
وقتی درمان با زور، کتک و بستن
دستوپا به آسیب تبدیل میشود
اعتیاد یک مشکل جدی است و بسیاری از خانوادهها، از روی نگرانی و درماندگی، به دنبال راهی برای نجات عزیزشان هستند. اما **ترس از اعتیاد و نگرانی برای فرد، مجوز قانونشکنی، ضربوشتم، ربودن، بستن دستوپا یا نگهداری طولانیمدت در یک محل نیست.**
گاهی خانوادهای تصور میکند اگر فرد مصرفکننده را به زور سوار خودرو کند، دست و پای او را با طناب یا چسب ببندد، با کتک او را به کمپ ببرد و ماهها یا حتی سالها در آنجا نگه دارد، در حال نجات اوست.
اما باید یک سؤال جدی پرسید:
**آیا میتوان با انجام یک عمل مجرمانه، درمان ایجاد کرد؟**
### از خانهای که با شکستن قفل وارد میشوند تا انسانی که با زور میبرند
اگر افرادی تحت عنوان «تیم انتقال» یا هر عنوان دیگری، بدون رضایت و بدون مجوز قانونی وارد منزل شخصی شوند، قفل در را بشکنند، فرد را با زور بیرون بکشند، کتک بزنند، تهدید کنند یا دست و پای او را ببندند، موضوع دیگر صرفاً «انتقال یک معتاد به کمپ» نیست.
بسته به شرایط پرونده، رفتارهای مختلف میتواند عناوین کیفری جداگانهای پیدا کند.
برای نمونه، قانون مجازات اسلامی برای ورود به منزل دیگری با عنف یا تهدید، جرمانگاری کرده است. ماده ۶۹۴ قانون مجازات اسلامی برای ورود به منزل یا مسکن دیگری به عنف یا تهدید مجازات حبس پیشبینی کرده است. ([نظامت][2])
از طرف دیگر، ماده ۶۲۱ قانون مجازات اسلامی درباره ربودن یا مخفی کردن شخص، از جمله در صورت ارتکاب به عنف یا تهدید، مجازات تعیین کرده است. بنابراین اینکه شخصی به اعتیاد مبتلاست، بهتنهایی باعث نمیشود هر فرد یا هر گروهی بتواند او را با زور سوار خودرو کند و برای مدت نامعلوم به محل دیگری منتقل کند. ([نظامت][2])
### بستن دست و پا، کتک زدن و تحقیر، درمان نیست
بستن دست و پای یک انسان با طناب، چسب، زنجیر یا هر وسیله دیگر، ضربوشتم، تهدید، تحقیر، گرسنه نگه داشتن، محروم کردن از تماس با خانواده یا جلوگیری از خروج، اگر بدون مجوز قانونی و شرایط قانونی انجام شود، نمیتوان آن را صرفاً با عنوان «روش ترک اعتیاد» توجیه کرد.
حتی اگر خانواده پول انتقال را پرداخت کرده باشد و حتی اگر هدف خانواده کمک به فرد بوده باشد، **قصد کمک بهتنهایی مجوز ارتکاب جرم نیست.**
اگر در جریان این اقدامات صدمه بدنی ایجاد شود، موضوع میتواند علاوه بر اصل رفتار، از جهت **ضرب و جرح و دیه یا سایر مسئولیتهای کیفری** نیز بررسی شود. نوع و میزان مسئولیت، به شدت آسیب، نحوه وقوع حادثه، نقش هر فرد و مدارک پرونده بستگی دارد.
### آسیبهای روانی و اجتماعی نگهداری اجباری و طولانی
نگهداری اجباری و خشن میتواند نتیجهای کاملاً برخلاف هدف درمان داشته باشد.
فرد ممکن است:
* احساس کند به جای بیمار، یک زندانی یا مجرم با او رفتار شده است؛
* اعتماد خود را به خانواده و درمانگران از دست بدهد؛
* از مراجعه دوباره برای درمان فرار کند؛
* نسبت به مراکز درمانی و مشاورهای احساس ترس و بیاعتمادی پیدا کند؛
* احساس تحقیر، خشم، بیارزشی و بیپناهی پیدا کند؛
* پس از خروج، به دلیل فشار روانی و نبود برنامه مناسب، دوباره به مصرف برگردد؛
* به جای یادگیری مهارتهای زندگی، صرفاً منتظر «فرار از کمپ» باشد.
**درمان موفق فقط به معنی دور کردن موقت فرد از مواد نیست؛ درمان باید به بازسازی زندگی، تصمیمگیری، مسئولیتپذیری، مهارتهای مقابلهای و بازگشت سالم فرد به جامعه کمک کند.**
### یک سال یا دو سال نگهداری؛ آیا کمپ اختیار نامحدود دارد؟
اینجا باید بسیار دقیق صحبت کنیم.
قانون مبارزه با مواد مخدر برای افراد مشمول ماده ۱۶ که شرایط قانونی آن ماده را دارند، نگهداری در مراکز دولتی و مجاز درمان و کاهش آسیب را **با دستور مقام قضایی** برای مدت یک تا سه ماه پیشبینی کرده و تمدید یک دوره سهماهه دیگر را نیز اجازه داده است. ادامه درمان نیز باید در چارچوب قانونی خود انجام شود. ([نظامت][1])
بنابراین نمیتوان این مقررات را بهانهای برای این برداشت کرد که:
> «هر معتادی را میتوانیم ببریم کمپ و هرچقدر خواستیم نگه داریم.»
چنین اختیاری برای کمپ خصوصی یا افرادی که تحت عنوان «تیم انتقال» فعالیت میکنند، از این قانون بهصورت خودکار ایجاد نمیشود.
**نگهداری یک فرد برای یک سال یا دو سال، بدون مبنای قانونی، رضایت معتبر یا دستور قانونی لازم، موضوعی است که میتواند از نظر کیفری و حقوقی بسیار جدی باشد و باید مورد بررسی قضایی قرار گیرد.**
### هشدار جدی به کمپداران
مدیریت یک مرکز ترک اعتیاد مسئولیت بسیار سنگینی است.
کمپ نباید تصور کند چون خانواده فرد هزینه پرداخت کرده یا درخواست انتقال او را داده است، بنابراین اختیار کامل نسبت به بدن و آزادی فرد پیدا کرده است.
**خانواده مالک آزادی فرزند یا همسر خود نیست و کمپ نیز مالک مددجو نیست.**
اگر فردی به کمپ تحویل داده شود، این به معنی از بین رفتن حقوق انسانی و قانونی او نیست.
بهخصوص باید میان یک مرکز مجاز درمانی که در چارچوب مقررات فعالیت میکند و یک گروه غیرمجاز که با خودرو و افراد متعدد به خانهها میرود و افراد را با زور منتقل میکند، تفاوت قائل شد.
### «تیم انتقال» نمیتواند جای قانون را بگیرد
گاهی گفته میشود:
«ما کمپ نیستیم؛ فقط انتقال میدهیم.»
اما اسم فعالیت تعیینکننده مسئولیت قانونی نیست.
اگر گروهی با زور وارد خانه شود، فرد را بگیرد، کتک بزند، تهدید کند، دست و پای او را ببندد و برخلاف ارادهاش منتقل کند، این اقدامات باید بر اساس **رفتار واقعی افراد** بررسی شود، نه عنوانی که خودشان برای فعالیتشان انتخاب کردهاند.
اگر چند نفر با هماهنگی قبلی در این اقدامات مشارکت داشته باشند، مسئولیت هر شخص نیز باید بر اساس نقش واقعی او در پرونده بررسی شود.
### هشدار به خانوادههایی که کمپ انتخاب میکنند
خانوادهها باید مراقب یک اشتباه خطرناک باشند:
**«هرچه کمپ خشنتر باشد، حتماً ترک بهتر اتفاق میافتد.»**
این تصور میتواند هم به فرد آسیب بزند و هم خانواده را وارد یک پرونده کیفری کند.
قبل از سپردن فرد به یک مرکز، خانواده باید درباره مجوز مرکز، نوع خدمات، شرایط پذیرش، مدت اقامت، نحوه تماس با خانواده، حقوق فرد و شیوه خروج او سؤال کند.
اگر مرکزی میگوید:
«اینجا کسی حق خروج ندارد.»
«دست و پایش را میبندیم.»
«اگر فرار کند کتکش میزنیم.»
«هرکس را آوردیم یک یا دو سال نگه میداریم.»
«تیم ما شبانه وارد خانه میشود و هرطور شده او را میآورد.»
این جملات باید برای خانواده **زنگ خطر جدی** باشد، نه نشانه قدرت کمپ.
### قانون برای درمان است، نه برای انتقام
قانون مبارزه با مواد مخدر نیز میان درمان و نگهداری قانونی تفاوت قائل شده است. ماده ۱۵ مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب را مورد توجه قرار داده و ماده ۱۶ نیز در شرایط مشخص، نگهداری افراد مشمول را با دستور مقام قضایی در مراکز دولتی و مجاز پیشبینی کرده است. ([نظامت][1])
پس باید یک مرز روشن داشته باشیم:
**درمان اجباریِ قانونی با آدمربایی فرق دارد.**
**انتقال قانونی با حمله به خانه فرق دارد.**
**مراقبت درمانی با بستن دستوپا فرق دارد.**
**نظم در مرکز با ضربوشتم فرق دارد.**
**اقامت درمانی با حبس خودسرانه فرق دارد.**
### اگر کسی چنین تجربهای داشته باشد چه کار کند؟
فردی که ادعا میکند با زور به کمپ منتقل شده، مورد ضربوشتم قرار گرفته، مدت غیرقانونی نگهداری شده یا بدون مجوز قانونی آزادی او سلب شده است، بهتر است مدارک و شواهد خود را حفظ کند؛ از جمله مدارک پزشکی و آثار صدمات، پیامها و تماسها، مشخصات افراد دخیل، نام مرکز، تاریخ ورود و خروج، رسیدهای پرداخت و هر مدرکی که نحوه انتقال و مدت نگهداری را نشان دهد.
سپس میتواند موضوع را از مسیرهای قانونی و با مشورت وکیل یا مرجع قضایی صالح پیگیری کند.
**این مقاله حکم قطعی درباره یک پرونده خاص صادر نمیکند؛ تشخیص عنوان مجرمانه و مجازات نهایی، با توجه به مدارک و شرایط هر پرونده، بر عهده مرجع قضایی است.**
## سخن آخر
اگر واقعاً میخواهیم با اعتیاد مبارزه کنیم، باید با خودِ اعتیاد بجنگیم، نه با شخصیت و کرامت انسان گرفتار اعتیاد.
معتاد به کمک نیاز دارد، اما **کمک به معنای کتک زدن نیست.**
به درمان نیاز دارد، اما **درمان به معنای حبس خودسرانه نیست.**
به حمایت نیاز دارد، اما **حمایت به معنای شکستن در خانه و کشیدن انسان با زور از زندگیاش نیست.**
و خانوادهای که از شدت نگرانی عزیزش را به یک مرکز میسپارد، باید بداند:
**سپردن یک انسان به مرکز درمانی، به معنی واگذاری اختیار نامحدود درباره آزادی، بدن و جان او نیست.**
کمپدار، خانواده، تیم انتقال و هر فرد دیگری که در این فرآیند دخالت دارد، باید بداند که **هدف درمان، بازگرداندن انسان به زندگی است؛ نه تبدیل کردن یک انسان گرفتار اعتیاد به یک زندانی.**
اگر قرار است ترک کنیم،
اگر قرار است درمان کنیم،
اگر قرار است نجات بدهیم،
**راه نجات نباید خودش به یک آسیب تازه تبدیل شود.**
[1]: https://nezamat.ir/post-30421/?utm_source=chatgpt.com "قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر و الحاق موادی به آن"
[2]: https://nezamat.ir/post-28854/?utm_source=chatgpt.com "قانون مجازات اسلامی، کتاب پنجم - تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده [مصوب ۱۳۷۵]"