
آن وقتها گلی ترقی خواندن مُد نبود. آن وقتها که من کلاس داستاننویسی میرفتم و میخواستم داستانهای معروف و مهم را بخوانم، یک دسته از هدایت و گلشیری و عباس معروفی حرف میزدند و دستهای دیگر: «رمان و داستان، فقط خارجی!» حرف از رمانهای خوشخوانی از نویسندگانی مثل زویا پیرزاد نبود که یک سطح بالاتر از سطح عامیانهنویسها بودند، اما برای عموم مینوشتند و جدا از بازیهای زبانی و فاخر نویسی، داستانی برای گفتن داشتند!
حالا اما سالها از آن روزها گذشته و من بی نگاه به اینکه دیگران چه میگویند و چه کسی را لایق خواندهشدن میدانند، چه کسی را نه! دارم گلی ترقی میخوانم. نویسندهای که سالها خارج از ایران زندگی کرده، از ایران دور شده، اما از زبان فارسی نه ...
خاطرات پراکندهاش را میخوانم، مجموعهای از 8 داستان کوتاه... داستانهایی که انگار خاطرات دورش از سالهای کودکی در تهران، در خانههای شلوغ و پر رفت و آمد و زندۀ آن روزهاست... خوشخوان به معنی واقعی کلمه.... متن تو را با خود میبرد. بهشخصه یاد خانۀ مادربزرگم میافتم. خانۀ قدیمیِ گرمشان در هر آخر هفته وقتی همه دور هم جمع میشدیم، وقتی اینقدر با هم فرق نداشتیم، هم را بیشتر دوست داشتیم و فارغ از اختلافات، پناه و تکیهگاه و دوست همدیگر بودیم. داستانهای ترقی هم از همین زاویه به این نوع خانهها وارد میشود، کودکی معمولاً لاغر و نحیف و ضعیف ـ دوستداشتنی ـ با مادری مراقب و نگران، بی خبر از دنیای بزرگسالی، اما در آرزوی آن. با خالهها و داییها و بچهها. و رازهای بزرگترها که تلاش میکنند از او و دیگر نوهها پنهان کنند، اما درواقع آنها کم و بیش همهچیز را میدانند... بعد این بچهها کمکم بزرگ میشوند، میبالند، ازدواج میکنند، دنیای عجیب بزرگی را تجربه میکنند؛ انقلاب میشود، همهچیز عوض میشود: رنگها، فضاها، زندگیها، تفکرات. سختیها و نخواستنیها و خراشها و اجبار جای خود را در زندگی مییابند و هر کس را بهگونهای زیر تأثیر خود قرار میدهند.
اما آنچه مرا به گلی ترقی جذب کرد، یک فلسفۀ خاص فرابشری، یک نگاه عجیب ماورایی، یک رویداد با رویکرد متفاوت بیمانند در نوشتههایش نبود؛ داستانها نمیخواستند یک سوال پیچیدۀ بشری را مطرح کنند؛ میخواستند همین ماجراهای سادۀ روزانه، که دوران کودکی همۀ ماها را ساخته، را تعریف کنند. انگار که بنشینی روی پای مامانبزرگ و بپرسی: آن قدیمها اوضاع احوال شما چطور بود؟ تهران قدیم چه شکلی بود؟ دوستهای دوران بچگیتان کیها بودند و با هم چهنوع بازیهایی میکردید؟ خانهتان، خانۀ ویلایی حیاطدار، شب بیرونخوابیدنها در چادرشب یا پشهبند، هوای تمیز و سکوت و درخت و سرسبزیِ آن موقعها چطور بود؟ داستانهای گلی ترقی بهطور غیر مستقیم، جوابی به این سؤالهاست؛ لذت غرق شدن در گذشتهای که دستکم باید به آن آگاه باشیم! فراموشش نکنیم!
نه که با این سادگی ارزش داستانهایش را پایین بیاورم؛ اتفاقاً برعکس؛ هیچ کم نیست، که چه بسا در ذات داستانیِ خود یک روانیِ سیال دوستداشتنی دارد که ادامه دادن، فهمیدن، حس کردنِ مفهومِ پشت کلمات را سادهتر و دستیافتنیتر میکند. در این زمانۀ پر از رمانهای سخت و دیر فهم، جای خالی این نوع داستانها توی ذوق میزند... این همه کلمه، این همه جمله و اصطلاح در خدمت بیان یک ماجرای نسبتاً ساده اما عمیق؛ از آن دست ماجراهایی که کموبیش همه در کودکی آن را زیستهایم. و حالا با خواندن دوبارهاش شاید خاطرهای زنده شود، حسی بالا بیاید، زخمی سر باز کند... و ما آهی بکشیم به یاد آنچه دیگر نیست.