
وقتی الکل فقط «الکل» نمیماند
نگاهی از همقدم به رابطه مصرف مشروبات الکلی با مصرف مواد مخدر و اعتیاد
گاهی یک مسیر، از جایی آغاز میشود که هیچکس تصور نمیکند قرار است به مقصدی سخت و دردناک برسد.
ممکن است یک نفر مصرف الکل را فقط برای تفریح، کنجکاوی، همراهی دوستان یا فرار موقت از فشارهای زندگی شروع کند. شاید در ابتدا تصور کند که کنترل کامل در دست خودش است و هر زمان که بخواهد میتواند مصرف را متوقف کند.
اما مسئله همیشه خودِ اولین مصرف نیست؛ مسئله زمانی آغاز میشود که مصرف به یک راهکار برای تحمل زندگی تبدیل میشود.
آیا الکل میتواند زمینهساز مصرف مواد مخدر شود؟
مصرف الکل به این معنا نیست که هر فرد مصرفکننده حتماً به سمت مواد مخدر خواهد رفت. چنین نتیجهای علمی و عادلانه نیست.
اما مصرف الکل، بهخصوص وقتی به مصرف مکرر یا مشکلساز تبدیل شود، میتواند در برخی افراد با عواملی همراه شود که احتمال تجربه یا ادامه مصرف مواد دیگر را افزایش میدهد.
فرد ممکن است بهتدریج با محیطهایی آشنا شود که در آن مصرف مواد مختلف رایج است، با افرادی ارتباط پیدا کند که مواد دیگری مصرف میکنند، یا برای رسیدن به اثر متفاوت، کاهش اضطراب، خواب، فرار از احساسات ناخوشایند یا تجربه هیجان بیشتر، به سراغ ماده دیگری برود.
گاهی نیز فرد برای جبران اثر یک ماده، به ماده دیگری پناه میبرد.
از الکل برای آرامشدن، از ماده دیگری برای بیدارماندن؛ از یک ماده برای فرار از درد و از مادهای دیگر برای تحمل عوارض ماده قبلی.
و اینجاست که یک چرخه میتواند شکل بگیرد.
اما یک نکته مهم را نباید فراموش کنیم
در همقدم ما به دنبال ترساندن مردم نیستیم.
نمیخواهیم بگوییم:
««اگر الکل مصرف کردی، حتماً معتاد میشوی.»»
این جمله هم نادرست است و هم باعث میشود بسیاری از افراد هشدارهای واقعی را جدی نگیرند.
آنچه باید درباره آن صحبت کنیم، افزایش خطر در شرایط خاص است.
نوع مصرف، دفعات مصرف، مقدار مصرف، سن شروع، وضعیت روحی فرد، سابقه خانوادگی، محیط اجتماعی، مشکلات روانی و شرایط زندگی، همگی میتوانند در مسیر مصرف نقش داشته باشند.
بنابراین به جای برچسبزدن، باید سؤال درست را مطرح کنیم:
آیا مصرف الکل در زندگی من از یک انتخاب گاهبهگاه به یک نیاز تبدیل شده است؟
اگر پاسخ این سؤال مثبت است، شاید وقت آن رسیده باشد که قبل از عمیقتر شدن مشکل، از دیگران کمک بگیریم.
اعتیاد همیشه با یک تصمیم بزرگ شروع نمیشود
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم فرد معتاد حتماً از روز اول میدانسته قرار است معتاد شود.
واقعیت زندگی بسیاری از افراد متفاوت است.
گاهی جمله این است:
«فقط امشب.»
بعد میشود:
«فقط آخر هفته.»
بعد:
«بدونش نمیتوانم بخوابم.»
و سرانجام:
«اگر مصرف نکنم نمیتوانم زندگی کنم.»
در این نقطه، مسئله دیگر فقط مصرف یک ماده نیست؛ رابطه انسان با ماده تغییر کرده است.
همقدم معتقد است آگاهی باید قبل از رسیدن به این نقطه آغاز شود.
وقتی یک ماده، درِ ماده دیگری را باز میکند
گاهی فرد پس از مدتی متوجه میشود که الکل دیگر همان تأثیر سابق را ندارد.
ممکن است مقدار مصرف افزایش پیدا کند یا فرد به دنبال تجربه متفاوتی باشد.
در بعضی محیطها، دسترسی به مواد دیگر نیز آسانتر است.
اما نکته مهم اینجاست:
هیچکس برای گرفتار شدن در اعتیاد برنامهریزی نمیکند.
به همین دلیل پیشگیری فقط این نیست که بگوییم «مواد مخدر بد است».
پیشگیری یعنی انسان بداند چه زمانی مصرف از تفریح عبور کرده و به یک الگوی خطرناک تبدیل شده است.
---
الکلیهای گمنام (AA) چیست؟
در کنار صحبت درباره خطرات مصرف الکل، باید مسیرهای کمک و بهبودی را نیز معرفی کنیم.
یکی از شناختهشدهترین انجمنهای بینالمللی در این زمینه، Alcoholics Anonymous (AA) یا الکلیهای گمنام است.
AA یک انجمن همیاری است که افرادی که با مشکل مصرف الکل مواجه هستند، در جلسات آن گرد هم میآیند و از تجربه، امید و حمایت متقابل استفاده میکنند.
در AA، افراد مجبور نیستند برای دریافت حمایت، خود را با عنوان یا برچسب خاصی معرفی کنند. اصل گمنامی یکی از ویژگیهای مهم این انجمن است.
AA در سال ۱۹۳۵ در آمریکا شکل گرفت و بعدها گروههای آن در کشورهای مختلف گسترش پیدا کردند.
هدف اصلی آن، کمک به افرادی است که میخواهند مصرف الکل را متوقف کنند و زندگی خود را بدون الکل ادامه دهند.
AA چه چیزی را به ما یادآوری میکند؟
شاید یکی از مهمترین پیامهای انجمنهای همیاری این باشد:
لازم نیست انسان برای کمک گرفتن، تا آخر مسیر سقوط کند.
گاهی کمک گرفتن در همان روزهای اول میتواند بسیار ارزشمند باشد.
صحبت با فردی که تجربه مشابهی داشته، شرکت در یک جلسه، شنیدن داستان دیگران و پذیرفتن اینکه «من به کمک نیاز دارم»، میتواند نقطه شروع یک مسیر جدید باشد.
البته AA تنها مسیر موجود برای بهبودی از اختلال مصرف الکل نیست.
برخی افراد از رواندرمانی، پزشک، روانپزشک، مراکز درمانی، دارو در صورت تجویز پزشک، گروههای همیاری یا ترکیبی از این روشها استفاده میکنند.
انتخاب مسیر درمان باید متناسب با شرایط هر فرد باشد.
---
از نگاه همقدم؛ به جای قضاوت، آگاهی بدهیم
ما در همقدم باور داریم که فرد گرفتار مصرف، قبل از هر چیز یک انسان است.
انسانی که ممکن است اشتباه کرده باشد، آسیب دیده باشد، به دیگران آسیب زده باشد یا سالها با خودش جنگیده باشد.
اما هیچکدام از اینها دلیل نمیشود که او را تحقیر کنیم.
ترس و تحقیر همیشه درمان نیستند.
گاهی یک گفتوگوی محترمانه، یک اطلاعات درست و معرفی یک مسیر سالم برای دریافت کمک، میتواند از صدها جمله سرزنشآمیز مؤثرتر باشد.
ما میخواهیم درباره الکل و مواد مخدر صحبت کنیم، نه برای اینکه مردم را بترسانیم؛ بلکه برای اینکه پیش از آنکه دیر شود، انتخاب آگاهانهتری داشته باشند.
اگر خودتان یا یکی از نزدیکانتان متوجه شدهاید که مصرف الکل دیگر تحت کنترل نیست، منتظر «بدتر شدن اوضاع» نمانید.
کمک گرفتن نشانه ضعف نیست؛ نشانه پذیرفتن مسئولیت زندگی است.
و اگر مصرف الکل به مصرف مواد دیگر نیز رسیده است، مسئله پیچیدهتر میشود و بهتر است فرد از یک متخصص یا مرکز معتبر درمان اعتیاد کمک بگیرد.
---
پیام همقدم
از اولین مصرف تا وابستگی، فاصله برای همه یکسان نیست.
پس قبل از اینکه یک ماده، ماده دیگری را به زندگی ما وارد کند، درباره انتخابهایمان فکر کنیم.
و اگر در این مسیر گرفتار شدهایم، بدانیم که هنوز میتوان برای برگشتن قدم برداشت.
همقدم؛ برای آگاهی، برای انتخاب، برای بازگشت.