بحران مسکن را معمولاً با قیمت خانه و اجاره میسنجیم.
اما یک عدد دیگر شاید بهتر نشان بدهد که فشار مسکن چقدر وارد بقیه زندگی خانواده شده است.
طبق نتایج هزینه و درآمد خانوار در سال ۱۴۰۳، گروه «مسکن، سوخت و روشنایی» ۴۳.۷ درصد از هزینه خانوار شهری را به خود اختصاص داده است.
دقت کنیم: این عدد سهم از هزینه است، نه درآمد.
یعنی در سبد متوسط هزینه یک خانوار شهری، از هر ۱۰۰ تومان نزدیک ۴۴ تومان به این بخش میرسد و حدود ۵۶ تومان برای مجموع بقیه هزینههای زندگی باقی میماند.
## با آن ۵۶ تومان چه باید کرد؟
خوراک، درمان، آموزش، رفتوآمد، پوشاک، تفریح و باقی هزینههای زندگی باید از همین بخش تأمین شوند.
البته این عدد به این معنا نیست که همه خانوادهها شرایط یکسانی دارند.
مستأجر یا مالکبودن، شهر محل زندگی، درآمد و تعداد اعضای خانواده میتواند شرایط را کاملاً تغییر دهد.
اما یک چیز را میشود از این عدد فهمید:
هزینه خانه سهم بسیار بزرگی از تصمیمهای اقتصادی خانواده شهری را گرفته است.
شاید سؤال مهمتر این باشد:
بعد از تأمین هزینه خانه، چقدر حق انتخاب برای بقیه زندگی باقی میماند؟
وقتی سهم مسکن بالا میرود، فشارش فقط در اجاره یا قسط دیده نمیشود. میتواند روی محل زندگی، رفتوآمد، کیفیت آموزش و درمان، تفریح و حتی امکان پسانداز برای آینده اثر بگذارد.
اینجاست که بحران مسکن دیگر فقط مسئله قیمت یک خانه نیست؛ به مسئله کیفیت کل زندگی تبدیل میشود.
## این موضوع چه ربطی به معماری دارد؟
معماری بهتنهایی نمیتواند بحران اقتصادی مسکن را حل کند.
اما وقتی خانواده چنین هزینه سنگینی برای خانه میپردازد، چیزی که در مقابل این هزینه دریافت میکند مهمتر میشود.
متراژ پرت، اتاقی که درست چیده نمیشود، مسیرهای اضافه یا هزینه نگهداری غیرضروری دیگر فقط ایرادهای کوچک طراحی نیستند.
وقتی هر متر خانه گران به دست میآید، هر متر باید تا جای ممکن برای زندگی واقعی مفید باشد.
طراحی خوب در چنین شرایطی فقط درباره زیبایی نیست؛ درباره این است که خانواده از چیزی که برایش اینهمه هزینه کرده، واقعاً بتواند استفاده کند.
## بحران مسکن فقط نداشتن خانه نیست
وقتی از بحران مسکن حرف میزنیم، نباید فقط ببینیم چه کسی خانه دارد و چه کسی ندارد.
ممکن است یک خانواده خانه داشته باشد، اما هزینه همان خانه آنقدر سنگین باشد که آزادی انتخابش در بقیه زندگی محدود شود.
رقم ۴۳.۷ درصد بهتنهایی همه ابعاد بحران مسکن را توضیح نمیدهد.
اما یک هشدار جدی است:
خانه فقط سقفی بالای سر ما نیست؛ وقتی سهمش از هزینه زندگی بیش از حد بزرگ میشود، روی تصمیمهای دیگر خانواده هم سایه میاندازد.
پس قبل از اینکه درباره راهحل حرف بزنیم، شاید باید یک سؤال را جدیتر بپرسیم:
خانه چقدر از زندگی خانواده را گرفته است؟
منبع آماری:
نتایج طرح هزینه و درآمد خانوار ۱۴۰۳ مرکز آمار ایران، بازنشر تابناک
https://www.tabnak.ir/fa/news/1328036/