
هر چیزی را که میسازی، انگار چیزی دیگر در جایی دیگر خراب میشود. انگار هیچوقت نمیشود همهچیز را با هم ساخت و با هم داشت. انگار در هر لحظه باید فقط یک چیز داشت و برای به دست آوردنش، چیز دیگری را از دست داد. شاید زندگی همین باشد؛ مجموعهای از انتخابهایی که هر کدام، گوشهای از زندگی را روشن میکنند و گوشهای دیگر را در تاریکی میگذارند.
مدتها نگران بودم که اگر بالاخره اوضاع بهتر شود، اگر از این مرحله عبور کنم، اگر زندگی شکل دیگری به خودش بگیرد، رنجهایم را چه کنم؟ میترسیدم همه آن چیزهایی که در این سالها با خودم کشیدهام، جایی پشت سرم جا نمانند. میترسیدم با تغییر شرایط، فقط شکل رنجها عوض شود و خودِ رنج همچنان با من بماند. همینطور هم شد. رنجهایم با من دارند میآیند. آنها هیچوقت ترکم نمیکنند. حتی وقتی شهر عوض میشود، آدمها عوض میشوند، خانه عوض میشود و فصل تازهای از زندگی شروع میشود، بعضی چیزها همچنان درون آدم باقی میمانند. دلدردهای مداوم در طول شب و روز که تمامی ندارند. بدنم گاهی چیزی را به یادم میآورد که خودم سعی کردهام فراموشش کنم. قرصهای متنوعی که به تجویز دکتر مصرف کردهام و بعضی وقتها سود چندانی نداشتهاند. بعد مینشینند و برایم توضیح میدهند که این دردها لزوماً از یک بیماری جسمی نمیآیند؛ ممکن است چیزی عصبی و روانی باشد که خودش را روی بدن نشان میدهد. میگویند باید استرس زندگیات را کاهش بدهی.
چطور میتوانم؟ وقتی جهان بیرون خودش به اندازه کافی برای مضطرب کردن یک انسان دلیل دارد، چطور میتوانم فقط به خودم بگویم آرام باش؟ روانشناسی میخوانم و روانشناس را میبینم که خودکشی میکند. آدمهایی را میبینم که شایستهاند، دوستداشتنیاند، آرزو دارند، زندگی دارند؛ اما در جایی میان جنگ، سیاست، عقیده، وطن و آرمانهایشان تلف میشوند. آدمهایی که شاید یک روز قبل از مرگشان هنوز برای فردا برنامه داشتهاند. و بعد به آن سایهی خطرناک و مرموز افسردگی فکر میکنم؛ چیزی که شاید همیشه گوشهای منتظر ایستاده باشد، منتظر لحظهای که ناامید شوی، خسته شوی، دیگر نتوانی ادامه بدهی؛ تا آرامآرام در تو رسوخ کند و تو را برای سالها از پا بیندازد، یا حتی برای همیشه. یکییکی گرفتار دامنش میشوند. یکی ناگهان دیگر نمیخواهد زندگی کند. یکی دیگر سالها زنده است، اما انگار مدتهاست زندگی نمیکند. و یکی هم، درست مثل من، شاید هنوز نمیداند با تمام این چیزهایی که درونش میگذرد باید چه کار کند.
خاورمیانه هنوز در جنگ و ستیز است. هنوز آدمهایی هستند که صبح از خواب بیدار میشوند و نمیدانند عصر، خانهشان هنوز سر جایش هست یا نه. هنوز آدمهایی هستند که میان ماندن و رفتن، میان تعلق و آزادی، میان وطن و آینده، میان آنچه باور دارند و آنچه میخواهند، گیر افتادهاند. و من هم در میان همهی اینها ایستادهام. در کشمکشی میان عقاید و سیاست، میان وطنپرستی و آزاداندیشی، میان تعلق داشتن و رها شدن. هرکس به نحوی درگیر است. یکی با جنگ. یکی با مهاجرت. یکی با فقر. یکی با خانواده. یکی با گذشتهاش. یکی با بدنش. یکی با ذهنش. و بعضیها، با همهی اینها، همزمان. و من در این دوران چه میکنم؟ زندگی میکنم؟ درس میخوانم؟ برای آیندهام برنامه میریزم؟ مینویسم؟ عاشق میشوم؟ ازدواج میکنم؟ برای خانهای که قرار است در آن زندگی کنم چیز میخرم؟ به فردایی فکر میکنم که هنوز نیامده است؟ گاهی همهی این کارها را میکنم و بعد ناگهان، وسط یک روز معمولی، چیزی درونم میپرسد: در میان این همه اتفاق، من دقیقاً کجای این جهان ایستادهام؟
شاید عجیبترین بخش بزرگ شدن همین باشد؛ اینکه یک روز متوجه میشوی دیگر فقط مسئول زنده ماندن خودت نیستی. باید تصمیم بگیری چه جور زندگیای میخواهی، چه چیزهایی را باور داری، چه چیزهایی را نمیخواهی، چه کسی میخواهی باشی و با تمام رنجهایی که تا امروز به دوش کشیدهای، قرار است چه کار کنی.
من فکر میکردم وقتی به راه دوری برسم، دیگر سبک خواهم شد. فکر میکردم فاصله گرفتن از بعضی آدمها، بعضی مکانها و بعضی روزها، شاید بخشی از گذشته را هم از من دور کند. اما حالا میفهمم که بعضی رنجها آدرس ندارند. با آدم میآیند. در چمدان جا نمیشوند، اما درون آدم جا میگیرند. و شاید قرار نیست یک روز صبح بیدار شوم و ببینم دیگر هیچ رنجی ندارم. شاید قرار است یاد بگیرم با آنها زندگی کنم، بدون اینکه اجازه بدهم تمام زندگیام را تعریف کنند. شاید سفر واقعی همین باشد؛ نه رفتن از جایی به جای دیگر، بلکه بردن تمام آنچه هستی به جایی که هنوز نمیدانی چه چیزی در انتظارت است.
و من هنوز نمیدانم در این راه دور، چه چیزهایی را خواهم ساخت و چه چیزهایی را از دست خواهم داد. فقط میدانم این بار، رنجهایم را هم با خودم میبرم. نه چون دوستشان دارم؛ بلکه چون هنوز یاد نگرفتهام چطور آنها را زمین بگذارم.