
وقتی درباره طراحی خانه صحبت میکنیم، معمولاً خیلی زود به پلان، متراژ، تعداد اتاقها، نور، نما و سبک معماری میرسیم.
اما یک سؤال باید قبل از همه اینها مطرح شود:
این خانه دقیقاً برای چه کسی طراحی میشود؟
پاسخ ظاهراً ساده است: برای یک خانواده.
اما مسئله از همینجا شروع میشود. ما خانواده ایرانی امروز را چقدر میشناسیم؟
سبک زندگی خانواده ایرانی فقط به تعداد اعضا محدود نیست
دو خانواده چهارنفره، با متراژ و حتی توان مالی مشابه، ممکن است به دو خانه کاملاً متفاوت نیاز داشته باشند.
برای یک خانواده، مهمانداری بخش مهمی از زندگی است. برای خانوادهای دیگر، حفظ حریم بین فضای مهمان و بخش خصوصی خانه اهمیت بیشتری دارد.
در یک خانه، آشپزخانه میتواند مرکز ارتباط اعضای خانواده باشد. در خانهای دیگر، نوع آشپزی و نیاز به حریم باعث میشود فضای آشپزخانه شکل متفاوتی پیدا کند.
پس شناخت سبک زندگی خانواده ایرانی فقط با دانستن تعداد اعضای خانواده یا سن آنها کامل نمیشود.
نوع روابط خانوادگی، میزان مهمانداری، حریم، عادتهای روزمره، شیوه استفاده از فضا و حتی میزان حضور اعضای خانواده در خانه، میتواند مستقیماً روی طراحی خانه و پلان مسکونی اثر بگذارد.
خانه سبک زندگی را شکل میدهد یا سبک زندگی خانه را؟
این رابطه یکطرفه نیست.
از یک طرف، سبک زندگی خانواده باید روی طراحی خانه اثر بگذارد.
اما از طرف دیگر، خود خانه هم میتواند بهمرور روی رفتار اعضای خانواده تأثیر بگذارد.
اینکه اعضای خانواده کجا دور هم جمع شوند، مهمان تا کجای خانه وارد شود، ارتباط آشپزخانه با نشیمن چگونه باشد یا فضای خصوصی اعضای خانواده چطور از بخش عمومی جدا شود، فقط تصمیمهای معماری نیستند.
این تصمیمها روی زندگی روزمره اثر میگذارند.
به همین دلیل، معماری مسکونی صرفاً ظرفی برای زندگی نیست؛ بخشی از همان زندگی است.
آیا معماری مسکونی ایران، خانواده ایرانی امروز را میشناسد؟
اینجا سؤال مهمتری شکل میگیرد.
در طراحی بخش قابلتوجهی از خانههای امروز، نیازها و الگوهای زندگی واقعی خانواده چقدر بررسی میشود؟
گاهی با پلانها و تصاویری روبهرو میشویم که میتوانند تقریباً متعلق به هر نقطهای از دنیا باشند.
استفاده از تجربههای معماری جهان نهتنها اشکالی ندارد، بلکه ضروری است. مسئله زمانی شروع میشود که یک الگو، بدون شناخت خانوادهای که قرار است در آن زندگی کند، مستقیماً وارد طراحی شود.
تصویری که در یک مجله معماری، اینستاگرام یا پینترست جذاب به نظر میرسد، لزوماً برای زندگی یک خانواده ایرانی مناسب نیست.
این تصاویر میتوانند منبع ایده باشند؛ اما جای شناخت ساکن را نمیگیرند.
معماری ایرانی معاصر از شناخت زندگی امروز شروع میشود
بحث درباره معماری ایرانی معاصر معمولاً خیلی سریع به فرم، نما، آجر، حیاط مرکزی یا عناصر معماری تاریخی میرسد.
اما شاید یک مرحله قبل از همه اینها وجود داشته باشد:
شناخت انسان ایرانی امروز.
اگر ندانیم خانواده ایرانی امروز چطور زندگی میکند، چه چیزهایی برایش مهم است و چه انتظاری از خانه دارد، صرف استفاده از فرمهای معماری گذشته نمیتواند بهتنهایی معماری ایرانی امروز را شکل دهد.
معماری ایرانی فقط از مطالعه بناهای گذشته به دست نمیآید؛ شناخت جامعه و شیوه زندگی امروز هم بخشی از همین مسیر است.
قبل از طراحی خانه باید چه چیزی را بشناسیم؟
شاید قبل از ترسیم اولین خط پلان، باید چند سؤال ساده مطرح شود:
این خانواده چطور زندگی میکند؟
حریم چه جایگاهی در زندگی آنها دارد؟
چقدر مهمان دارند؟
بیشتر کجا کنار هم وقت میگذرانند؟
آشپزخانه چه نقشی در زندگی روزمره آنها دارد؟
هر عضو خانواده چقدر به فضای خصوصی نیاز دارد؟
خانه قرار است چه نوع زندگیای را پشتیبانی کند؟
پاسخ همین سؤالها میتواند نقطه شروع یک طراحی مسکونی متناسب با سبک زندگی باشد.
و شاید پیش از آنکه بپرسیم «خانه ایرانی امروز باید چه شکلی باشد؟»، باید سؤال بنیادیتری را جواب بدهیم:
واقعاً میدانیم برای چه کسی داریم خانه میسازیم؟
@studiotaheri