
وقتی راه درمان را اشتباه برویم، درمان هم میتواند به زخم تبدیل شود
روایت اشکان زردشتی از سالهای اعتیاد، ترک اجباری، خشونت و مسیری که امروز میخواهد درباره آن سکوت نکند
این نوشته را برای ترحم نمینویسم؛ برای آگاهی مینویسم.
برای خانوادهای که شاید امروز عزیزش درگیر اعتیاد باشد.
برای انسانی که شاید در یک مرکز نگهداری، در سکوت و ترس روزهایش را میگذراند.
و برای کسانی که تصور میکنند هرچه نام «ترک اعتیاد» روی آن گذاشته شود، حتماً درمان است.
من سالها با اعتیاد زندگی کردم.
روزی رسید که فهمیدم اعتیاد دیگر فقط بخشی از زندگی من نیست؛ تمام وجودم را گرفته است.
بارها تصمیم گرفتم ترک کنم.
بارها شروع کردم.
و بارها شکست خوردم.
هر بار که نمیتوانستم بیشتر از خودم ناامید میشدم. دلم میخواست پاک شوم، اما توان و قدرت لازم برای این کار را در آن شرایط نداشتم.
از طرف دیگر، سرزنشها، کنایهها و نگاه سنگین خانواده و جامعه، به جای اینکه مرا به درمان نزدیک کند، بیشتر مرا در خودم فرو میبرد.
من به کمک نیاز داشتم؛ اما آن زمان کسی به من یاد نداده بود که کمک واقعی چه شکلی است.
---
یک روزهایی مرا به زور میبردند
چند نفر ناگهان میآمدند.
مرا میگرفتند.
دست و پایم را میبستند.
و به زور به کمپ میبردند.
این اتفاق برای من یک بار نبود.
تکرار شد.
هر بار با وعدههایی وارد کمپ میشدم؛ وعده اینکه «اینجا خوب میشوی»، «ترک میکنی»، «چند ماه دیگر درست میشوی».
اما چیزی که قرار بود چند ماه باشد، گاهی به یک سال و حتی دو سال از زندگی من تبدیل شد.
در آن مدت، شرایطی را تجربه کردم که هنوز وقتی به گذشته فکر میکنم، سنگینی آن را احساس میکنم.
غذای نامناسب، شرایط بهداشتی نامطلوب و نبود امکانات مناسب، بخشی از آن روزها بود.
اما سختترین قسمت ماجرا برای من، خشونت و ترس بود.
در کمپ کتک میخوردم.
آب یخ روی بدنم میریختند.
با تیغ به سرم آسیب میزدند.
و رفتارهایی را تجربه کردم که هنوز هم یادآوری آنها برایم آسان نیست.
---
بعضی زخمها دیده نمیشوند
آدم وقتی کتک میخورد، شاید زخم روی بدنش دیده شود و بعد از مدتی خوب شود.
اما بعضی زخمها روی بدن نیستند.
در ذهن میمانند.
بعد از آن تجربهها، شک و تردید نسبت به آدمها، ترس، نگرانی و افکار آزاردهنده وارد زندگی من شد.
هنوز گاهی تصویر آن روزها در ذهنم زنده میشود؛ چند نفر که ناگهان میآیند، مرا میگیرند و میبندند.
آن ترس برای مدتی طولانی با من بود.
یکی از تلخترین پیامدهای این اتفاقات، بیاعتمادی و رنجشی بود که نسبت به خانوادهام پیدا کردم.
میدانم شاید خانوادهام از روی نگرانی و ناچاری فکر میکردند دارند به من کمک میکنند.
اما وقتی یک انسان را به زور میبرند، ممکن است چیزی بیشتر از اعتیاد در وجود او آسیب ببیند:
اعتمادش.
---
سالها ماندن؛ چیزی که ذهنم را درگیر کرد
در کمپ افرادی را میدیدم که چهار سال، پنج سال و حتی بیشتر آنجا مانده بودند.
همیشه این سؤال برای من وجود داشت:
چطور ممکن است کسی که قرار است درمان شود، سالها در یک محیط بسته بماند؟
آن زمان درباره پروندههایی صحبت میشد که برای بعضی افراد هر چند ماه یکبار تغییر میکرد تا هنگام سرکشی و بازرسی، شرایط متفاوت نشان داده شود.
من نمیخواهم درباره همه کمپها یا همه فعالان این حوزه حکم کلی بدهم.
اما آنچه خودم دیدم و تجربه کردم این بود که خیلیها جرأت اعتراض نداشتند.
وقتی بازرس میآمد، سکوت میکردند.
چرا؟
چون ترس داشتند.
ترس از اینکه بعد از رفتن بازرس چه اتفاقی برایشان خواهد افتاد.
ترس از کتک خوردن.
ترس از تهدید.
ترس از تنبیه.
و همین ترس باعث میشد بسیاری از افراد حتی نتوانند درباره شرایطشان حرف بزنند.
وقتی یک انسان از گفتن حقیقت میترسد، باید پرسید آیا واقعاً در یک محیط درمانی و امن قرار دارد؟
---
درمان با ترس فرق دارد
امروز که سالها از آن روزها گذشته، یک چیز را بهتر میفهمم:
درمان با ترس فرق دارد.
درمان یعنی فرد بتواند حرف بزند.
بتواند سؤال بپرسد.
بتواند از شرایطش شکایت کند.
بتواند درباره حقوقش آگاه باشد.
و مطمئن باشد اگر مشکلی وجود داشت، کسی صدای او را خواهد شنید.
درمان یعنی انسان احساس کند قرار است نجات پیدا کند؛ نه اینکه هر لحظه منتظر تنبیه باشد.
ممکن است با زور بتوان فردی را برای مدتی از مواد دور کرد، اما این بهتنهایی به معنای درمان اعتیاد نیست.
اگر در این مسیر، اعتماد و عزت نفس انسان از بین برود، ممکن است بعد از خروج از آن محیط، با زخمهای دیگری روبهرو شود.
---
من امروز چرا حرف میزنم؟
چون امروز پاکم.
و اگر قرار بود گذشتهام را فراموش کنم، شاید سادهتر بود که سکوت کنم.
اما نمیخواهم سکوت کنم.
نه برای انتقام.
نه برای تخریب همه کمپها.
نه برای متهم کردن همه کسانی که در حوزه درمان اعتیاد فعالیت میکنند.
من فقط میخواهم تجربه خودم را بگویم.
میخواهم بگویم هر جایی که نام کمپ ترک اعتیاد روی آن گذاشته شده، الزاماً به معنای درمان درست و اصولی نیست.
خانوادهها باید تحقیق کنند.
باید بدانند عزیزشان را به کجا میسپارند.
باید درباره شرایط نگهداری، نحوه درمان، نظارت، بهداشت، حضور متخصصان و رعایت حقوق انسانی افراد سؤال کنند.
نباید فقط به وعدههای «ترک قطعی» و «درمان صددرصدی» اعتماد کرد.
---
حرف من با خانوادهها
اگر عزیزتان گرفتار اعتیاد شده، میدانم ترس و نگرانی چقدر سخت است.
میدانم خانواده گاهی از شدت درماندگی به هر راهی متوسل میشود.
اما قبل از تصمیم گرفتن، تحقیق کنید.
کمک کردن با اجبار فرق دارد.
نگهداری با درمان فرق دارد.
ترساندن با توانمند کردن فرق دارد.
و پاک شدن از مواد، نباید به قیمت نابود شدن کرامت و اعتماد یک انسان تمام شود.
اگر قرار است عزیزمان نجات پیدا کند، باید او را به سمت درمانی ببریم که در آن امنیت، احترام، آگاهی، نظارت و حمایت وجود داشته باشد.
---
حرف من با کسی که هنوز درگیر اعتیاد است
اگر امروز این نوشته را میخوانی و هنوز درگیر اعتیادی، شاید فکر کنی دیگر راه برگشتی وجود ندارد.
من تو را قضاوت نمیکنم.
چون من هم یک روز همان آدم بودم.
بارها تصمیم گرفتم.
بارها شکست خوردم.
بارها از خودم ناامید شدم.
اما امروز اینجا هستم.
پس شکستهای گذشته، پایان زندگی نیست.
ممکن است مسیر سخت باشد.
ممکن است چند بار زمین بخوری.
اما هنوز میتوانی مسیر دیگری را شروع کنی.
---
من گذشتهام را فراموش نکردهام
من معتاد بودم.
این را انکار نمیکنم.
اما من فقط «معتاد» نبودم.
یک انسان بودم که گرفتار شده بود و نیاز به کمک داشت.
امروز پاکم و میخواهم از تجربه تلخ گذشتهام برای آگاهی استفاده کنم.
شاید نتوانم اتفاقاتی را که برایم افتاد تغییر دهم.
اما میتوانم درباره آنها حرف بزنم.
شاید صدای من به خانوادهای برسد که در آستانه یک تصمیم مهم است.
شاید کسی قبل از سپردن عزیزش به یک مرکز، بیشتر تحقیق کند.
شاید انسانی که امروز در ترس زندگی میکند، بفهمد که درمان میتواند شکل دیگری هم داشته باشد.
و شاید روزی برسد که هیچ انسانی به اسم درمان، تحقیر، کتک، ترساندن وادار به سکوت نشود.
حرف آخر
اعتیاد میتواند زندگی انسان را ویران کند؛ اما راه درمان نباید خودش به ویرانی دیگری تبدیل شود.
راه درمان را درست انتخاب کنیم.
با آگاهی.
با نظارت.
با حمایت.
با احترام.
و مهمتر از همه، با حفظ کرامت انسانی.
چون پشت عنوان «معتاد»، یک انسان ایستاده است.
انسانی که ممکن است اشتباه کرده باشد، زمین خورده باشد و بارها شکست خورده باشد؛
اما هنوز حق زندگی، حق درمان و حق محترم شمرده شدن را دارد.
من امروز پاکم؛ و اگر حرف میزنم، برای این است که شاید فرد دیگری مجبور نباشد همان رنجی را تحمل کند که من تحمل کردم.