که در اين مقاله به آنها پرداخته می شود، عبارتند از : 1- شبکه ها و ارتباطات 2- هوش مصنوعی 3- سيستم های اطلاعات مديريت 4- تجارت الکترونيکی 5- آموزش و 6- امنيت.
1- شبکه ها و ارتباطات ( Networks and Communications )
در حوزه فناوری اطلاعات، يک شبکه مجموعه ای از نقاط يا گره ها ( nodes ) است که به وسيله راه های ارتباطی به هم متصل شده اند. يک شبکه می تواند به شبکه های ديگری هم متصل يا خود از چندين زير شبکه (subnet) تشکيل شده باشد.
متداولترين بهمبندی ( topology ) يا پيکره بندی شبکه ها از اين قرار است: گذرگاه ( bus )، ستاره ( star )، حلقه ( token ring ) و توری مانند ( mesh ). از حيث فاصله، يک طبقه بندی ديگر شبکه ها عبارت است از:
1- شبکه های داخلی يا LAN ( Local Area Network )
2- شبکه های گسترده يا WAN ( Wide Area Network )
3- شبکه های شهری يا MAN ( Metropolitan Area Network )
شبکه ها را از منظرهای ديگری نيز طبقه بندی می کنند: فناوری انتقال اطلاعات (مانند معماری TCP / IP)؛ اينکه صوت، داده يا هر دوی آنها را منتقل کند؛ از اين بابت که چه کسانی از آنها استفاده می کنند ( عمومی يا خصوصی )؛ ازروی ماهيت نحوه ارتباط ( از طريق خطوط تلفن يا اتصالات مجازی ) و از اين حيث که رابط (Link) های فيزيکی اش از چه نوعی هستند؛ فيبر نوری، کابل هم محور( coaxial cable ) يا زوج سيم بهم تابيده (twisted pair). شبکه های بزرگ رايانه ای يا مخابراتی از همکاری ميان شرکتهای بزرگ به وجود می آيند.
1-1- شبکه های داخلی ( LAN )
يک شبکه داخلی گروهی از رايانه ها و ابزار مرتبط است که يک ارتباط معمولی بی سيم يا از طريق سيم را بر قرار می سازد. اين شبکه معمولاً منابع مربوط به يک پردازنده يا کارساز (server) را در يک منطقه جغرافيايی کوچک به اشتراک می گذارد؛ مانند يک ساختمان اداری. عموماً يک کارساز، داده ها يا برنامه هايی کاربردی دارد که مشترکاً به وسيله چند کاربر مورد استفاده قرار می گيرد. ممکن است که يک شبکه داخلی تنها به 2 يا 3 کاربر ( مانند شبکه خانگی ) يا هزاران کاربر ( همچون شبکه های فيبر نوری ) خدمت رسانی کند.
شاخص ترين انواع شبکه های داخلی عبارتند از: اترنت، توکِن رينگ، FDDI و ARCNET. اترنت ( Ethernet ) متداول ترين فناوری LAN است که در حال حاضر به کار می رود. شرکتهای زيادی هم از توکِن رينگ استفاده می کنند. از FDDI ( Fiber Distributed Data Interface ) به عنوان زير ساختی برای اتصال شبکه های اترنت يا توکن رينگ بهره می برند. ARCNET زمانی مرسوم ترين فناوری LAN بود؛ البته هنوز در شرکت های صنعتی که ازاتوماسيون استفاده می کنند، به کار می رود.
به طور کلی، مجموعه ای از برنامه های کاربردی بر روی يک کارساز شبکه داخلی نگهداری می شوند. کاربران می توانند آن برنامه را يک مرتبه بارگيری ( download ) کرده و از روی ديسک سخت رايانه خود چندين مرتبه اجرا کنند. کاربران قادرند تا از خدمات ديگری هم استفاده کنند؛ مانند چاپ، اشتراک فايل و خدمات ديگر. خواندن يا نوشتن فايل ها به اجازه سرپرست شبکه ( Administrator ) نياز دارد. اغلب اوقات، يک شبکه محلی بی سيم نسبت به نوع سيمی آن برتری دارد؛ زيرا نصب و نگهداری اش ارزانتر است.
2-1 - شبکه های شهری ( MAN )
يک شبکه شهری، کاربرانی با منابع رايانه ای را در يک ناحيه بزرگتری نسبت به شبکه داخلی به هم متصل می کند؛ در عين حال، اين منطقه جغرافيايی کوچکتر از ناحيه تحت پوشش شبکه های گسترده (WAN) است. اين عبارت معمولاً به شبکه هايی اطلاق می شود که در سطح يک شهر گسترده هستند.
از نمونه های مشهور شبکه های شهری می توان به موارد زير اشاره کرد: لندن (انگلستان)، لودز (لهستان) و ژنو (سوئيس). گاهی بعضی از دانشگاه های بزرگ نيز از اين عبارت برای توصيف شبکه های خود استفاده می کنند. اخيراً نصب شبکه های بی سيم هم رواج پيدا کرده است.
3-1 - شبکه های گسترده ( WAN )
اين عبارت به يک شبکه مخابراتی که از لحاظ جغرافيايی پراکنده است، اطلاق می شود. طبيعتاً اين نوع شبکه از شبکه های داخلی متمايز است. يک شبکه گسترده امکان دارد که متعلق به يک نفر يا اجاره ای باشد؛ ولی عموماً شبکه های عمومی ( و نه خصوصی ) ديگر را به هم متصل می کند .
2 - هوش مصنوعی ( Artificial Intelligence )
هوش مصنوعی به شبيه سازی ذکاوت بشری اطلاق می گردد که به وسيله ماشين – مخصوصاً سامانه های رايانه ای – پردازش می شود. اين پردازش ها عبارتند از: يادگيری learning) : کسب اطلاعات و قوانين ناشی از اطلاعات ( ، استدلال reasoning ) : استفاده از قوانين برای استنتاج ( و خود اصلاح گری (self – correction). کاربردهای مشهور هوش مصنوعی عبارتند از : سيستم های خِبره ( Expert systems ) ، تشخيص صوت (speech Recognition) و بينايی ماشين ( Machine vision ) .
1-2 - سيستم های خِبره
يک سيستم رايانه ای است که رفتار يا نحوه قضاوت فرد يا سازمانی را -که در حوزه ای خاص متخصص است – شبيه سازی می کند. معمولاً چنين سيستمی، يک پايگاه دانش ( knowledge base ) دارد که حاوی مجموعه ای از تجارب و وقوانين – متناسب با وضعيت های گوناگون – است. سيستم های خبره را می توان با افزودن دانش يا قوانين، پيشرفت داد. مشهورترين سيستم های خبره عبارتند از: بازی شطرنج و تشخيص بيماری ها.
2-2 – تشخيص صوت
تشخيص صدا ( voice ) يا صوت ( speech )، توانايی ماشين يا برنامه ای است که صوتی را تشيخص داده و دستورهايی صادر می کند؛ به طور کلی، در فرايند تشخيص صوت، ماشين بايد توانايی تطابق صدای دريافتی را با الگوهای قبلی داشته باشد. معمولاً، از طريق يک نرم افزار، واژه های پايه به ماشين داده شده و کاربر قادر است که خودش آنها را افزايش دهد. نرم افزارهای پيچيده تری هم موجود است که می توانند زبان طبيعی ( natural language ) را تشخيص دهند؛ منظور از زبان طبيعی، زبانی محاوره ای –و نه مکتوب– است که در مکالمه روزمره به کار می بريم.
3-2 – بينايی ماشين
توانايی رايانه برای « ديدن » است. يک سيستم مجهز به بينايی دارای لوازم زير است:
يک يا بيشتر دوربين ويدئويی، مبدل آنالوگ به ديجيتال يا ADC (Analog – to – Digital conversion )، پردازنده سيگنال – ديجيتال يا DSP (Digital Signal Processing ).
داده های حاصل شده از اين طريق، به يک رايانه يا روبات منتقل می شوند. بينايی ماشين، در پيچيدگی شبيه به تشخيص صوت [ بند 2-2 ] است.
دو ويژگی مهم در هر سيستم بينايی ، وضوح ( resolution ) و حساسيت ( sensitivity ) است. منظور از «حساسيت» توانايی ماشين برای ديدن در نور بسيار کم يا دريافت سيگنالهای ضعيف ( در قسمت اول موج های نامرئی ) است. « وضوح » نيز به قابليت ماشين در تفاوت گذاشتن ميان اشياء مربوط است. وضوح و حساسيت به يکديگر وابسته اند؛ هر عاملی که منجر به بهبود کارايی يکی از آنها در بينايی ماشين شود، بر روی ديگری تاثير می گذارد.
چشمان انسان به عوامل الکترومغناطيسی که درحوزه فرکانسی 390 تا 770 نانو متر قرار دارد حساس هستند. دوربين های ويدئويی دامنه فرکانس وسيع تری را تحت پوشش قرار می دهند. بعضی از ماشين های مجهز به بينايی، قادرند که با امواج فرو سرخ ( IR )، فرا بنفش ( UV ) و اشعه ايکس هم کار کنند.
بينايی ماشين، کاربردهای پزشکی و صنعتی فراوانی دارد؛ مانند: تحليل اجزاء الکترونيکی، تشخيص امضاء، شناسايی نوری حروف ( OCR )، قرائت دستنويس ها، شناسايی اشياء، تشخيص الگوها، تجزيه و تحليل تصاوير پزشکی، شمارش پول خرد و ... .
3 – سيستم های اطلاعات مديريت ( Management Information System )
يک سيستم اطلاعات مديريت – يا به اختصار MIS – عبارتی عمومی برای سيستم های رايانه ای موجود در يک سازمان * ( enterprise ) است که اطلاعاتی راجع به عمليات آن حرفه، ايجاد می نمايد. معمولاً در يک شرکت بزرگ، MIS يا واحد MIS به مجموعه ای از مديران و متخصصان سيستم های رايانه ای و به همراه تجهيزاتی نظير بزرگ رايانه ها main frames ) ( و شبکه های رايانه ای اطلاق می شود.
در آغاز، استفاده از سيستم های رايانه ای در تجارت، محدود به محاسبه حقوق و سود و زيان می شد. سپس كاربردهاى ديگرى نيز برای مديران پديد آمد؛ مانند اطلاعات فروش، موجودی و هرگونه داده ای كه به آنها در مديريت سازمانشان ياری رساند. بدين شكل بود كه حوزه معنی MIS گسترش پيدا كرد. امروزه از اين عبارت به طرز وسيعی در حوزه های زير استفاده می شود : سيستم های تصميم يار ( Decision Support System ) ، مديريت منابع انسانی، مديريت پروژه و بازيابی اطلاعات از داده- گان(database retrieval) .

4- تجارت الكترونيكی ( e – commerce )
منظور از تجارت الكترونيكی، خريد و فروش كالا و خدمات بر روی اينترنت است؛ خصوصاً از طريق وب. توجه داشته باشيد كه " وب " ( اختراع تيم بِرنِرزلی ) تنها يكی از كاربردهای " اينترنت " (اختراع وينتون سِرف) است. به صورت عملی، گاهی از عبارت كسب و كار الكترونيكی ( e – business ) نيز بدين منظور استفاده می شود. در حوزه خرده فروشی برخط ( on – line ) ازعبارت خرده فروشی الكترونيكی ( e – tailing ) بهره می برند. تجارت الكترونيكی در شش زمينه بررسی می شود:
1-4 – فروشگاه مجازی يا خرده فروشی الكترونيكی
(Virtual Storefront /e – tailing / virtual mall)
وب در حال تبديل شدن به يك منبع در آمد چند ميليارد دلاری برای كسب و كارهای جهانی است؛ با امكاناتی نظير خريد و فروش بی واسطه، دسترسی 24 ساعته، گستره جهانی، امكان تعامل با مشتری به شيوه سنتی و چشم انداز چند رسانه ای. چند شركت مطرح در حوزه فناوری، پيش از اين نيز به موفقيت چشمگيری دست يافته اند؛ مانند شركت Dell كه در اواسط سال 1977 ميلادی خبر از يك سفارش چند ميليون دلاری در تنها يك روز داد.
از سال 2000 به بعد، شركتهای دات كام زيادی به تجارت الكترونيكی روی آورده اند كه نشانی وب گاه ( website ) بعضی از مشهورترين آنها از اين قرار است :
CompudataOnline.com و eBay.com و Amazone.com و CDnow.com.
2-4 – تحقيق بر بازار ( Market Research )
در اوايل سال 1999 ميلادی برای شركت ها مشهود بود كه به علت ماهيت تعاملی اينترنت، آنها بايد اطلاعات زيادی راجع به مشتريان خود جمع آوری كنند؛ به شيوه هايی مثل ثبت مشخصات كاربران در وب گاه و پرسشنامه ( به عنوان بخشی از دريافت سفارش مشتری ). ناگفته نماند كه از همان موقع تا امروز، مباحثات زيادی بر سر مجوز نسبت به جمع آوری اين اطلاعات و نحوه استفاده از آنها سر گرفته است.
3-4 – مبادلات الكترونيكی داده ها ( Electronic Data Interchange )
منظور از آن، انتقال داده های تجاری به شكلی قراردادی است. امروزه از EDI بيشتر در اتصالات نظير – به – نظير ( peer – to – peer ) به ويژه اتصال به اينترنت از طريق شماره گيری ( dial – up ) استفاده می شود. انتظار می رود كه در آينده ای نه چندان دور، EDI با استاندارد های XML ( نظير ebXML ) جايگزين شود.
4-4 – نامه الكترونيكی ، دورنگار و تلفن اينترنتی ( Internet Telephony )
تجارت الكترونيكی را از طريق اصطلاحات ديگری نيز می شناسند؛ مانند دور نگار(fax / facsimile)، نامه الكترونيكی و كاربرد اينترنت در تماسهای تلفنی. بيتشر شركتها از نامه الكترونيكی و دورنگار به عنوان وسيله ای برای تبليغ محصولات خود – آن هم بدون دريافت درخواستی از سوی مشتری – استفاده می كنند. در زمينه نامه الكترونيكی، به اين گونه تبليغ " هرزه نامه " ( spam ) گفته می شود. بسياری از وب گاه های تجاری موجودند كه خبرنامه های الكترونيكی رايگان برای مشتركان خود می فرستند. گزينه ديگر، ارايه نشانی پست الكترونيكی كاربر به منظور دريافت نامه های الكترونيكی ( خصوصاً به صورت تبليغی ) است. موضوع اين نامه ها، بيشتر تبليغات شركت درباره موضوع و محصول هايی است كه نسبت به آنها علاقه نشان داده اند .
5-4 – خريد و فروش تجاری ( B - to-B buying & selling )
صدها شركت وجود دارند كه به فروش خدمات و محصولاتشان به شركت های ديگر ( و نه صرفاً خريداران ) مشغولند. آنها به اينترنت، همچون ابزاری 24 ساعته در جهت نمايش و عرضه محصولاتشان می نگرند.
6-4 – امنيت ( Security )
شامل اعطای مجوز به معامله كنندگان، نظارت بر دستيابی به منابع (مانند صفحات وب)، رمزگذاری ارتباطات و عموماً مطمئن ساختن تراكنش ها ( transactions ) است. از ميان پركاربرد ترين فناوری های امنيتی به كار رفته، می توان به " لايه سوكت های امن " يا (Secured Sockets Layer ) SSL اشاره كرد كه توسط دو مرورگر مشهور اينترنتی ( يعنی اينترنت اكسپلورر و نِت اسكيپ ) مورد استفاده قرار می گيرد.
5- آموزش ( Education )
1-5 – آموزش از راه دور ( Distance Learning )
آموزش از راه دور – كه گاهی آموزش الكترونيكی ( e – learning ) نيز خوانده می شود – سيستمی برای يادگيری و آموزش رسمی است؛ اين سيستم برای استفاده در فواصل دور و با ارتباطات الكترونيكی طراحی شده است. از آنجايی كه آموزش از راه دور، ارزانتر است و محدوديتهای جغرافيايی را ندارد، در مواردی كه عملكرد آموزش سنتی با مشكل مواجه می شود، فرصت های بهتری را در اختيار می گذارد. آن دسته از دانشجويانی كه در حين تحصيل با مشكلاتی مواجه هستند (همچون كارمندان) می توانند از اين سيستم استفاده مطلوبی ببرند؛ زيرا آموزش از راه دور را می توان به صورت مجازی و در هر زمان و مكانی دريافت كرد.
فناوری های محبوب حال حاضر در آموزش از راه دور عبارتند از:
1-1-5 – فناوری های صوتی نظير لوح فشرده با فرمت mp3 .
2-1-5 – فناوری های تصويری مانند دی وی دی های آموزشی يا تِله كنفرانس.
3-1-5 – فناوری های رايانه ای كه از طريق اينترنت يا درون نت ( Intranet ) ارايه می شوند.
دانشجويانی كه از راه دور آموزش ديده اند، اذعان داشته اند كه اين سيستم همچون شيوه سنتی مفيد خواهد بود، هر گاه نكات زير رعايت شود: تعامل ميان استاد و دانشجو و عرضه بازخورد از اساتيد به دانشجويان.
2-5 – آموزش الكترونيكی ( e – Learning )
معمولاً از عبارات "آموزش الكترونيكی" و "دانشگاه مجازی" (Virtual University) به جای يكديگر استفاده می شود؛ چه بسا، برای توصيف سيستم آموزش الكترونيكی صراحتاً عبارت دانشگاه مجازی به كار برده شود و بدين خاطر، طراحی سيستم دانشگاه مجازی به طور كلی متفاوت از سيستم آموزش الكترونيكی است. آموزش الكترونيكی می تواند به آسانی فرستادن يك نامه الكترونيكی باشد؛ اما مفهوم دانشگاه مجازی چيزی فراتر از اينهاست.
دانشگاه مجازی عبارت است از ايجاد يك محيط دانشگاهی خيالی كه در آن كاركنان، مديران، دانشجويان و استادان می توانند بدون توجه به مكانی كه در آن هستند، در هر لحظه به تبادل اطلاعات بپردازند. اين كار با كمك پيشرفت هايی كه در فناوری ارتباطات به وجود آمده، عملی شده است.
دانشگاه مجازی صرفاً ارائه دهنده امكانات آموزشی بر خط نيست، بلكه مدلی مجازی از يك دانشگاهی فيزيكی است كه بايد امكاناتی را در اختيار دانشجويان قرار دهد؛ مانند سيستم مديريت اطلاعات ايمن، جريان اطلاعات كارآمد، و رسانه ارتباطی ارزان قيمت. هدف نهايی، دستيابی به يك كنترل بهتر برای مديريت دانشگاه است تا در كارايی و هزينه ها پيشرفت صورت گيرد.
اخيراً در کشورمان نيز چندين دانشگاه دولتی اقدام به ارائه دوره های مجازی – به ويژه در مقطع كارشناسی ارشد و رشته های مربوط به " فا,ا " – كرده اند؛ از جمله دانشگاه صنعتی اميركبير، علم و صنعت ايران، و شيراز. چندين دانشگاه ديگر نيز در حال ملحق شدن به اين گروه هستند. برای كسب اطلاعات در اين زمينه، می توانيد به وب گاه دانشگاه های فوق مراجعه فرماييد .
3-5 – سيستم مديريت آموزش ( Learning Management System )
يك سيستم مديريت آموزشی – يا به اختصار LMS – نرم افزاری كاربردی يا فناوری مبتنی بر وب است كه برای طراحی، پياده سازی و ارزيابی يك فرايند آموزشی مشخص به كار می رود. اين سيستم، امكاناتی را در اختيار مدرسان می گذارد؛ مانند تهيه و تحويل مواد آموزشی، نظارت بر فعاليت دانشجويان و ارزيابی كارايی آنها. دانشجويان نيز قادرند تا از قابليت های اين سيستم استفاده كنند؛ نظير مباحثات دنباله دار، ويدئو كنفرانس و سالن مباحثه. گروه "آموزشهای پيشرفته از راه دور" كه به وسيله وزارت دفاع ايالات متحده حمايت می شود، استانداردی موسوم به SCORM را پديد آورده است تا سيستم های مديريت آموزش را بهبود بخشد.
6- امنيت (Security)
1-6 – امنيت اطلاعات ( Information Security )
با چندين جنبه مختلف از اطمينان ( trust ) سرو كار دارد. عبارت متداول ديگری كه برای اين منظور به كار می رود، "تضمين اطلاعات" ( Information assurance ) است. امنيت اطلاعات، به سيستم های رايانه ای يا برگه های الكترونيكی – كه به وسيله ماشين خوانده می شود – محدود نيست؛ بلكه در همه جنبه های حفاظت از داده ها و اطلاعات – به هر شكلی كه باشند – مربوط است.
در فرهنگ واژه گان "امنيت سيستم های اطلاعاتی ملی" ايالات متحده امريكا، مقابل عبارت "امنيت سيستم های اطلاعاتی" موسوم به INFOSEC چنين آمده است: "حفاظت سيستم های اطلاعاتی در برابر دسترسی های غير مجاز يا تعديل ( Modification ) اطلاعات، در هنگام ذخيره، پردازش يا انتقال، و در برابر خدمت نرساندن به كاربران مجاز يا تدارك ديدن خدمات به كاربرانی غير مجاز و همچنين مقياسهای لازم برای شناسايی، مستند سازی و مقابله كردن با يك چنين تهديد هايی." سه عنصر پذيرفته شده از امنيت اطلاعات عبارتند از : محرمانگی ( Confidentiality ) ، جامعيت (integrity) و دسترسی (availability) .
2-6 – امنيت رايانه ای ( Computer Security )
حوزه ای ازعلوم رايانه است كه با كنترل مخاطرات ( risk ) مرتبط با كاربرد رايانه ارتباط دارد. از اين عبارت، عموماً برای توصيف يك "بستر محاسباتی امن " استفاده می شود تا كاربران و برنامه ها تنها كارهايی را انجام دهند كه مجاز هستند. اين عمل، مشتمل بر مشخص كردن و پياده سازی يك سياست امنيتی ( security policy ) است. به امنيت رايانه ای می توان همچون شاخه ای از مهندسی امنيت ( security Engineering ) نگاه كرد.
تمايز قايل شدن ميان تكنيك های به كار رفته برای افزايش ضريب ايمنی يك سيستم با وضعيت امنيتی سيستم، از اهميت بسزايی برخوردار است؛ زيرا امكان دارد كه بعد از نصب برنامه هايی گران قيمت، يك سيستم همچنان نامطمئن باقی بماند.
3-6 – امنيت پايانی ( Endpoint security )
راهبردی است كه از طريق آن يك نرم افزار به ابزار متعلق به كاربران نهايی منتشر، ولی به صورت متمركز مديريت می شود. امنيت پايانی بر مبنای يك الگوی كارخواه / كارساز (Client / Server ) كار می كند. يك برنامه " كارخواه " بر روی تمام نقاط پايانی، نصب يا بارگذاری ( upload ) می شود؛ منظور از "نقطه پايانی" وسيله ای است كه به يك شبكه مشترك، متصل باشد؛ مانند رايانه های شخصی ( PC ) ، كيفی ( laptop ) ، دستی ( handhold ) يا حتی ابزار پيشرفته تری همچون پويشگر (scanner) و پايانه های فروش ( POS : Point – Of – Sale terminals ). يك كارساز يا دروازه گذر (gateway ) از برنامه امنيتی مركزی، ميزبانی می كند كه اتصال يا روزآمد سازی ( updating ) را زير نظر دارد.
4-6 – ديواره آتش ( Firewall )
مجموعه ای از برنامه های مرتبط به هم است كه بر روی يك كارسازِ دروازه گذر (gateway server) قرار دارد. اين برنامه ها، منابع يك شبكه شخصی را از ساير شبكه ها محافظت می كند. از اين عبارت، برای توصيف سياست امنيتی موجود در برنامه ها نيز استفاده می شود. سازمانی كه از يك درون نت برای دسترسی كاركنانش به اينترنت استفاده می كند، ديواره آتشينی را به منظور جلوگيری از دسترسی افراد خارجی به منابعش نصب می نمايد. از اين طريق بر دستيابی كاركنان خود به منابع خارجی نيز نظارت خواهد كرد.
اساساً، يك ديواره آتش در ارتباط نزديكی با برنامه رهيابی ( routing program ) قرار دارد. ديوار آتش با يك كارسازِ پيشکار ( proxy server ) نيز در ارتباط است. ديواره آتش، اغلب روی يك دستگاه رايانه ويژه كه از بقيه شبكه جداست، نصب می شود؛ با اين كار، هيچ درخواست خارجی برای منابع شخصی شبكه، عملی نخواهد بود. برای كاربران سيار، ديواره آتش يك دسترسی از راه دور به شبكه خصوصی فراهم می كند.
* سازمان : در صنعت رايانه منظور از enterprise، سازمانی است كه از رايانه ها استفاده می كند. اين عبارت مشتمل بر حوزه های زير می شود: شركت ها، كسب و كارهای كوچك، موسسات غير انتفاعی، اجزاء دولت و هر گونه سازمان ممكن ديگر. هر گاه از اين وا ژه استفاده شود، به نظر می رسد كه كاری در حال انجام است. از نظر علمی، مراد از enterprise سازمانهای بزرگتر است تا شركت های كوچكتر .