
ما ایرانیها همیشه برای مهمون جای خاصی داشتیم.
فقط توی حرف هم نبود.
خیلی وقتها بهترین بخش خونه برای مهمون کنار گذاشته میشد. حتی اگه خونه خیلی بزرگ نبود، باز صاحبخونه سعی میکرد یه جوری جا باز کنه که مهمون بتونه بمونه.
ولی امروز یه اتفاق عجیبی افتاده.
مهمون هنوز هست، رفتوآمد هنوز هست، ولی خیلی از خونهها دیگه اصلاً برای موندنش جا ندارن.
مهمون میاد، چند ساعت میشینه و میره.
چون اگه بخواد شب بمونه، تازه مسئله شروع میشه:
کجا بخوابه؟
کجا وسایلش رو بذاره؟
اگه بچه همراهش باشه چی؟
اگه چند روز بمونه چی؟
اینجاست که میفهمیم تغییر خونه فقط تغییر پلان نبوده.
یه بخشی از سبک زندگیمون هم باهاش تغییر کرده.
مهمون فقط به پذیرایی بزرگ احتیاج نداره
یکی از تناقضهای خونههای امروز همینه.
گاهی پذیرایی خیلی بزرگه؛ حتی برای مهمونیهای شلوغ.
ولی اگه یکی از مهمونها بخواد شب بمونه، خونه هیچ جوابی براش نداره.
یعنی برای «دیدن مهمون» جا داریم، ولی برای «موندن مهمون» نه.
و این دوتا خیلی با هم فرق دارن.
مهموننوازی فقط این نیست که یه سالن بزرگ داشته باشیم، میز بزرگ بذاریم و چند ساعت دور هم باشیم.
یه زمانی موندن کنار هم هم بخشی از مهمونی بود.
فامیل از شهر دیگه میاومد.
شب میموند.
صبح با هم صبحونه میخوردن.
بچهها بیشتر کنار هم بودن.
خونه برای این شکل از زندگی جا داشت.
وقتی خونه تغییر میکنه، رفتار ما هم تغییر میکنه
من نمیخوام بگم کوچکشدن خونه تنها دلیل کمشدن رفتوآمدهای خانوادگیه.
قطعاً عوامل خیلی بیشتری وجود داره؛ از سبک زندگی و کار گرفته تا فاصله شهرها و تغییر روابط اجتماعی.
ولی معماری هم بیتأثیر نیست.
وقتی خونه امکان موندن رو ازت میگیره، طبیعیه که موندن هم سختتر بشه.
وقتی مهمون برای خوابیدن جا نداره، دیدارها کوتاهتر میشن.
وقتی چند نفر اضافه، کل نظم خونه رو به هم میزنن، دعوتکردن سختتر میشه.
کمکم رفتوآمدی که قبلاً طبیعی بود، تبدیل میشه به کاری که باید برای انجامش کلی برنامهریزی کرد.
این دقیقاً همون جاییه که معماری از چند تا دیوار و اتاق بیشتر میشه.
خونه روی مدل زندگی ما اثر میذاره.
معماری ایرانی برای امروز یعنی همین
وقتی از معماری ایرانی حرف میزنم، منظورم فقط طاق و آجر و کاشی نیست.
اتفاقاً مهمتر از همه اینها، اینه که بفهمیم خونه ایرانی برای چه نوع زندگیای شکل گرفته بود.
خانواده توش چه نقشی داشت؟
مهمون کجا بود؟
حریم چطور شکل میگرفت؟
آدمها چطور کنار هم بودن و در عین حال فضای خصوصی خودشون رو هم داشتن؟
اگه قرار باشه معماری ایرانی رو برای امروز دوباره تعریف کنیم، باید به همین سؤالها برگردیم.
قرار نیست توی هر آپارتمان امروزی یه اتاق رو فقط برای مهمون خالی نگه داریم.
این نه همیشه ممکنه و نه منطقی.
ولی میشه خونه رو طوری طراحی کرد که وقتی مهمون میاد، امکان موندن داشته باشه.
یه اتاق که بتونه دو کار انجام بده.
فضایی که در حالت عادی کار یا مطالعه باشه و موقع نیاز تبدیل به جای خواب بشه.
یه نشیمن که چیدمانش اجازه بده چند نفر اضافه هم راحت بمونن.
یعنی مسئله فقط «متراژ بیشتر» نیست.
مسئله اینه که از اول، مهمون رو از صورت مسئله حذف نکنیم.
شاید چیزی بیشتر از یک اتاق رو از دست دادیم
وقتی جای مهمون از خونه حذف میشه، فقط یه اتاق از پلان کم نشده.
یه امکان از زندگی حذف شده.
امکان اینکه یکی بمونه.
اینکه شب حرفزدنها ادامه پیدا کنه.
اینکه صبح دوباره دور یک میز بشینیم.
اینکه بچهها بیشتر همدیگه رو ببینن.
اینکه دیدارها فقط به چند ساعت رسمی محدود نشن.
شاید همه اینها مستقیماً کار معماری نباشه، ولی معماری میتونه براش جا باز کنه یا جا رو ازش بگیره.
برای من این هم بخشی از معنی «معماری ایرانی برای امروز»ه.
اینکه فقط ظاهر خونههای قدیمی رو یادمون نمونه؛ سبک زندگیای رو هم که پشت اون معماری بوده ببینیم.
و دوباره از خودمون بپرسیم:
خونهای که امروز طراحی میکنیم، برای آدمهای زندگیمون هم جا داره؟