
مِن باب حضور خود در این صحنه میخواهم طرف شما دوستاران علم سخن گویم همانطور که میدانید پیرمردی هستم رو به زوال ، بهار زندگانیم گذشته و رو به خزانم ، تا روز های آینده بازنشست خواهم شد و کل این مکان را که سی سال در آن زیسته ام ترک خواهم گفت . میخواهم اینبار اینگونه آغاز کنم ، من در این سی سال تمام راهرو ها و تمام کلاس ها و تمام غرفه های این ساختمان را گشته ام ، با تمام کارکنان آن خوش وبش کرده ام و در زمان استراحت کلاس ها همیشه راهی یافته ام تا کسی را از آن کارکنان به حرف بگیرم ، میدانم که وراجم و همیشه موضوع صحبتم درباره علم و دانش بوده ، شما را درس میدادم ؛ دوستانم را درس میدادم و حتی شب زن و فرزندانم را . همواره در حال درس دادن بوده ام ، به قول معروف میگویند خاک گچ ، البته که الان نو آوری آمده و دیگر خبری از آن نیست .
القصه همواره در حال دویدن بودم ، با آن کیف چرمی کهنه که اوایل جوانی خریده بودم -که الحق جنس خوبی هم داشت - و آن کت قهوه ای و آن صورتی که همواره به یک شکل اصلاح شده -ریش پروفسوری-.
هنگام جوانی شوقی داشتم و خیالی که انگار زمان تا بینهایت خواهد بود ، تمام آن دوران را جز تعداد معدودی خاطره از یاد برده ام . بعد ها وارد دانشگاه شدم و آنجا زمان را گذراندم تا رسیدم به اکنون که اینجا ایستاده ام .
نمیدانم چرا یکهو تصمیم گرفتم سخنرانی آخرم را جز در حیطه علم پیش ببرم ، جز درباره کانت و دکارت و سارتر و هیوم . تقریبا در ماشین بود که برگه مواردی که باید یادم میماند را پاره کردم و خواستم بداهه سخن گویم .میخواهم به شما دانش جویان عزیزم و آن حضار غیر بگویم و رو به آنها اعترافی کنم : آنکه من هیچ نفهمیدم .
بلی باید این را در سخنرانی آخرم اعتراف کنم که من هیچ نفهمیدم و اکنون که به عقبه عمرم مینگرم با خود خیال میکنم چیزی جز بطالت و وقت تلف کنی نبوده ، نمیدانم ... شما خیال میکنید افسرده شده ام یا از آن حس های عنقی یافته ام که پیرمردان در سال های پایانی عمرشان با آن دست و پنجه نرم میکنند ، اما خیر باید بگویم تمام این افکار از همان جوانی گوشه ذهنم بود ، تماما آنها را گوشه کناری در حوادث گوناگون زندگی میافتم و همواره در زمان های یاس و ناامیدی که در زندگی هر کسی نبودش غیر ممکن است با آنها برخورد میکردم .
نمیخواهم تواضع به خرج دهم چون در تمام دوران حیاتم تظاهر به آن کردم در حضور اساتید دیگر ، همان هایی که پروفسور خطابم میکردند و قد کوتاه من را آنقدر بالا میبردند ، البته که کیفی درونم حاصل میشد و شوری سراپایم را میگرفت ؛ حتی در سرم ملامتشان میکردم و بهشان میخندیدم ولی در ظاهر طوری وانمود میکردم که انگار تعریف آنها از من به کل غلط و دروغ است .
بلی نمیخواهم تواضع به خرج دهم ؛ اما چیزی نفهمیدم ؛ عمری فلسفه خواندم و درس دادم ، عمری خواندم انسان محکوم به آزادیست یا می اندیشم پس هستم یا خدا مرده است ، اما تماما اینها را تنها دیدم و نوشتم ،با گچ روی تابلو مینوشتم و هیچ در نمیافتم ، تعمقی در من نبود ، تنها نام تعمق را انگار که لغت نامه ای باشم به کار میبردم و هیچگاه برایم سوال و دغدغه ای نمیشد ، البته که در جمع های بزرگ و شق و رق ؛ همان هایی که هم سر و شکلانت حضور دارند تظاهر به فهمیدن کردم وطوری سخن گفتم انگار که کاملا از جهن هستی سر در آورده ام و راه نیکبختی و سعادت را یافته ام .
آه میدانم ، میدانم که سخنانم کشدار و حوصله سر بر است ، مثل تمام دوران تدریسم ؛ همواره چهره عبوس و خوابالود دانشجوها را میدیدم ؛ آنهایی که گوشه کلاس قایم میشدند پچ پچ میکردند یا موسیقی گوش میدادند با آن دستگاه های کوچک و سفیدی که در گوش میرود ، من اینها را میدیدم و حال هم شما را میبینم که خسته شده اید ، آخر اعتراف های یک پیرمرد رو به مرگ چه اهمیتی میتواند داشته باشد ، پیرمردی که مثل زباله ای دور ریخته شده ؛ آنگاه که جوان بودم و شوق داشتم شیره ام را میمکیدند ؛ خودم هم البته رضایت داشتم که اضافه کاری کنم اما آنها بدشان هم نمی آمد ، اما حال که زانوانم جر جر میکنند و گوش هایم نیمه کر شده و ظاهرا مثل درخت پیری به زمین خم شده ، میخواهند کنارم بگذارند .
البته که این رسم روزگار است و من ناله ای از آن ندارم همانند تمام مشکلات و بیچارگی هایی که در زندگی با آنها رو به رو شدم و تنها توانستم بپذیرمشان ، از همسرم که تنها دو سال اول ازدواج برایم جذاب بود تا تمام پرسش های ذهنیم درباره جهان و دنیا که نیافتن پاسخشان معلوم .
برای تان بگویم جوانیم به رویا پردازی گذشت ؛ هر شب با یک زن در خیالم میخوابیدم و صبح ها به کاری با شکوه که همان استادی بود میرفتم و شب ها کافی شاپ بودم و بحث فلسفی میکردم ، تماما رویاهای شیرین ، در سرم عجب موجودی بی نقصی بودم ، از آنها که همه دختران دوستشان دارند و میتوانند جهان را تکان دهند ، بعد ها که جلو رفت البته که به اغلب آنها رسیدم اما نوعی پوچی و زهوار در رفتگی درشان حس کردم ، زنم ابتدا زیبا بود و من او را به شیوه ای رمانتیک یافته بودم ، رسیدن به او رویایی بود برایم و اا بعد از یک سال به طرزی ناگهانی همانند اندک دیوانگیم در این سخنرانی به او عشق را اعتراف کردم و او نیز پذیرفت .
رویاهایم همینگونه بود ، به آنها میرسیدم و بعد از مدتی شادی و نشاط دلزده میشدم ، مثل زنم که دو سال نشده به چنان نفرتی از او دست یافتم که تقریبا یک ماهی نقشه قتلش را در سر میپراندم ، البته که دلیل خشمم آن تصویر رویایی از او بود انگار که تصویر کامل فرشته ای را در او یافته بودم ، همان فرشته ای که چون مومی در سرم او را شکل داده بودم ، همان یکسالی که تنها از دور میدیدمش ، از آن دور ها و تنها اندک فرصتی میافتم تا با او خوش و بش کنم ؛ همانجا بود که او را ساختم ، دو سال نشده اما موم به کل کج و شل شد ، روابط جنسیم با او دچار ملال شد و من خودم را زمانی یافتم که برایم هیچ جذابیتی نداشت .
باز هم نمیدانم چرا سخنرانی آخرم به همین حال دارد طی میشود ، برایم جای تعجب است که این سخنان را میگویم ؛ اما بگذارید ادامه دهم دیگر برای یک پیرمرد زهوار در رفته آبرو و شان اهمیتی ندارد ، همین حالا دو نفر پشت در منتظرند زودتر حسابم را صاف کنند و از این دانشگاه بیرونم کنند .
بله میگفتم ؛ آرزوهایم به همین منوال بود ، زنم آنطور و دانشگاه هم طوری دیگر ، در جوانی همان زمانی که خود جای شما بودم ، زیر نور شمع مینشستم روی میزی چوبی وسط آشپزخانه ، آن دوران فقر کاری کرده بود که علاوه بر درس باید کار هم میکردم ، صبح ها سر کار بودم تا حدودا ده یازده شب و شب ها تا صبح باید درس میخواندم ، طوری بود که نصف شب ها زیر پت پت شمع پشت آن میز مینشستم و کتاب های قطور ورق میزدم و گاها میانه خواندن دست زیر چانه غرق فکر و خیال میشدم ، خودم را در کتی قهوه ای با همان کیف چرمی که آن زمان برای دانشجویی استفاده اش میکردم ، راهی کلاس های درس میشدم ، پا میگذاشتم در دانشگاه و با جمعیتی فرهیخته سر کلاس های درس میرفتم ، دانشجویانی که مرا احترام میگذاشتند و سرایدار و کارکنانی که باهاشان خوش و بش میکردم ، آنقدر فکر میکردم تا ناگهان چشم هایم روی هم برود و مثل فنری به هوا بپرم و خواندنم را ادامه دهم .
این خواندن پیش میرفت و من میتوانستم تا شروع کلاسها تنها یک یا دوساعت بخوابم ، دورانی بود که حال کاملا جز چند تصویری فراموشش کرده ام ؛ زمانی که جوان بودم .
گذشت و من به آن خیال هایم رسیدم ، اما باید گفت نه همه اشان چون در خیالم باید کسی میشدم که تمام زنان را به خود جلب کرده ، هر شب یکی را روی تختش میبرد ، از آن خیال های جوانی که بعد از عشقی نافرجام در نوجوانی به سراغ آدم می آید .
خلاصه گذشت ، میدانید که میخواهم چه بگویم پس اینجا از تجربه ام در آموزگاری بهره میبرم و سخن کوتاه میکنم ، خلاصه بهره ای هم در دانشگاه ندیدم و پس از یکی دو سال آن نیز برایم ملال آور شد .
جوانیم همینطور گذشت و باقیش در همین ساختمان بزرگ سپری شد ، میدانید دیگر شاید هم هنوز ندانسته اید ، این خیال ها زیباست و آدمی را دلخوش میکند من نیز همین بودم ؛ در خیالم همه چیز بی نقص و بی مشکل بود و وقتی به واقع تجربه اشان میکردم طوری دیگری مینمود .
البته که منع نمیکنم ؛ جوانی نیاز به خیالبافی دارد وگرنه جوان اگر از همان ابتدا به ملال انگیزی و یکنواختی جهان پی ببرد یحتمل از وحشت دهانش چار طاق باز میماند ، من نیز نمیدانستم و این را معمولا در میانسالی یا پیری یا اگر خوش شانس باشید هیچ گاه در نمیابید .
من مسائلم ذهنیم گونه گون است و از آنجا که پیر شده ام توان مرتب کردن آنها را ندارم ؛ رشته کلام از دستم در میرود و گاها بی حوصله میشوم و میخواهم سریعتر دنباله سخن را ببرم و کوتاهش کنم ، البته که هنوز اندک تجربه ای برایم مانده و خوب میدانم باید چگونه سخن بگویم تا صحیح تر پیش رود ، آن زمان ها که به خستگی دانشجو ها پی میبردم آرام آرام یافتم که باید این زمان سریعا خاطره ای را میان درس برای آنها تعریف کنم ، اغلب هم از نوجوانی میگفتم آن دوران بی حصری که برای خودم در باغ ها و میان سبزه ها گرد میخوردم و خیال میبافتم ، همان دورانی که دختران برایم شیرین ترین و مقدس ترین موجودات بودند و با خیالی آسوده و بی نگرانی و حساب کتاب عاشقشان میشدم ، این خاطرات را میگفتم و از بخت بدم که در لطیفه بسیار ناشی ام تنها میتوانستم با همان خاطرات چندین و چند باره حواسشان را سر جا بیاورم .
همان حالا هم در میانه صحبت بهتان کلک زدم و خستگیتان را بهانه کردم تا کمی بار سخنان سنگین را بردارم ، اینها برای پیرمردی مثل من که سی سال در این ساختمان مثل کتابی خاک خورده راحت و آسوده است . دیگر اگر نتوانم چهار تا جوان را به سخنانم مشتاق کنم که باید سرم را بگذارم و بمیرم .
خلاصه بگذریم ؛ آدم که پیر میشود حواسش به درونش میرود ، آرام آرام همه چیز برایت پوچ و کهنه میشود ، رفقایت یکی یکی میمیرند و زنت هم اگر نمرده باشد تنها مثل سگی ملوس کنارت زندگی میکند .آن زمان است که مغزت مشغول میشود ، ذهنت کش می آید و تفکراتت یکسر به گوشه کناری میروند ، این زمان دیگر خبری از خیال بافی نیست بلکه یادآوری ایام گذشته است ، وقتی شوری نمیماند باید شور های گذشته را یادآوری کرد .
خلاصه زمین و زمان که پیش تر غباری بر سرت نشانده و حسابی ناخودآگاهت را از ناکامی ها و ترس ها و بیچارگی ها پر کرده -اما در جوانی و میانسالی با کار رویش سرپوش میگذاشتی و سعی در فراموشی اشان داشتی- حال در پیری بهت هجوم می آورند ، ذهنت سیاه میشود ، دهانت باز میماند ، بی خوابی به سراغت می آید ، آشفته میشوی و بدخلقی بی سابقه بر تو مستولی میابد ، تویی که از دیرباز با مشکلات به شیوه والدین درباره فعالیت و جنب و جوش کودکان رفتار میکردی حال افساری گسیخته در دستانت میابی و میبینی آن کودک دیگر مهار ناپذیر شده .
در اینجا اگر کمی نیک بخت باشی شاید بتوانی باز هم به واسطه ارتباط هایی که در جوانی برای خود ساخته ای سرپوشی روی این آشفتگی ها بگذاری ، اما اگر به مانند من آدمیان را تنها دورانی دوست داشته باشی و جز حرافی و وراجی و مزخرف بافتن ارتباط دیگری نساخته باشی ، همچنین با فرزندان و همسرت به مثابه حیواناتی که تنها برای فراهم آوردن شرایط زندگی تا کرده باشی -فرزندان را مثل خوکی بار آوری و تنها بهشان برسی - آنگاه به مثل من هیچ راه گریزی از این آشفتگی ها نمیابی ؛ شاید تفریحات و آن برنامه های دوران بازنشستگی چند روزی دوام آورد اما وقتی همه آنها نیز پوچ شد ، خود را میابی روی تخت در تاریکنای خفه شب که به سقف خیره شده ای و یکسر خیال میکنی و خودت را از درون میخوری .
اینها را به یاد می آورم و تنم به رعشه می افتد ، گاه گاهی به سرم زده بود خودم را بکشم اما دیدم آن نیز فایده ای ندارد ، در واقع دچار نوعی وجدان شده ام که نباید تا پیش از آنکه زندگی کرده باشم پیوندم را با این جهان ببرم ؛ چرا که من همانی بودم که عمری زندگی را به تعویق انداخته تا در زمانی معین که مشخص نیست کی است به سراغش برود و به حد کمال -همانطور که در ایام خوش کودکی بوده- آن را تجربه کند ، من با آن وجدان بیدار نمیتوانم دست به خودکشی بزنم چون آنگاه نوعی خیانت در درونم میابم و نمیخواهم لحظه پیش از مرگ با او گریبان گیر شوم ؛ همان حسی شومی که باعث میشود با عذاب و گریه ای طولا تنها سریعتر صندلی زیر پایت را کنار بزنی تا آویزان شوی ؛ همانکه در لحظه پیشا مرگ نه فشار طناب بر گلویت که فشار وجدان غم زده ات همان که عمری کنارش زده بودی همانکه عمری عذابش داده بودی بر گردنت حس میشود .
البته که حال من نیز هر روز آن فشار را حس میکنم ، فشار بر گردن و فشار بر گلویم و فشار زندگی ای که روز به روز پوچ تر و احمقانه تر میشود . گفتم که میانه کلاس ها هجوم میبردم تا کسی را گیر بیاورم و ور دلش وراجی کنم ، آن همان گریختن بود از همین احساساتی که حال به سراغم می آید ، اما آن زمان به واسطه جایگاهم تحمل میشدم اما از فردا که بازنشست شوم دیگر کیست که مرا تاب آورد .
دانشجویان عزیزم ، زندگی در این واپسین روز ها (یا سال ها) تنم را کرخت کرده ، پوستم را خشکیده و هر روز تصویر فردا را برایم هولناک تر میکند -نه آنکه مثل جوانی از آینده نامعلوم بترسم بلکه حال از مشخص بودنش هراس دارم همانکه میدانم فردا مثل دیروز و هفته پیش و ده سال پیش یک رنگ و کرخت خواهد بود - آری زندگی دارد مرا آرام آرام می آساید و با مرگ روبه رو میکند ، همانطور که انگار آرام آرام به خاکم سپارند .
روزی فراموش خواهم شد و شما جز شاید چند حرفی که بعد تر برایم فرزندان یا دوستانتان بگویید به یادم نخواهید آورد ، مردکی پست بودم و تمام عمر گریختم و هیچ ندانستم ، بیخ دستم تماما همان فلاسفه هشدارم میدادند اما من گوشم با خیال بافی های مضحکم پر بود . نمیدانم ... شاید بهتر بود درویشی میشدم یا شیوه ای سقراطی پیش میگرفتم ، شاید بهتر بود زنم را زودتر طلاق میدادم و از این ساختمان میگریختم .اما اعتمادی به این حرف ها ندارم که شاید آن وقت هم همین ها را میگفتم تنها به شیوه ای دیگر .
ذهن و چشمم سیاه شده و همه جا سیاهی را میبینم ، این در جوانی هم با من بود اما حال شیوا تر شده ، دو سه هفته پیش که نامه بازنشستگیم را دیدم حالت های پیری به من دست داد ، با زنم دعوایی مفصل کردم تا جایی که داشت به کتک کاری میکشید ، بد عنق شدم و جواب سلام هیچکس را نمیدادم ، نمیدانم این ترس از ابتدا با من بوده یا نه شاید هیچگاه به اتمام کارم فکر نکرده باشم اما الان دارم فکر میکنم .
نمیخواهم بیشتر سخن بگویم ، میبینم چهره رئیس رؤسای سالن برافروخته شده و این یعنی زودتر باید سخنرانی را تمام کنم ، این هم از همان تجربه میدانم ، القصه سی سال زیستم و این دانشگاه را تماما میشناسم ؛ آدم باهوشی بودم و همیشه احترامم حفظ شده از رئیس تا دانشجو مرا به چشم نیکی مینگریستند . خودم نمیدانم از چه آنقدر در چشمشان والا بودم اما حال که پیری بیش نیستم و از کار افتاده ام به همان سان هم از چشم آنها به در شده ام ، دیگر مانند قبل تحویلم نمیگیرند و حتی یکسر از حال و احوالم میپرسند و جویای مرض قندم میشوند .
میخواهم نطقم را پایان دهم ، نمیدانم از اینجا که رفتم خودم را میکشم یا به اجبار زندگیم را ادامه میدهم و آن را میپذیرم ؛ نمیدانم اما خب این آخرین سخنرانیم بود و بعد از آن دیگر چیزی جز ایام پیری نیست ، در این حال دوست دارم فریاد سر دهم بلند شوم و چند نفر را کتک بزنم تا شما حضار به عمق فاجعه ای که در جهانم به وجود آمده پی ببرید اما اینها تنها همان اندک خیالاتیست که برایم باقی مانده ، پس به همین بسنده میکنم که بگویم نمیدانم از اینجا که بروم خواهم بود یا خواهم مرد .
همیشه در آخر میگفتم خرد یار و نگهدارتان اما حال میگویم بدرود همین برایتان کافیست .
پ.ن : داستانی از تهمتن .
پ.ن2: ویرایششو به هوش مصنوعی سپردم امیدوارم درست انجامش داده باشه . خیلی طولانی شد 😅😬
پ.ن 3: در حال انتظار برای دوباره رونق گرفتن ویرگول ....
پ.ن4:شدیدا منتظر نظراتتون هستم و لطفا ایگنورم نکنید 😅😅.