چرا وِرد «دیگه چه خبر؟» همیشه بر سر زبانمان است؟ یادم نمیآید از کجا ولی همین چند وقت پیش تفسیری من باب همین موضوع میخواندم که چون کشور ما در طی سالیان دور همیشه دستخوش تغییر و مشکلاتی مثل جنگ و قحطی و بیماری بوده، این عبارت در مکالمات روزمرهمان باقی مانده است. بیخود نیست هر روز صبح که از خواب برمیخیزیم اولین کارمان بررسی همین اخبار از طریق شبکههای مجازی است. سفرههای صبحانه و ناهار و شام با همراهی اخبارهای ساعت ۸ و ۱۴ و ۹ برگزار میشود.
شاید اطلاع از اخبار، از ابعاد مختلف مفید به نظر برسد اما از نظر روانشناسان، منبعی برای تولید استرس برای بزرگسالان و به خصوص بچههاست. تعجب کردید؟ بله درست شنیدید عوارض استرس در کودکان هم ظاهر میشود! آنها به اندازه شما نمیتوانند در ذهن خود تحلیل کنند که کودک جنگ زدهای که در تلویزیون نشان داده میشود، فرسخها فاصله دارد و احتمال چنین تجربهای برایشان بسیار کم است. ذهن کودکان بیشتر از هر کدام از بزرگسالان با نوعی از تفکر به نام تفکر فاجعهآمیز کار میکند. صدای بلند شما همراه با جمله:«بدبخت شدیم دیگه باید بریم کف خیابون زندگی کنیم!» برای نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا، میتواند فرزندتان را به این نتیجه برساند که دیگر اتاق و اسباببازیهای دلخواهش را از فردا ندارد. دوستهایش را از دست خواهد داد و در کنار پدر و مادرش نخواهد بود. این یعنی انتقال تفکر فاجعهآمیز خودتان به کودک!

حوالی یک ماه قبل که مطلبی درباره کاهش استرس در کودکان مینوشتم، یکی از راهکارهایی که پیدا کردم «تمرین بدترین سناریو» بود. توی این راهکار توضیح دادم اکثر بچهها و تعدادی از بزرگسالان به استرس با تفکر فاجعهآمیز پاسخ میدهیم. این نوع تفکر شدت استرس و در نتیجه عوارض آن را بیشتر میکند. در این تمرین باید از فرزندتان که در موقعیت استرسزایی قرار دارد، بپرسید: «بدترین اتفاقی که میتونه بیفته چیه؟». مثلا اگر کودک برای یک مسابقه ورزشی استرس دارد مرحله به مرحله با این سوال به همراه او جلو بروید. هر یک مرحله که پاسخ میدهد مجدد بپرسید: «خب بعدش چی میشه؟». با این تکنیک فرزند شما متوجه میشود باختن آنقدر هم که فکر میکرده، فاجعهبار نیست و احتمال رخداد هر کدام از سناریوهای بد ذهنیاش در گسترهی احتمالات ممکن خیلی کم است. میتوانید از این مثال کمک بگیرید و بگویید: «وقتی در معرض استرس قرار میگیریم انگار ذهن یک ذرهبین دستش میگیره و هر سناریوی بد رو (که احتمالشم میتونه کم باشه) چندبرابر بزرگ نشون میده. واسه همینه که فکر میکنیم قراره یه فاجعه رخ بده درصورتی که احتمال رخ دادن یا ندادنش حتی در ریاضیات برابره» شما حتی میتوانید در این موقعیتها پس از بررسی سناریوها و احتمالاتشان، باهم برای هرکدام راهحل پیدا کنید.
این راهکار برای بزرگسالان هم قابل اجراست و مثل آب روی آتش عمل میکند اما برای مدیریت استرس بچهها راههای دیگری وجود دارد که در مقاله کاهش استرس در کودکان اشاره کردهام. فراموش نکنید کودکان در جهان امروزی خواه ناخواه با استرس روبهرو میشوند اما این موضوع بدین معنا نیست که شما آنها را باید در دنیای اخبار ترسناک و رخدادهای استرسآور بدون هیچ ابزاری تنها بگذارید تا خودشان راه مدیریتش را یاد بگیرند. به عنوان یک والد شما وظیفه دارید فرزندتان را به این تکنیکها مجهز کنید و محیطی امن و به دور از هرگونه استرس برای تجربه دوران کودکی برایشان فراهم کنید.