
دغدغههای پکن: از امنیت ملی و اشتغال تا رقابت با آمریکا
اکونومیست | ۱۶ آوریل ۲۰۲۶
در یکی از صبحهای ماه مارس در شهر شنژن، صدها نفر در مقابل دفتر مرکزی شرکت «تنسنت» (Tencent) صف کشیدند تا یک عامل هوش مصنوعی جدید به نام OpenClaw را نصب کنند. اکثر آنها بازنشستگانی بودند که با این فناوری جدید سرگرم میشدند یا دانشجویانی که با بازار کار وخیمی روبرو بودند. این شور و هیجان که به دلیل نماد این برنامه (خرچنگ) به «پرورش خرچنگ» معروف شد، در سراسر شهرهای چین تکرار گشت و تعداد کاربران چینی به سرعت از آمریکا پیشی گرفت.
اما این خوشبینی دوامی نداشت. حذف دادههای حساس کاربران و گزارشهایی مبنی بر مصرف بیرویه قدرت پردازشی دستگاهها توسط این برنامه، مقامات چینی را وادار به مداخله کرد. رگولاتورها از ترس نفوذ هکرها، نشت دادههای شخصی و کنترل کامل دستگاهها توسط این عوامل هوش مصنوعی، استفاده از آن را در بخشهای حساس ممنوع کردند. طولی نکشید که موج نصب برنامه جای خود را به بازاری برای «حذف نصب» پولی داد.
سیاستگذاران چینی به رهبری شی جینپینگ، هوش مصنوعی را یک «فناوری دورانساز» میبینند که قلب رقابت با آمریکا و کلید رشد اقتصاد رو به افول چین است. با این حال، تجربه OpenClaw نشان داد که این فناوری ریسکهای بزرگی دارد:
تهدید امنیت سایبری: نفوذپذیری سیستمها و خطر از دست دادن کنترل فنی.
بحران اشتغال: افزایش نگرانی عمومی از جایگزینی نیروی کار با ماشین.
اگرچه مردم چین بهطور سنتی نسبت به هوش مصنوعی خوشبینتر از غربیها بودهاند، اما دادههای جدید نشاندهنده تغییر این روند است:
آمار نگرانی: طبق گزارش یک اندیشکده دولتی، سهم کارگرانی که نگران جایگزینی شغل خود توسط هوش مصنوعی هستند، از ۴۹٪ در سال ۲۰۲۴ به ۵۹٪ در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
بیکاری جوانان: این فناوری در زمانی وارد بازار شده که نرخ بیکاری جوانان در چین حدود ۱۶٪ (تقریباً دو برابر آمریکا) است.
اعتراضات صنفی: در شهر ووهان، رانندگان تاکسی علیه تاکسیهای خودران (Robotaxis) که باعث کسادی بازار آنها شدهاند، به دولت شکایت کردهاند.
در پاسخ به این وضعیت، پکن در دسامبر گذشته حکمی صادر کرد که بر اساس آن، شرکتها حق ندارند کارمندانی را که هوش مصنوعی جایگزین آنها شده، اخراج کنند. رسانههای دولتی تاکید دارند که شرکتهای منتفع از هوش مصنوعی، وظیفه دارند از معیشت کارگران محافظت کنند.
دولت چین از سال ۲۰۱۷ تاکید کرده که هوش مصنوعی باید همواره «قابل کنترل» (یعنی تولید داخل و تحت نظارت دولت) باشد. دغدغههای اصلی پکن در این حوزه عبارتند از:
کنترل محتوا: جلوگیری از اظهارنظرهای نامناسب چتباتها درباره رهبران چین.
ثبات اجتماعی: ممنوعیت سیستمهایی که باعث وابستگی عاطفی (مانند دوستپسرهای مجازی) یا ترغیب به آسیب میشوند.
امنیت زیرساختی: توقف ناگهانی بیش از ۱۰۰ تاکسی خودران در بزرگراههای ووهان که ماه گذشته باعث سرگردانی مسافران شد، زنگ خطر را برای وزارت امنیت عمومی به صدا درآورد.
برخلاف غرب، نخبگان هوش مصنوعی در چین مانند «لیانگ ونفنگ» (مؤسس DeepSeek) یا «یان جونجیه» (مؤسس Minimax) چراغخاموش حرکت میکنند، چرا که انتظارات دولت از آنها بسیار بالاست. پکن از این شرکتها میخواهد در رقابت با آزمایشگاههای آمریکایی نظیر Anthropic (که اخیراً مدلی برای شناسایی حفرههای امنیتی سایبری ساخته) پیروز شوند.
یک مشاور دولتی در پکن میگوید: «اگر حزب مجبور به انتخاب شود، اهداف تکنولوژیک را بر هر چیز دیگری اولویت میدهد.» برای حزب کمونیست چین، پیروزی در مسابقه هوش مصنوعی مسئله «مرگ و زندگی» است.