ویرگول
ورودثبت نام
a.kamali.ch
a.kamali.chمن از منابع انسانی می نویسم
a.kamali.ch
a.kamali.ch
خواندن ۶ دقیقه·۸ سال پیش

اصالت در مصاحبه

اصالت در مصاحبه به چه معناست؟

همه ما طی مسیر شغلی خود چه در مقام مصاحبه کننده و چه در نقش یک مصاحبه شونده در موقعیت مصاحبه قرار گرفته ایم و به نوعی درگیر این فرایند بوده ایم. چه برای گرفتن یک جایگاه شغلی، چه برای ارتقا و چه برای حضور در یک دوره تحصیلات تکمیلی. مصاحبه شدن و مورد ارزیابی قرار گرفتن سخت و گاها ناخوشایند است ولی به نظر متخصصان، ارزیابی کردن از آن هم سخت تر است چرا که این کار از یک طرف نیازمند مهارت های انسانی پیچیده ای است که به راحتی به دست نمی آید و نیازمند کسب تجربه و حضور در موقعیت های مشابه است و از طرف دیگر مسئولیت ارزیابی انسان ها مسئولیت بزرگی است چون گاها سرنوشت یک فرد و یا ادامه مسیر شغلی وی به نحوه ارزیابی و قضاوت ارزیابی کننده وابسته است. همچنین با توجه به تفسیری بودن موضوع ارزیابی و تعیین کننده بودن نقش ارزیاب در این فرایند، بر پیچیدگی موضوع افزوده می شود.

انگیزه یک مصاحبه کننده طی مصاحبه می تواند نقش تعیین کننده ای در اثربخش بودن مصاحبه و ارزیابی داشته باشد. همه ما می دانیم که انگیزه و هدف اصلی در یک مصاحبه شناخت هدفمند فرد ارزیابی شونده است. یعنی زمانی می توانیم بگوییم یک مصاحبه به خوبی انجام شده است که شناخت کامل و جامعی از فرد به دست بیاوریم، هر چند همه می دانیم شناخت کامل هیچ گاه اتفاق نمی افتد. بنابراین هر انگیزه دیگری که ما را از این هدف اصلی دور کند در واقع اصالت مصاحبه را کم میکند.

مفهوم اصالت که اخیرا دکتر بابک علوی در کتاب ارزشمند بازگشت به اصالت به زیبایی ابعاد آن را تشریح کرده اند شاید در اینجا نیز کاربردی باشد. اصالت به طور خلاصه اشاره به ویژگی فردی به شکلی شخصیتی و یا صرفا در موقعیتی خاص دارد که دربرگیرنده خودآگاهی فرد درباره ارزش ها، ویژگی ها و انگیزه هایش و میزان عمل بر اساس این خودآگاهی می شود. همچنین اصالت ضمن تسهیل یادگیری و رشد فردی، همواره عاملی برای بروز رفتارهای واقعی می شود (علوی، 1397). اصالت در مصاحبه از یک زاویه خیلی سهل گیرانه به این معنی است که یک مصاحبه کننده طی فرایند مصاحبه ضمن شناخت و آگاهی از موقعیت خود و نیز انگیزه هایش از حضور در آن موقعیت، دارای انگیزه درونی و پایدار مرتبط به نقش خود که همانا شناخت فرد ارزیابی شونده از زوایای مدنظر سازمان است باشد و رفتارهایی همسو با این انگیزه داشته باشد. طی موقعیت هایی که در چند سال اخیر در کنار همکارانم به ارزیابی داوطلبان پرداخته ام و همچنین در موقعیت هایی که در مقام مصاحبه شونده قرار گرفته ام، مشاهداتی داشته ام که نشان می دهد برخی مصاحبه کنندگان هدف اصلی مصاحبه را فراموش کرده، از انگیزه اصلی دور شده و درگیر انگیزه های دیگری می شوند که چندان پیامدهای خوشایندی برای ذی نفعان ندارد. برخی از این انگیزه ها را در اینجا می آورم.

به چالش کشیدن داوطلب: قرار دادن فرد در موقعیت هایی که وارد یک چالش جدی شود با این هدف که به شناخت مناسبی از یک یا چند شایستگی در مورد فرد برسیم، به شرط آنکه شایستگی ها را درست انتخاب کرده باشیم قطعا می تواند ما را به هدف نهایی مصاحبه نزدیک کند، ولی شاهد موقعیت هایی بوده ام که به چالش کشیدن داوطلب و ایجاد استرس و حس دستپاچگی خود به هدف اصلی برای مصاحبه کننده تبدیل شده است. مصاحبه کننده با مشاهده بهم ریختگی روانی در داوطلب، تپق زدن و دستپاچه شدن وی حس می کند که رسالت خود را در مصاحبه انجام داده و بدون هیچ گونه برداشتی از شایستگی های متقاضی به نظر خود توانسته است مصاحبه را به خوبی به اتمام برساند در صورتی که نتوانسته است شناخت کاملی از فرد به دست آورد.

پرسیدن سوالات به ظاهر جذاب: با جست و جوی مختصری در اینترنت می توان به سوالات زیادی برای مصاحبه با عنوان های مختلفی تحت عنوان سوالات مبتنی بر شایستگی، سوالات شایستگی محور، مصاحبه شایستگی مدار و ... دست یافت که در نگاه اول بسیار جذاب و حرفه ای به نظر می رسند. یکی از دام هایی که برخی مصاحبه کننده ها در آن گرفتار می شوند استفاده از این سوالات بدون توجه و تحلیل پاسخ هاست. در این موقعیت ها عملا هیچ گونه واکاوی در پاسخ های داوطلب صورت نمی گیرد و صرفا به پاسخ اولیه که عموما یک پاسخ خام، کلی و مبهم است اتکا می شود. در حقیقت استفاده از سوالات جذاب با عناوین مصاحبه رفتاری، موقعیتی و سایر عناوین به هدف اصلی تبدیل می شود و شناخت داوطلب در حاشیه قرار میگیرد.

به رخ کشیدن اطلاعات/ نشان دادن قدرت و جایگاه: همه ما می دانیم که در یک مصاحبه بهتر است بیشترین زمان را به داوطلب اختصاص دهیم تا وی بتواند مهارت ها و توانمندی هایش را به ما بفروشد و ما به عنوان مصاحبه کننده تلاش کنیم کمتر صحبت و بیشتر گوش کنیم. در برخی موقعیت ها مصاحبه کننده به این موضوع توجهی نمی کند و از زمان مصاحبه برای نشان دادن میزان اطلاعات خود در حوزه تخصصی و یا موضوعات موردعلاقه خود و یا حتی نشان دادن برتری و قدرت خود نسبت به داوطلب استفاده می کند. در چنین موقعیت هایی تصمیم گیری نهایی در مورد داوطلب نه بر اساس شایستگی های موردنیاز شغل و سازمان بلکه بر اساس سلایق شخصی مصاحبه کننده صورت می گیرد.

تخریب و پایین آوردن جایگاه داوطلب: شاید شما هم شاهد موقعیت هایی بوده اید که مصاحبه کننده تمام تلاش خود را به کار می گیرد تا سوابق، مدرک تحصیلی و گواهینامه های آموزشی داوطلب را کم ارزش نشان دهد و به وی بفهماند که اینها مهم نیستند. مصاحبه نمیکند که به شناخت برسد، مصاحبه می کند که برخی موضوعات را القا کند.

نشان دادن مهارت مصاحبه گری: در مصاحبه هایی که به صورت گروهی (Panel) برگزار می شود، ممکن است برخی مصاحبه کنندگان برای اینکه به سایر ارزیابان پنل و یا به داوطلب نشان دهند که چقدر به مهارت ها و تکنیک های مصاحبه مسلط و از بقیه بهتر هستند، بیشتر تمرکزشان را روی انجام درست فرایند مصاحبه و استفاده از تمام تکنیک ها و روش های مصاحبه معطوف کنند و از هدف اصلی که همانا شناخت داوطلب است غافل شوند.

به دنبال شواهد غیرمرتبط بودن: گرفتار شدن در خطاهای ادراکی یکی از چالش های بزرگ مصاحبه کننده هاست. در صورتی که مصاحبه کننده ای از ضعف های خود در مصاحبه و از خطاهای ادراکی احتمالی آگاه نباشد، به احتمال زیاد گرفتار خطاهای ادراکی خواهد شد. بعضا مشاهده شده است که مصاحبه کننده آنچه برای شغل مدنظر است (مدل شایستگی) را کنار گذاشته و خود به جست و جوی ویژگی های دیگری که احتمالا برای خودش مطلوب است می پردازد. در چنین موقعیت هایی مصاحبه کننده به یک شناخت نسبی از داوطلب نایل می شود ولی نه در چارچوب مدنظر سازمان بلکه با آن مدل ذهنی ای که در ذهن خود ساخته است.

مثال ها و موقعیت های فوق، تعداد کمی از موقعیت هایی است که مصاحبه کننده ازمسیر اصلی منحرف می شود که به نظر من دلیل اصلی آن را می توان در انگیزه های درونی وی جست و جو کرد. انگیزه های درونی و اندیشه های مصاحبه کننده می تواند باعث شود که کیفیت انگیزشی ارزیاب در فرایند مصاحبه افزایش یابد و در نهایت نتیجه بهتری از فرایند مصاحبه حاصل شود.

شاید بتوان گفت که خیلی از رفتارهای فوق بدون داشتن انگیزه های درونی مناسب به صورت پایدار و همیشگی قابل بروز و باورپذیر نباشد. بنابراین احتمالا مناسب خواهد بود که قبل از ورود به هر گونه موقعیت مصاحبه و ارزیابی، مدتی را برای بررسی موضوع، تامل در هدف و انگیزه درونی و ارتقای خودآگاهی درباره انگیزه های درونی خود اختصاص دهیم و در طول زمان مصاحبه نیز به این مهم آگاه باشیم. بدیهی است تقویت اصالت نیازمند تمرین مستمر است.

منبع:

1. علوی، بابک (1397). بازگشت به اصالت، ضرورتی برای کار و رهبری در عصر کنونی. چاپ دوم. تهران، نشر لوح فکر.

۲
۱
a.kamali.ch
a.kamali.ch
من از منابع انسانی می نویسم
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید