ویرگول
ورودثبت نام
نشریۀ «ترنج»
نشریۀ «ترنج»نشریۀ واحد فرهنگ و هنر انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف
نشریۀ «ترنج»
نشریۀ «ترنج»
خواندن ۱۸ دقیقه·۷ سال پیش

شمارۀ 15 - از گلوی من دستاتو بردار

یادداشتی دربارهٔ جشنواره‌ها و جایزه‌های ادبی ایران و بررسی جریان مستقل ادبیات در کشور


به‌طور کلی جشنواره‌ها و جوایز هنری در ایران، هر هدفی را که دنبال می‌کنند، به کنار؛ جوایز ادبی احتمالاً تا حدی زیادی نتوانسته‌اند به اهدافِ صرفاً هنری دست‌یابند، هرچند که ممکن است از لحاظ سیاسی اهداف دیگری را دنبال کنند؛ برای مثال یکی از از اهداف احتمالی سیاست‌های فرهنگی در دهۀ اخیر، برگزاری جشنواره‌ها و جوایز دولتی و به حاشیه کشیدن و تضعیف جریان‌های مستقل ادبی کشور بوده‌است که بنا به دلایل متفاوتی این سیاست‌ها تا حدود زیادی جواب داده‌اند.


یک آغاز امیدوارکننده:

ادبیات دهۀ 70 با حضور نویسندگان و شاعران معاصر در وضع خوبی به‌سرمی‌برد. نه‌تنها در زمینۀ ادبیات و شعر، بلکه به طور کلی ایجاد نشریاتی مثل «ماهنامۀ کارنامه» باعث بالندگی بیشتر ادبیات و همچنین افزایش سطح «نقد ادبی» در کشور شده‌بود. کارنامه با سردبیری «هوشنگ گلشیری» در سال 78 برای اولین بار منتشر شد و پس از مرگ گلشیری توسط شورای سردبیری متشکل از «منوچهر آتشی»، «محمود دولت‌آبادی»، «حافظ موسوی» و... اداره می‌شد. از مهم‌ترین پیامدهای این نشریه، افزایش چشم‌گیر نقد ادبیِ باکیفیت درمورد آثار نویسندگان و شاعران شد که خود این امر به طور غیر مستقیم باعث افزایش کیفیت آثار و پیدایش هنرمندان جدید می‌شد.

یک‌سال پس از مرگ گلشیری، با تلاش «فرزانه طاهری»، همسر او، بنیاد و جایزۀ ادبی گلشیری را به همراه سه مؤسس دیگر این بنیاد، «علی اشرف درویشیان»، «محمود دولت‌آبادی» و «بهمن فرمان‌آرا»، بنیان‌گذاری کردند. همچنین در هیئت امنای این جایزه افراد دیگری مثل «سیمین دانشور»، «سیمین بهبهانی» و «محمد حقوقی» حضور داشتند. از دلایل اصلی تشکیل این بنیاد، نادیده‌گرفته‌شدن ادبیات داستانی تا آن زمان بود. خود گلشیری به همراه 4مؤسس بالا، قبل از مرگش قصد داشتند جایزۀ مستقلی هرساله به برگزیدۀ ادبیات داستانی اهدا کنند. بعد از مرگ گلشیری، جایزه‌ای هرساله به بهترین رمان و بهترین مجموعۀ داستانی اهدا می‌شد.


همچنین در حوالی همان سال 78 جوایز مستقل دیگری نیز بنیان‌گذاری شد؛ از سال 77، جایزۀ «مهرگان» هرساله به بهترین‌های زمینۀ ادبیات داستانی و مخصوصاً رمان اهدا می‌شد. جایزۀ ادبی «یلدا» نیز در سال 80 با دبیری «مدیا کاشیگر» و در دو زمینۀ رمان و مجموعۀ داستان شروع به کار کرد. خود ماهنامۀ کارنامه هم از سال 80، جایزۀ شعر کارنامه را در چهار بخش متفاوت (بنا به میزان شناخته‌شده‌بودن شعرا) بنیان‌گذاری کرد. جایزۀ «روزی روزگاری» هم در 4بخش رمان ایرانی، مجموعه داستان ایرانی، رمان خارجی و ادبیات نمایشی هرساله به بهترین‌های هربخش اهدا می‌شد. همچنین در سال‌های بعد هم جایزۀ «صادق هدایت» در بخش داستان کوتاه و جایزۀ ادبی «واو» در بخش داستان‌های متفاوت به بهترین‌های هرسال اهدا می‌شد. به طور کلی همه‌چیز انگار داشت خوب پیش می‌رفت و حال ادبیات و شعر آن‌قدرها هم بد نبود.


سنگ‌اندازی در میانۀ راه

در سال 84 و با روی کار آمدن «محمود احمدی‌نژاد»، اوضاع تغییر کرد. در این برهه، جشنواره‌ها و جوایز زیاد دیگری هم بنیان‌گذاری شدند؛ اما تفاوتشان با جوایز قبلی دولتی بودن آن‌ها بود. در آن دوره که به علت قیمت بالای نفت و فروش زیاد ایران، کشور در دورۀ «ترسالی مالی» قرار داشت، دولت به فکر «سیاست‌های فرهنگی» افتاد. جشنوارۀ شعر فجر و بسیاری از جشنواره‌های ادبی دیگر برخاسته‌ از همین سیاست‌ بودند. این سیاست‌ها در حوزۀ داستانی هم با بنیان‌گذاری جایزۀ «فصل کتاب احیا» و جایزۀ مجلل(!) «جلال آل احمد» (که در آن دوره بیشترین مقدار جایزه را درمیان جوایز ادبی داشت) و تقویت جایزۀ [شعر و داستانی] «پروین اعتصامی» دنبال می‌شد. منتقدان اما، از همان ابتدا دولتی و حکومتی بودن این جوایز را به عنوان نکتۀ منفی این جوایز می‌دانستند. هرچند تلاش می‌شد تا با به‌کارگیری داوران منتقد دولت و همچنین حضور برخی از نویسندگان یا شاعران مخالف دولت، انگ حکومتی بودن از این جوایز پاک شود، اما کار که به مرحلۀ انتخاب برندگان می‌رسید همه‌چیز فرق می‌کرد؛ برای نمونه «فتح‌الله بی‌نیاز» از منتقدان ادبی و مخالفان دولت احمدی‌نژاد، یکی از داوران جایزۀ پروین اعتصامی در اولین دورۀ برگزاری در دولت احمدی‌نژاد بود که پس از برگزاری، یادداشتی نوشت و در آن مدعی شد که نتایج اعلام‌شده در زمینۀ داستانی، با نتایجی که مورد تصویب داوران قرار گرفته‌بود، متفاوت بوده و کسانی جز افراد منتخب برخی جوایز را دریافت کردند.


غروب در نیمه‌های ظهر

با روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد، ممیزی در کشور به اوج خودش رسید؛ کتاب‌های بسیاری هنوز هم از همان زمان چاپ نشده‌اند و هنوز هم مجوز چاپ نگرفته‌اند. چاپ و توزیع بسیاری از کتاب‌ها هم که تا آن‌موقع مشکلی نداشتند هم متوقف شده و از کتاب‌فروشی‌ها جمع شد.

جریان ادبیات مستقل با حضور جشنواره‌های دولتی با مشکلات زیادی مواجه شده‌بود و جریان مستقل ادبی کشور رو به تضعیف بود. ماهنامۀ کارنامه هم در سال 84 به گفتۀ وزارت فرهنگ و ارشاد به دلیل «چاپ مطالب مغایر با عفت عمومی» توقیف شد و در همان سال اجازۀ ادامۀ جشنوارۀ کارنامه نیز داده‌نشد و کارنامه پس از آن کارش را با برگزاری کارگاه‌های آموزشی تا به الآن ادامه داده‌است.

همه‌چیز به صورت «بخور و نمیر» تا سال‌های 89-88 پیش می‌رفت؛ اما در همان سال‌ها کارد به استخوان جریان مستقل ادبی کشور رسید. این جشنواره‌ها عموماً در آن سال‌ها به صورت شخصی (توسط برگزارکننده) یا گروهی پشتیبانی مالی می‌شدند و مورد حمایت حامیان مالی قرار نمی‌گرفتند و همین عدم داشتن بودجۀ کافی، باعث تضعیف بسیار آنان شده‌بود تا حدی که چهارمین و آخرین دورۀ روزی روزگاری در سال 89 برای دومین سال پیاپی بدون حامی مالی برگزار شد و پس از 5بار به تعویق افتادن، در طبقۀ بالای یک انتشارات برگزار شد. در حین برنامه «سعید طباطبایی»، مدیر اجرایی جایزه، از عدم امکان ادامۀ این جایزه در سال‌های پیشِ رو خبر داد و جایزۀ روزی روزگاری به عنوان یکی از مهم‌ترین جایزه‌ها در زمینۀ ادبیات نمایشی، به کلی منحل شد!

سال 88 هم به نوعی پایان کار جایزۀ مهرگان بود. «علی‌رضا زرگر»، برگزارکنندۀ این جایزه، به خاطر شرایط و فشار مالی و «حساسیت‌های بیش از پیش طی اتفاقات سیاسی اخیر» تصمیم به دوسالانه شدن مهرگان گرفت. مراسم بعدی که قرار بود در سال 90 برگزار شود نیز با دو بار به تعویق افتادن، هرگز برگزار نشد و مهرگان به عنوان اولین جایزۀ مستقل ادبیات در دهۀ 70، به کار خود پایان داد. همچنین جایزۀ «نویسندگان و منقدان مطبوعات» هم که از سال 79 برگزار می‌شد، در سال 88 آخرین دورۀ خود را برگزار کرد و ادامۀ کارش را با زندانی شدن «احمد غلامی» (برگزارکنندۀ این جایزه و سردبیر روزنامۀ شرق که در سال 88 بنا به آن‌چه دلایل امنیتی و نه مطبوعاتی و به دلیل صدور بیانیه و اطلاعیه‌های ضد نظام خوانده‌شد، به زندان افتاد) متوقف کرد.


سرنوشت میراث گلشیری

جایزۀ گلشیری تا چندسال پس از منحل شدن دیگر جایزه‌ها سعی کرد با زور [بعضی مواقع] دوسالانه شدن و برگزاری به‌موقع و بدون تعویق، رسالت خودش را ادامه دهد. در طی این مسیر مشکلات عجیبی هم پیش آمد. سال 89، خبرگزاری فارس طی مقاله‌ای برخی از نامزدهای جایزه‌های مستقل و به‌خصوص جایزۀ گلشیری را به «دین‌ستیزی» و «دین‌گریزی»، تبلیغ الگوهای غلط ارتباط با جنس مخالف در قبل از ازدواج و به طور کلی توصیف صحنه‌های «غیرضروری»(!) متهم کرد و از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گله کرد که چرا باید هرنوع ابتذال و اباحه‌گری‌ای وارد آثار مورد داوری این جایزه‌ها شود و در وهلۀ اول چرا نظارت روی آثار و در وهلۀ بعدی چرا نظارت روی جایزه‌های مستقل این‌قدر کم است؟ این حجم انبوه انتقدات به جشنواره‌های مستقل احتمالاً به خاطر اهدا جایزۀ بهترین رمان به «مهسا محب‌علی» به خاطر رمان «نگرانش نباش» بوده‌است؛ به این دلیل که مهسا محب‌علی در دورۀ اول ریاست جمهوری احمدی‌نژاد یک کتاب مجوز نگرفته داشت و برای آن کتاب انتقادات زیادی به ممیزی رمان‌ها در ایران وارد کرد و البته در آن مراسم از علی اشرف درویشیان از روزنامه‌نگاران چپ‌گرا و از مؤسسان جایزۀ گلشیری هم تقدیر شد که این هم می‌‌تواند از دلایل انتقادات باشد.

اما به هرشکل جایزۀ گلشیری جلو آمد و در نهایت در سال 93 مراسم در خانۀ هوشنگ گلشیری و فرزانه طاهری برگزار شد و فرزانه طاهری از پایان کار رسمی این جایزه به دلیل تضعیف بیش از حد کیفیت، عدم وجود حامیان مالی و نداشتن انگیزه به دلیل محدودیت بی‌حد ممیزی خبر داد. درنتیجه مأموریت انجام شده‌بود و شاید بهترین (از لحاظ مخاطب و کیفیت آثار) جایزۀ مستقل و غیر دولتی که با هزار امید و آرزو بنیان‌گذاری شده‎بود هم به پایان راه خود رسید.

اهدای جایزهٔ گلشیری به «مهسا محب‌علی» برای رمان «نگرانش نباش»
اهدای جایزهٔ گلشیری به «مهسا محب‌علی» برای رمان «نگرانش نباش»



نیمۀ تاریک ماه

هرچند احتمالاً کسی دلش نمی‌خواهد در این باره صحبت کند، اما عدم استقبال و تضعیف هرچه بیشتر این جریانات مستقل، به طور مستقیم به ضعف آثار نیز وابسته بود. در بسیاری جشنواره‌ها عادی است که اثری شایستۀ اثر اول نباشد، اما به طور مثال در جایزۀ هوشنگ گلشیری، در 5دوره از 6 دورۀ آخر، داوران فقط در دو بخش از چهار بخش موجود برگزیدگان را اعلام کردند. بعضاً آثار تا جایی بی‌کیفیت بودند که «علی خدایی» که داور چند دوره از این جایزه بود، یکی از دلایل دوسالانه شدن این جایزه را کیفیت کم آثار شرکت‌کننده می‌دانست. جایزه‌ای که روزی به «احمد محمود» و «سپیده شاملو» رسیده‌بود، برای یافتن رمان یا مجموعۀ داستانی آبرومندانه‌ای به مشکل خورده‌بود.

مورد دیگر مقایسۀ یک جایزۀ دولتی با جایزه‌ای مستقل و غیردولتی است؛ جایزۀ جلال که به هرکدام از نفرات برگزیده در هر بخش 110سکه می‌داد (از سال 94 به 30 سکه تقلیل یافت) را با جایزۀ یک‌ونیم‌میلیونی گلشیری نباید مقایسه کرد. البته در جایزۀ گلشیری از اول هم قرار بر بریزوبپاش نبوده ولی مقایسۀ این اعداد ناخودآگاه این را یادآوری می‌کند که جشنواره، جایزه و درنهایت جریان فعلی شعر کشور در اختیار نظام سرمایه است! از همۀ هنرمندان هم که نمی‌شود انتظار داشت برای طرز فکرشان قید مادیات را بزنند و حتی در این راه ریسک بالای بی‌پولی و عدم موفقیت را هم بپذیرند.


جشنوارۀ [حکومتی؟] فجر

جشنوارۀ شعر فجر که امسال دورۀ چهاردهمش را گذراند، نسبت به جشنواره‌های فیلم و تئاتر (دورۀ 38ام) و جشنوارۀ موسیقی (دورۀ 34ام) قدمت کم‌تری دارد. وزیر فرهنگ و ارشاد دولت احمدی‌نژاد، «محمدحسین هرندی» (از اعضای قدیمی سپاه و عضو تحریریۀ روزنامۀ کیهان) بود. از سیاست‌های وی در حوزۀ ادبیات، تجلیل و بزرگداشت شاعران و نویسندگانی بود که از نظر سیاسی و عقیدتی نزدیک به حکومت به شمار می‌رفتند؛ برای مثال قبل از شروع نمایشگاه کتاب سال 85، اعطای سکه‌های طلا و تقدیر از نویسندگانی همچون «داوود غفارزادگان»، «احمد دهقان»، و «محسن مؤمنی» که همۀ آن‌ها تقریباً جزو نویسندگان هم‌فکر حکومت بودند، از اقدامات عجیب وزارت فرهنگ و ارشاد بود.

درمورد برگزاری جشنواره‌ها با جوایز بالا صحبت کردیم؛ همچنین اولین دورۀ جشنوارۀ شعر فجر هم در سال 85 به دستور محمدحسین هرندی و با هدف «انتقال ارزش‌های انقلاب اسلامی» با بخش‌هایی همچون «امام و انقلاب» و «آیینی» برگزار شد. دیگر بخش‌های این جشنواره، بخش جوان، بخش نو(سپید یا نیمایی)، کلاسیک، ترانه و تصنیف، ملی و میهنی، طنز و بخش کودک و نوجوان بودند. البته تا چند دوره، بخش‌ها به صورت آزمون و خطا امتحان می‌شد و بخش‌های هرسال با سال گذشته متفاوت بود؛ مثلاً در جشنوارۀ دوم بخش‌های کودک و نوجوان، اجتماعی، پایداری و انتفاضه، امام و انقلاب و آیینی، هرکدام در سه بخش کشوری، جوان و استانی مورد ارزیابی قرار می‌گرفتند. در دو دورۀ اول، جشنواره رقابتی نبود و صرفاً از شاعران به‌نام و حاضر در هر بخش تجلیل می‌شد. از همین دورۀ اول هم با تجلیل از حسین منزوی در بخش کلاسیک و همچنین کاندید شدن افرادی مثل «شمس لنگرودی» و «بیژن نجدی» در بخش آزاد سعی در غیرحکومتی نشان‌دادن این جشنواره شد. سال دوم اما وضع بدتر شد، تقریباً همۀ تجلیل‌ها متعلق به افرادی بود که نزدیکی زیادی به حکومت و یا دفتر رهبری جمهوری اسلامی ایران داشتند. تقدیر از «علی‌رضا قزوه»، دبیر اولین دورۀ جشنواره، و «یوسف‌علی میرشکاک»، منتقدان زیادی را مجبور به واکنش علیه این جشنواره ساخت. از دورۀ سوم جشنواره رقابتی شد و در انتهای آن، وضعیت آن‌قدر بد بود که «طاهره صفارزاده»، یکی از دبیرهای جشنواره در انتهای برگزاری جشنواره گفت: «جشنواره فاقد پژوهش و تاریخچۀ کاملی از شعر انقلاب، فاقد عرضه‌های نمونه‌های شعری موفق و شرح و روند پیشرفت علمی و هنری چند نسل بود. در این جشنواره تنها چند غزل متوسط خوانده‌شد!».

پوستر چهاردهمین دورهٔ جشنوارهٔ شعر فجر در سال ۹۸
پوستر چهاردهمین دورهٔ جشنوارهٔ شعر فجر در سال ۹۸



دوگانۀ خودی-غیرخودی

معیار «خودی» محسوب‌شدن شاعران انقلاب چیست؟ به گفتۀ رهبر انقلاب در دیدار با شاعران در سال ۸۷، از «شاعر انقلاب» انتطار تعهد و عمل به تعهد می‌رود. همین تعهد نخستین عامل جدایی «غیرخودی‌ها» از شاعران جریان انقلاب است! به گفتۀ وی «شعری که مدافع ارزش‌های انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی نباشد، حتی اگر جلوه‌ای هم داشته‌باشد، جرقه‌ای بیشتر نیست!». همچنین در سیاست‌های فرهنگی این جشنواره، توجه‌ دوچندان به اشعاری که فهمشان ساده‌تر و مورد استقبال بیشتر مخاطبان هستند، در دستور کار قرار گرفته‌است. به همین دلیل برای تأثیر روی بیشتر مردم، توجه زیادی به بخش‌ ترانه و تصنیف می‌شود و حمایت زیادی از بخش آزاد (به‌ویژه شعر سپید) نمی‌شود.

این نبرد نابرابر خودی-غیرخودی، به نظر نمی‌رسد موفق به تربیت افراد سطح‌ِبالایی در زمینۀ شعری نشد؛ البته همان‌طور که در بخش‌های قبل گفته‌شد، پیدایش این‌چنین افرادی در جریان مستقل هم اتفاق نیفتاد.

سیاست‌های جدید جشنواره ار سال هشتم عملیاتی شد، هدف و شعار جشنواره «جریان‌شازی ادبی و بالندگی گونه‌های شعری و ایجاد‌انگیزه در شاعران» قرار داده‌شد. پس از هشت دوره جشنواره رنگ و بوی بین‌المللی شدن گرفت و شاعرانی از خارج از کشور را نیز در خود پذیرفت. همچنین رکنی که پس از دورۀ دوم رو به فراموشی بود، یعنی جلسات شعرخوانی درخلال جشنواره و جدا از بخش و فضای رقابتی، دوباره تقویت شد. بزرگ‌ترین بحران جشنوارۀ فجر در سال‌های اخیر را همین جلسات شعرخوانی رقم‌ زد. پس از تشکیل اتاق فکر برای دعوت شاعرانی از خارج ایران، یکی از گزینه‌ها «یدالله رویایی»، بنیان‌گذار سبک شعری «شعر حجم» و از مارکسیست‌ها و طرفداران حزب توده در قبل و پس از انقلاب بود. «عبدالجبار کاکایی»، دبیر جشنوارۀ هشتم، وقتی رویایی را به عنوان یکی از شاعران دعوت‌شده نام‌برد، برخی اختلافات میان برگزارکنندگان و دبیران جشنواره آشکار شد. بعد از اعلام دعوت از رویایی، بعضی از خبرگزاری‌ها با ملحد و فراری خواندن او، به جشنواره و دبیر آن تاختند. سرانجام با فشار و نظر وزارت ارشاد، دعوت رویایی به جشنوارۀ هشتم لغو شد.

یدالله رؤیایی
یدالله رؤیایی


جشنوارۀ بین‌المللی فجر به گفتۀ «محمدامین جعفری»، یکی از کاندیدای بخش آزاد در جشنوارۀ چهارم، فقط یک جریان فکری را مورد توجه قرار می‌دهد و جای شعرهای ضدارزشی نیست! این جنبۀ خودی-غیرخودی، برخلاف رسالت هنر، شاعران را نه بر اساس توانایی و استعداد هنری، بلکه از لحاظ باورهای سیاسی و سلیقه‌های ادبی دسته‌بندی می‌کند و دستۀ مخالف و خلاف جریان دلخواه را نه‌تنها به حال خود رها کرده‌است، بلکه سعی در تضعیفش هم دارد؛ به هر حال بالندگی انواع گونه‌های شعری با سانسور و ممیزی آثار و انگیزه با نادیده گرفتن هنرِ هنرمند مستقل و مخالف ایجاد نمی‌شود.


پیشرفت فرهنگی با زور بازو حاصل نمی‌شود برادر من!

ادبیات داستانی و شعر و جشنواره‌ها و جوایزشان با مشکلات دیگری هم مواجه است. رشد تورمی جایزه‌های شعر و داستان و تناسب بین تعداد جایزه‌های ادبی و کیفیت آثار تا حدی‌ست که به گفتۀ برگزارکنندگان، جایزه‌ها با کمبود آثاری مواجه‌اند که حداقل، شرایط نامزد شدن برای یک بخش جشنواره را داشته‌باشند. با تعداد بالای ناشران و تعداد بالای جوایز ادبی برای کسی که با وضع ادبیات این کشور به خوبی آشنا نیست، این معنی را می‌دهد که ادبیات ایران وضع خوبی دارد؛ اما ایران جامعه‌ای است که تیراژ کتاب‌های شعر و داستانی‌اش، میانگین 2000 نسخه در سال فروش دارد و نویسندگان و شاعران به جز موارد اندکی، شهرت زیادی میان عامۀ مردم ندارند و فقط میان قشر کوچکی از جامعۀ هنری شناخته‌شده هستند. این درحالی‌ست وجود 8900 ناشر برای یک جامعۀ 80میلیونی با تعداد تیراژ متوسط هر کتاب که 3500 اعلام شده‌است، تناقض بالایی دارد؛ فلذا در ایران شاید تعداد تولیدکنندۀ کتاب (ناشران) از تعداد توزیع‌کنندگان (کتاب‌فروشی‌ها) بیشتر است و همچنین شمار این تولیدکنندگان برای جامعۀ کتاب‌خوانِ 5/2درصدی ایران بسیار زیاد است.

مطلبی در روزنامهٔ ایران سال ۸۹
مطلبی در روزنامهٔ ایران سال ۸۹


حال این‌همه ناشر و جایزه هم می‌تواند به قصد رونق دادن فرهنگ معاصر تعبیر شود و از منظر دیگری هم درگیر بودن در عارضۀ «مدگرایی» را نشان دهد (اگر فکر کنیم که هیچ فکر سیاسی‌ای پشت این اعمال نیست)؛ اما خیلی به نظر نمی‌رسد این فعالیت‌ها در راستای تقویت فرهنگ کشور پایه‌گذاری شده‌‌باشد؛ زیرا عوامل بسیاری مثل ممیزی کتاب‌ها، قطعاً باعث پیشرفت فرهنگی کشور نمی‌شود. این ممیزی‌ها تا حدی بوده‌اند که در سال 87، وقتی در جایزۀ گلشیری در هیچ بخشی کاندید قابل قبولی به جشنواره راه نیافت، جشنواره با بیانیه‌ای دلیل این اتفاق را سطح پایین آثار ارسالی، عدم توجه به جشنواره‌های خصوصی و در نهایت عدم شرکت خیلی از نویسندگانِ شناخته‌شده به دلیل ممیزی بیش از حد آثار جشنواره بیان کرد. همچنین سال 86 هم جایزۀ مهرگان در طی بیانیه‌ای به سانسور و ممیز در جشنواره‌ها اعتراض کرد که شامل بندهای زیر بود:

«به شماری از رمان‌ها و مجموعه داستان‌ها مجوز انتشار داده‌نشد یا نویسنده‌ها ترجیح داده‌اند آثارشان را به ناشران ندهند»

«ممیزی می‌خواهد نویسنده کارش را در چارچوب ازپیش‌تعیین‌شده‌ای که مختص خود وی هم نیست بنویسد»

«ادبیات جدی همچنان مهجور است و با گسترش فرهنگ لمپنی و عامه‌گرایانه مردم از کتاب دور و دورتر می‌شوند»

سانسور نه‌تنها بر چاپ آثارِ با کیفیت بالا اثر می‌گذراد، که حتی در طی مدت‌های طولانی تأثیرات «خودسانسوری» را آشکار می‌کند به طوری که نویسنده برای چاپ شدن یک اثر، اثر را در فضایی جدا از فضای ذهنی خودش می‌نویسد و این عدم آزادی در مفهوم هنر جایی ندارد. فرزانه طاهری یکی از اهداف جایزۀ گلشیری را قدردانی از افرادی بیان می‌کند که مورد حمایت جایزه‌های دولتی قرار نمی‌گیرند و عقیده دارد که جایزۀ گلشیری واکنشی‌ست به این‌که خالقان اثرهای داستانی عموماً در شرایط بسیار بسته و سختی کار می‌کنند.

به طور کلی به نظر نمی‌رسد که در این دو دهه، ادبیات ایران پیشرفت چشم‌گیری داشته‌باشد و همۀ خلاصه‌مواردی که این‌جا گفته‌شد سعی در بررسی گذشته و علل این عدم پیشرفت می‌کرد. برای پیشرفت فرهنگ معاصر، فعالیت‌های هنری باید به دور از مدگرایی، ترجیح ایدئولوژی سیاسی‌ای بر ایدئولوژی‌های دیگر و خالی‌کردن میدان از وجود جریان‌های مخالف برگزار شوند.


ما را در تلگرام دنبال کنید!

ادبیاتشعرداستان
۱
۰
نشریۀ «ترنج»
نشریۀ «ترنج»
نشریۀ واحد فرهنگ و هنر انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید