
چشم، پنجرهای رو به جهان است؛ دریچهای که انسان تا اندازهای بر گشودن و بستن آن اختیار دارد. هرگاه بخواهد، آن را میگشاید و به تماشای زیباییها و زشتیهای جهان مینشیند و هرگاه نخواهد، پلک میبندد و از دیدن میگذرد.
گوش، اما حکایتی دیگر دارد؛ به باد میماند. گاه نسیمی دلنواز که نجواهای شیرین و صداهای آرامشبخش را با خود میآورد و گاه طوفانی که آواهای ناهنجار و آزاردهنده را به درون میکشاند. چشم را میتوان بست تا نبیند، اما گوش را نمیتوان بهآسانی از شنیدن بازداشت؛ همواره به روی صداها گشوده است و خوشایند و ناخوشایند را ناخواسته دریافت میکند.
و زبان... حکایتی متفاوت دارد. گاهی با سخنان نیک و سرشار از مهر، مایهی سربلندی صاحبش میشود و گاهی همچون اسبی چموش سر به طغیان میگذارد و از مهار میگریزد. آنگاه با کلامی خشن و نسنجیده، بهجای عزت، شرمساری و پشیمانی به ارمغان میآورد.
زبان گاهی پیش از آنکه اندیشه به او برسد، به راه میافتد؛ شتابان سخن میگوید و فرصت سنجیدن واژهها را از صاحبش میگیرد. چهبسا سخنی که با نیتی پاک بر زبان میآید، در ذهن شنونده معنایی دیگر مییابد و میان منظور گوینده و برداشت شنونده فاصلهای میافتد که هرگز مقصود گوینده نبوده است.
زبان آینهی اندیشهها و احساسات ماست، اما آنچه دیگران در این آینه میبینند همیشه با آنچه ما میخواستیم نشان دهیم یکی نیست. ازاینرو چه نیکوست پیش از سخن گفتن اندکی بیندیشیم و پیش از داوری دربارهی سخن دیگران، لحظهای تأمل کنیم. گاهی یک کلمه پیوندی میان دلها میآفریند و گاهی یک سخن نسنجیده، میان آنها درهای میکَند.
در دیدن و شنیدن ناگزیر از دریافت بسیاری از واقعیتهای جهانیم؛ پس دستکم در گفتن آگاهتر باشیم و در شنیدن منصفتر. ارزش انسان بیش از آنچه میبیند و میشنود، در گفتار و داوری او پیدا میشود.
چشم را میشود بست، گوش را نمیشود، اما زبان را باید آموخت.