نوشتهٔ مصطفی طاهری | طاهری طراح
در طراحی آشپزخانه، پیش از انتخاب رنگ کابینت و جزیره، باید مسیر خرید، آماده‌سازی غذا، پخت‌وپز و جمع‌کردن ظرف‌ها را بررسی کرد؛ آشپزخانهٔ شما چطور کار می‌کند؟
خیلی وقت‌ها وقتی حرف از آشپزخانه می‌شود، ذهنمان مستقیم می‌رود سمت کابینت؛ رنگ، جنس، مدل درها و صفحهٔ روی آن. بعد هم نوبت این سؤال می‌رسد که جزیره داشته باشیم یا نه.
اما برای من، طراحی آشپزخانه از بررسی استفادهٔ روزمره شروع می‌شود. پیش از تعیین جای سینک، اجاق و یخچال، باید بدانیم چه کسانی اینجا کار می‌کنند، چه چیزهایی می‌پزند و هنگام آماده‌کردن یک وعده غذا چه مسیری را طی می‌کنند.
اول یک وعده غذا را روی نقشه آماده کنیم
فرض کنید با چند کیسه خرید وارد خانه شده‌اید. خریدها را کجا می‌گذارید تا مواد یخچالی، خشکبار و مواد نیازمند شست‌وشو را جدا کنید؟ آیا برای این کار سطح آزادی دارید یا باید بخشی از میز غذاخوری را خالی کنید؟
حالا می‌خواهید غذا آماده کنید. مواد اولیه از یخچال یا کابینت بیرون می‌آیند؛ بعضی به شست‌وشو نیاز دارند و بعضی مستقیم روی سطح آماده‌سازی قرار می‌گیرند. تختهٔ کار کجاست؟ وسایل لازم در دسترس‌اند؟ بعد از آماده‌سازی، چطور به اجاق می‌رسید؟
با پایان پخت، کار آشپزخانه تمام نمی‌شود. غذا باید به محل صرف منتقل شود و ظرف‌های کثیف برگردند. محل تخلیهٔ باقی‌ماندهٔ غذا، سینک، ماشین ظرفشویی و جای نگهداری ظرف تمیز هم بخشی از همین بررسی است.
این مسیر همیشه یک خط ثابت نیست. شیوهٔ آشپزی، نوع غذا و تعداد افرادی که هم‌زمان کار می‌کنند، آن را تغییر می‌دهد. هدف این است که چند کار واقعی خانواده را روی پلان امتحان کنیم.
سطح کار هم به‌اندازهٔ تجهیزات مهم است
در جانمایی تجهیزات آشپزخانه، فقط جای خود دستگاه‌ها را نبینیم. یخچال به فضایی برای گذاشتن مواد بیرون‌آمده نیاز دارد و آماده‌سازی غذا هم سطحی می‌خواهد که با وسایل ثابت پر نشده باشد.
ممکن است سینک، اجاق و یخچال روی نقشه نزدیک هم باشند، اما سطح مناسب آماده‌سازی در طرف دیگر آشپزخانه قرار گرفته باشد. در این حالت، فاصلهٔ کم تجهیزات به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که آشپزخانه خوب کار می‌کند.
در [راهنمای برنامه‌ریزی آشپزخانهٔ NKBA](https://kb.nkba.org/uploads/2022/05/Kitchen-Planning-Guidelines.pdf) نیز توصیه شده مسیر اصلی رفت‌وآمد از میان محدودهٔ کار بین سینک، اجاق و یخچال عبور نکند. این توصیه کمک می‌کند علاوه بر ارتباط تجهیزات، رفت‌وآمد سایر اعضای خانواده را هم ببینیم.
برای مثال، وقتی یک نفر مشغول پخت‌وپز است، فرد دیگری برای برداشتن آب از یخچال از کجا عبور می‌کند؟ اگر ماشین ظرفشویی باز باشد، مسیر حرکت در آشپزخانه همچنان قابل استفاده است؟ جزیره‌ای که در تصویر زیباست، در این موقعیت چه اثری دارد؟
نقشهٔ کابینت از کدام تصمیم‌ها پیروی می‌کند؟
به نظر من، رابطهٔ آشپزخانه با ورودی، نشیمن و غذاخوری باید از مرحلهٔ طراحی معماری بررسی شود. جای سطح آماده‌سازی، محل ذخیرهٔ مواد غذایی و دسترسی‌ها هم نباید تا پایان پروژه نامشخص بمانند.
معمار یا طراح آشپزخانه باید این روابط را با مشارکت استفاده‌کننده روشن کند. کابینت‌کار نیز در جزئیات ساخت، اتصالات، یراق و امکان اجرای طرح نقش مهمی دارد. همکاری این افراد بهتر است پیش از نهایی‌شدن طرح و محل تأسیسات آغاز شود.
من ترجیح می‌دهم نقشهٔ اصلی کابینت از دل همین بررسی‌ها بیرون بیاید و با دانش اجرایی کابینت‌کار تکمیل شود. تصمیمی که روی کاغذ مناسب به نظر می‌رسد، باید با اندازهٔ واقعی تجهیزات، نحوهٔ بازشدن درها و محدودیت‌های اجرا هم تطبیق داده شود.
آشپزخانهٔ خوب را با یک کار واقعی بسنجیم
ممکن است آشپزخانه‌ای متریال گران و تجهیزات خوبی داشته باشد، اما برای آماده‌کردن یک غذای ساده مجبور شوید مدام دور بزنید یا وسایل را جابه‌جا کنید. در مقابل، آشپزخانه‌ای ساده‌تر می‌تواند با دسترسی مناسب و سطح کار کافی، استفادهٔ راحت‌تری داشته باشد.
پیش از تأیید پلان آشپزخانه، یکی از غذاهایی را که معمولاً می‌پزید انتخاب کنید. مراحلش را از بیرون‌آوردن مواد تا جمع‌کردن ظرف‌ها روی نقشه دنبال کنید و محل توقف، گذاشتن وسایل و عبور افراد را نشان بدهید.
برای من، سؤال اول این است: کسی که هر روز از این فضا استفاده می‌کند، چطور کارش را انجام می‌دهد؟ پاسخ به همین سؤال باید مبنای چیدمان تجهیزات و کابینت‌ها باشد؛ بعد می‌توان دربارهٔ رنگ، جنس و جزئیات ظاهر تصمیم گرفت.
[مصطفی طاهری](https://virgool.io/@Studiotaheri)، معمار و بنیان‌گذار استودیو طاهری است. در نوشته‌های «طاهری طراح»، با رویکرد «معمار آرامش»، دربارهٔ معماری ایرانی و رابطهٔ طراحی فضا با کیفیت زندگی می‌نویسد.
