امروز تولد دوستم، آرمیتا بود. وقتی اینستاگرام را باز کردم، اولین چیزی که دیدم عکس او در کنار مادرش بود؛ عکسی قدیمی، احتمالاً مربوط به چند سال پیش، که در آن آرمیتا کیکی کوچک در دست داشت و مادرش از پشت شانه‌هایش را گرفته بود. زیر عکس، مادرش نوشته بود:
«تمام چیزی که از این دنیا می‌خواهم، خوشبختی دخترم است. می‌خواهم همیشه بخندی، همیشه شاد باشی، هیچ‌وقت غصه نخوری، به تمام آرزوهایت برسی، پولدار باشی، موفق باشی و زندگی همان چیزی باشد که همیشه دوست داشتی. من اگر هزار بار دیگر هم به دنیا بیایم، باز هم آرزو می‌کنم مادر تو باشم. فقط خوشبخت باش دخترم. تمام دنیای منی.»
چند لحظه به نوشته خیره ماندم. نه به خاطر زیبایی‌اش؛ بیشتر به خاطر آشنایی عجیب آن. احساس کردم این جملات را قبلاً هزار بار خوانده‌ام. در تولدهای مختلف، زیر عکس‌های مختلف، از زبان مادران مختلف. انگار همه آن‌ها یک متن مشترک داشتند که فقط نام دختر یا پسرشان را در آن عوض می‌کردند. همه از یک چیز حرف می‌زدند: خوشبختی فرزندانشان.
با خودم فکر کردم چقدر جالب است. آدم‌ها ظاهراً هیچ آرزویی برای خودشان ندارند. تمام چیزی که از دنیا می‌خواهند، خوشبختی کسی دیگر است. انگار خوشبختی، وقتی به خودشان مربوط می‌شود، دیگر خواستنی نیست؛ اما وقتی پای فرزندشان به میان می‌آید، ناگهان به مهم‌ترین مسئله جهان تبدیل می‌شود.
به عکس دوباره نگاه کردم. مادر آرمیتا لبخند می‌زد. زنی حدوداً پنجاه‌ساله که احتمالاً بخش زیادی از عمرش را صرف بزرگ کردن فرزندانش کرده بود. نمی‌دانستم زندگی‌اش چقدر مطابق میلش پیش رفته، چه چیزهایی را تجربه کرده و از چه آرزوهایی گذشته است. اما یک سؤال به ذهنم رسید: چرا خودش خوشبخت نشد؟
چرا در تمام این سال‌ها، همان‌قدر که برای خوشبختی دخترش آرزو کرده بود، برای خوشبختی خودش تلاش نکرده بود؟ چرا به جای اینکه روزی زیر عکسی از خودش بنویسد «تمام چیزی که از این دنیا می‌خواهم، خوشبختی خودم است»، این خواسته را به نسل بعد منتقل کرده بود؟
شاید او هم روزی دختری بوده که مادرش برای خوشبختی‌اش دعا می‌کرده است. شاید مادر او هم در تولدش نوشته بوده که تمام آرزویش دیدن لبخند دخترش است. پس مادرش چه؟ آیا مادر او هم روزی همین آرزو را برای دخترش داشته؟ و مادرِ مادرش؟
ناگهان به نظرم رسید که ما با یک چرخه عجیب روبه‌رو هستیم. هر نسل، خوشبختی را برای نسل بعد آرزو می‌کند، بی‌آنکه الزاماً خودش آن را تجربه کرده باشد. آدم‌ها از زندگی عبور می‌کنند، شکست می‌خورند، سازش می‌کنند، از خواسته‌هایشان می‌گذرند و در نهایت، چیزی را که نتوانسته‌اند برای خودشان به دست بیاورند، به عنوان بزرگ‌ترین آرزویشان به فرزندانشان می‌بخشند.
اما شاید مسئله حتی پیچیده‌تر از این باشد.
شاید بچه‌دار شدن، گاهی راهی برای کنار آمدن با خوشبخت نبودن باشد.
به این فکر کردم که آدم وقتی فرزندی ندارد، ناچار است با زندگی خودش روبه‌رو شود. باید درباره خواسته‌هایش تصمیم بگیرد، شکست‌هایش را بپذیرد، برای تغییر شرایطش تلاش کند یا دست‌کم مسئولیت نارضایتی‌اش را به عهده بگیرد. اما وقتی فرزندی به دنیا می‌آورد، ناگهان موضوع تازه‌ای پیدا می‌شود که می‌تواند تمام این مسائل را تحت‌الشعاع قرار دهد. دیگر مسئله این نیست که خودش چقدر خوشحال است؛ مسئله این است که فرزندش باید خوشحال باشد. دیگر لازم نیست تمام آرزوهایش را دنبال کند؛ کافی است امیدوار باشد فرزندش به آن‌ها برسد.
شاید به همین دلیل است که بعضی آدم‌ها می‌توانند با زندگی‌هایی که هرگز دوست نداشته‌اند، کنار بیایند. آن‌ها برای نرسیدن‌هایشان معنایی پیدا کرده‌اند. اگر به آرزوهایشان نرسیده‌اند، شاید فرزندشان برسد. اگر زندگی شادی نداشته‌اند، شاید فرزندشان زندگی شادی داشته باشد. اگر خودشان فرصت انتخاب نداشته‌اند، شاید بتوانند برای او فرصت انتخاب فراهم کنند.
و این امید، به شکلی عجیب، می‌تواند جای خوشبختی را بگیرد.
حتی ممکن است آدمی که سال‌ها از زندگی‌اش ناراضی بوده، با اطمینان بگوید که خوشبخت‌ترین انسان دنیاست؛ چون فرزندش را دارد. شاید این حرف دروغ نباشد. شاید واقعاً دوستش داشته باشد. اما نمی‌توانستم از خودم بپرسم که آیا عشق به دیگری، همیشه همان چیزی است که ما تصور می‌کنیم؟ آیا ممکن نیست گاهی عشق، به پناهگاهی تبدیل شود که آدم در آن از مواجهه با زندگی خودش فرار می‌کند؟
به صفحه برگشتم. چند نفر زیر پست نوشته بودند: «الهی آمین»، «همه مادرها همین‌طورند»، «خدا هیچ مادری را شرمنده فرزندش نکند». یکی هم نوشته بود: «مادر یعنی همین؛ تمام خوشبختی‌اش را در خوشبختی فرزندش می‌بیند.»
برای لحظه‌ای احساس کردم این جمله آخر چیزی را توضیح می‌دهد که تمام مدت ذهنم را مشغول کرده بود. شاید ما حتی تعریفی از خوشبختی ساخته‌ایم که در آن، آدم حق ندارد آن را مستقیماً برای خودش بخواهد. باید آن را از مسیر دیگری تجربه کند؛ از مسیر فرزند، همسر، خانواده یا هر کسی که بتواند مسئولیت آرزوهای برآورده‌نشده‌اش را به دوش بکشد.
گوشی را کنار گذاشتم و به پنجره نگاه کردم. بیرون، زنی دست دختر کوچکش را گرفته بود و از خیابان عبور می‌کرد. دختر چیزی می‌گفت و مادر با لبخند به او گوش می‌داد. برای لحظه‌ای فکر کردم شاید او هم روزی همین جملات را بنویسد. شاید بیست سال دیگر، در تولد دخترش، عکسی از کودکی او منتشر کند و بنویسد که تمام آرزویش خوشبختی اوست.
و دخترش، روزی دیگر، همین آرزو را برای فرزند خودش تکرار کند.
به نظرم رسید شاید یکی از پایدارترین میراث‌های بشر، نه ثروت است، نه دانش و نه حتی باورها؛ بلکه مجموعه‌ای از خوشبختی‌های به‌تعویق‌افتاده است که هر نسل به نسل بعد می‌سپارد. آرزوهایی که به جای آنکه در زندگی صاحبشان تحقق پیدا کنند، به شکل وعده‌ای برای زندگی دیگران باقی می‌مانند.
شاید به همین خاطر است که جهان پر از آدم‌هایی است که می‌خواهند فرزندانشان زندگی خوبی داشته باشند، اما کمتر کسی از آن‌ها می‌پرسد خودشان چه زندگی‌ای می‌خواهند.
و شاید عجیب‌ترین بخش ماجرا این باشد که هیچ‌کس در این میان احساس شکست نمی‌کند. هر نسل، با سپردن آرزوی خوشبختی به نسل بعد، احساس می‌کند وظیفه‌اش را به‌درستی انجام داده است.
انگار خوشبختی، چیزی نیست که قرار باشد کسی آن را زندگی کند؛ چیزی است که قرار است همه برای رسیدن دیگری به آن تلاش کنند.
و به این ترتیب، نسل‌ها می‌آیند و می‌روند، بی‌آنکه کسی متوجه شود تمام عمر در حال ساختن آینده‌ای بوده‌اند که قرار نبوده خودشان در آن زندگی کنند.
