
?نابغه ی پزشکی جهان در تمدن اسلامی ابومروان عبدالملک بن ابی العلا، معروف به ابن زُهر (به لاتین: Avenzoar) (464-557هـ) اشبیلی پزشک و فقیه و ادیب ،عرب دوران اسلامی، آندلس است.
ابن زُهر از بزرگترین پزشکان در طب بالینى بود. وى طبیب و وزیر عبدالمؤمن موحدى در آندلس بود،در رشته ى طب، در فن جراحى همسنگ الزهراوى به شمار میرفت،امتیاز طبى ابن زهر بر سایر اطباى اندلس به این است که وى همه ى کوشش خود را تنها صرف مطالعه و تحقیق در علم پزشکى کرد. ابن زهر شش کتاب تألیف نمود که مهمترین آن التیسیر فى المداواه و التدبیر (راه آسان مداوا و پیشگیرى) بود.
او اولین کسى بود که از حساسیت استخوانها سخن گفت و نیز بیماریهاى پوستى، به ویژه جرب (پیسى) Itchmite را مورد تشخیص و تفسیر قرار داد و کتاب صعوبات الجرب را در این مورد تألیف کرد. برخى او را قدیمیترین انگل شناس و نخستین کسى دانسته اند که انگل مولد جرب را معرفى کرده است؛ اگر چه اخیرا گفته اند در این مورد احمد طبرى بر او مقدم بوده است. همچنین تاول هایى را که در روى پرده ى میانه ى سینه پیدا میشود و به تاول هاى تومور مشهور است، به وضوح معرفى کرد.
ابن زهر نخستین پزشکى بود که به گشودن ناى هوایى و تغذیه ى مصنوعى (از راه مرى و یا به طور مستقیم، وقتى که مرى فلج شده باشد) توصیه کرد. وى دربارهى بیماریهاى دیگرى که به بیمارى سرطان معده منجر میشوند، تعاریف روشنى داشت.
او از هواداران کالبدشکافى بود و خود استخوان مردگان را مورد تحقیق قرار میداد. ابن رشد دانشمند بزرگ اسلامی آندلس نیز وی را بسیار تحسین کرد و بزرگش شمرد و حتی او را بزرگترین پزشک جهان پس از جالینوس دانست. ابن رشد در پایان کتاب «الکلیات» خویش، از ابن زهر و کتاب «التیسیر» او یاد کرده و نوشته که این کتاب را از ابن زهر عاریه گرفته و استنساخ کرده است. وی همچنین به طالبان پزشکی توصیه کرده که به این کتاب که بهترین اثر در نوع خود است، مراجعه کنند.
?منابع: فؤاد سزگین، گفتارهایى پیرامون تاریخ علوم عربى و اسلامى، ص 55، به نقل از مقالهى «ابن زهر»، دایرة المعارف اسلامى (انگلیسى)، ج 3، ص 978. مقرى، نفخ الطیب من غصن الاندلس الرطیب، ج 1، ص 899
✍نویسنده: مروان پاشا
@tamadone_islami