وقتی از قدرت حرف می‌زنیم، معمولاً به کسی فکر می‌کنیم که می‌تواند تصمیم بگیرد، دیگران را تحت تأثیر قرار دهد، مسیر اتفاقات را تغییر دهد و اراده‌اش را به جهان بیرون تحمیل کند. در تصور رایج، فرد قدرتمند کسی است که اختیار بیشتری دارد، کمتر تحت تأثیر دیگران قرار می‌گیرد و می‌تواند دیگران را با خواسته‌های خودش همراه کند. اما من فکر می‌کنم قدرت، پیش از آنکه در میزان تسلط یک فرد بر جهان بیرون دیده شود، باید در نوع رابطه‌ای بررسی شود که او با خودش، دیگران و مسئولیت‌هایش برقرار می‌کند. شاید کسی بتواند بر دیگران مسلط شود، اما همچنان اسیر ترس‌های خودش باشد؛ شاید بتواند مخالفانش را خاموش کند، اما نتواند مخالفت را تحمل کند؛ شاید جایگاه بالایی داشته باشد، اما کوچک‌ترین انتقادی تصویر ذهنی‌اش از خودش را متزلزل کند. بنابراین، برخورداری از قدرت و داشتن ظرفیت روانی لازم برای قدرت، الزاماً یک چیز نیستند.
من فکر می‌کنم یکی از ویژگی‌های بنیادی یک رهبر واقعی، میل درونی او به رهبری است. منظورم کسی نیست که صرفاً به دلیل نبودن فردی دیگر، اجبار شرایط یا قرار گرفتن در موقعیتی ناخواسته، مسئولیت هدایت یک جمع را می‌پذیرد. همچنین منظورم کسی نیست که جایگاه رهبری را فقط به دلیل منافعی که برایش به همراه دارد می‌خواهد؛ کسی که قدرت را برای ثروت، شهرت، اعتبار اجتماعی یا امتیازاتی طلب می‌کند که می‌تواند از آن به دست آورد. البته داشتن منافع شخصی لزوماً کسی را از رهبری ناتوان نمی‌کند، اما میان خواستنِ امتیازات قدرت و خواستنِ خودِ مسئولیت رهبری تفاوت وجود دارد. ممکن است کسی بخواهد دیگران از او فرمان ببرند، اما نخواهد هزینه‌ی تصمیم‌هایش را بپردازد. ممکن است بخواهد در مرکز توجه باشد، اما نخواهد در لحظه‌ای که تصمیمی دشوار باید گرفته شود، بار آن را بر دوش بکشد. به نظر من، رهبر واقعی کسی است که خودش این جایگاه را انتخاب می‌کند؛ نه چون چاره‌ی دیگری ندارد، بلکه چون اساساً میل دارد هدایت کند، تصمیم بگیرد و مسئولیت بپذیرد.
این میل درونی را می‌توان یکی از ویژگی‌های شخصیتی دانست؛ ویژگی‌ای که البته به‌تنهایی برای رهبری کافی نیست. توانایی رهبری کردن با میل به رهبر بودن تفاوت دارد. ممکن است کسی توانایی تصمیم‌گیری، تحلیل موقعیت و هدایت دیگران را داشته باشد، اما اساساً نخواهد مسئولیت یک جمع را بر عهده بگیرد. در مقابل، ممکن است فردی عمیقاً خواهان رهبری باشد، اما هنوز مهارت‌های لازم برای انجام آن را کسب نکرده باشد. بنابراین، میل به رهبری را نباید با شایستگی رهبری یکی دانست. بااین‌حال، در تصوری که من از یک رهبر واقعی دارم، این میل درونی اهمیت بنیادی دارد؛ زیرا رهبری مسئولیتی نیست که بتوان آن را صرفاً با مجموعه‌ای از مهارت‌ها یا به‌واسطه‌ی اجبار شرایط توضیح داد. فرد باید خودش بخواهد در چنین موقعیتی قرار بگیرد و آماده باشد که مسئولیت‌های این انتخاب را نیز بپذیرد.
رهبری کردن به معنای پذیرفتن مسئولیت تصمیم‌گیری در موقعیت‌هایی است که گاهی تصمیم نگرفتن نیز پیامدهای سنگینی دارد. در یک گروه، سازمان یا جامعه، همیشه نمی‌توان منتظر ماند تا همه به توافق برسند، همه از یکدیگر اطمینان پیدا کنند یا فرد دیگری پیش‌قدم شود. گاهی موقعیتی به وجود می‌آید که باید کسی نخستین تصمیم را بگیرد و حرکت را آغاز کند. در روان‌شناسی اجتماعی، پدیده‌ای به نام Bystander Effect یا اثر تماشاگر وجود دارد که نشان می‌دهد حضور دیگران در بعضی موقعیت‌های اضطراری می‌تواند احتمال مداخله‌ی فرد را کاهش دهد؛ زیرا افراد ممکن است مسئولیت را میان خود تقسیم‌شده تصور کنند یا منتظر اقدام دیگران بمانند. البته این پدیده در همه‌ی شرایط و گروه‌ها به یک شکل رخ نمی‌دهد، اما مسئله‌ای را آشکار می‌کند: گاهی جمعی از افراد، با وجود برخورداری از توانایی اقدام، در انتظار یکدیگر باقی می‌مانند. در چنین موقعیت‌هایی، کسی که بتواند وضعیت را ارزیابی کند، تصمیم بگیرد و دیگران را برای اقدام هماهنگ سازد، نقشی تعیین‌کننده پیدا می‌کند.
اما تصمیم‌گیری به‌خودی‌خود نشانه‌ی قدرت نیست. آنچه اهمیت دارد، رابطه‌ی فرد با مسئولیت تصمیم‌هایش است. کسی که اختیار تصمیم‌گیری را می‌خواهد، باید آمادگی مواجهه با پیامدهای آن را نیز داشته باشد. اگر تصمیمی درست از آب درآمد، نباید تمام اعتبار آن را به نام خود ثبت کند و سهم دیگران را نادیده بگیرد؛ اگر تصمیمی اشتباه بود، نباید مسئولیت را به گردن زیردستان، همکاران یا شرایط بیندازد. او باید بتواند فشار را تحمل کند، در برابر انتقاد پاسخ‌گو باشد، پیامدهای انتخابش را بپذیرد و در صورت لزوم تصمیم خود را اصلاح کند. این به معنای آن نیست که رهبر باید همیشه خودش را مقصر بداند یا مسئول تمام اتفاقات جهان باشد؛ بلکه باید میان مسئولیت واقعی خود و عواملی که خارج از اختیار او بوده‌اند تمایز بگذارد و از پاسخ‌گویی فرار نکند.
نکته‌ی مهم این است که رهبر لزوماً از دشواری‌های جایگاهش لذت نمی‌برد. ممکن است مسئولیت برایش فرساینده باشد، ممکن است خسته شود، از فشار تصمیم‌گیری رنج ببرد یا گاهی آرزو کند که ای‌کاش مجبور نبود با مسئله‌ای چنین پیچیده روبه‌رو شود. اما خسته شدن از مسئولیت با نخواستن آن یکی نیست. او می‌تواند هزینه‌های جایگاهش را بشناسد و همچنان آن را انتخاب کند؛ زیرا خودِ هدایت کردن، تصمیم گرفتن و پذیرفتن پیامدها بخشی از چیزی است که می‌خواهد. در این معنا، مسئولیت صرفاً بهایی نیست که فرد برای رسیدن به قدرت می‌پردازد؛ بلکه بخشی از ماهیت نقشی است که آگاهانه انتخاب کرده است.
بااین‌حال، حتی میل درونی به رهبری و آمادگی برای پذیرش مسئولیت نیز تمام ماجرا نیست. رهبر به ظرفیت‌های روانی و اصولی نیاز دارد که تعیین می‌کنند با قدرتش چه خواهد کرد. یکی از مهم‌ترین این ظرفیت‌ها، توانایی دربرگرفتن مخالفان است. من فکر می‌کنم یک رهبر باید بتواند مخالفانش را تحمل کند، نه فقط به این معنا که حضورشان را به‌اجبار بپذیرد، بلکه به این معنا که بتواند آن‌ها را در محدوده‌ی یک جهان اجتماعی مشترک به رسمیت بشناسد. او باید بتواند با افرادی مواجه شود که با تصمیم‌هایش مخالف‌اند، از عملکردش انتقاد می‌کنند یا حتی دیدگاه بنیادی متفاوتی نسبت به او دارند، بی‌آنکه ضرورتاً آن‌ها را دشمن خود تلقی کند.
در اینجا مفهوم Containment برای من اهمیت پیدا می‌کند؛ یعنی توانایی دربرگرفتن و تحمل کردن آنچه ممکن است اضطراب‌آور، ناخوشایند یا تهدیدکننده باشد، بدون آنکه فرد فوراً به حذف یا دفع آن نیاز پیدا کند. اگر این مفهوم را به رابطه‌ی رهبر با گروهش تعمیم دهیم، رهبر باید بتواند حضور مخالفت را در خود و در ساختار گروه تحمل کند. او نباید برای حفظ آرامش روانی خودش مجبور باشد همه را به موافقت وادار کند. نباید هر انتقادی را توطئه، هر مخالفتی را خیانت و هر فرد مخالفی را تهدیدی علیه موجودیت خود بداند. او باید بتواند گروهی را هدایت کند که اعضایش الزاماً شبیه یکدیگر نیستند و لزوماً در تمام مسائل از او پیروی نمی‌کنند.
این توانایی به معنای چشم‌پوشی از اختلاف‌ها یا کنار گذاشتن سیاست نیست. رهبر باید منافع را بشناسد، پیامدهای تصمیم‌ها را پیش‌بینی کند، میان خواسته‌های متعارض تعادل برقرار سازد و در موقعیت‌های مختلف راهبرد داشته باشد. گاهی لازم است با مخالفان مذاکره کند، گاهی باید مرز مشخصی تعیین کند و گاهی نیز ناچار است تصمیمی بگیرد که همه از آن راضی نیستند. اما میان مدیریت اختلاف و سرکوب مخالفت تفاوت وجود دارد. احترام به مخالفان نیز به معنای پذیرش هر رفتاری نیست؛ تهدید، خشونت و نقض حقوق دیگران را نمی‌توان صرفاً به نام مدارا پذیرفت. مسئله این است که رهبر بتواند بدون تبدیل کردن هر اختلافی به جنگی شخصی، از اصول و حدود ضروری دفاع کند.
به نظر من، کسی که واقعاً ظرفیت رهبری دارد، باید بتواند مخالفانش را دربر بگیرد، حقوقشان را به رسمیت بشناسد و حتی در صورت تداوم مخالفت، امکان همراهی آن‌ها را در برخی اهداف مشترک حفظ کند. همراه کردن دیگران همیشه به معنای تغییر دادن عقایدشان نیست. ممکن است فردی با رهبر موافق نباشد، اما همچنان بتواند با او همکاری کند، در یک ساختار مشترک حضور داشته باشد و از حقوق خود برخوردار بماند. رهبر نباید برای حفظ انسجام گروه، الزاماً به یکسان‌سازی عقاید اعضای آن نیاز داشته باشد. او باید بتواند میان توافق و همکاری تفاوت بگذارد: افراد گاهی بدون آنکه هم‌عقیده باشند، می‌توانند در چارچوبی مشترک زندگی و فعالیت کنند.
در این نقطه، به یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های قدرت می‌رسیم: ثبات تصویر ذهنی فرد از خودش، یا همان Self-image. به نظر من، آدم قدرتمند کسی است که تصویر ذهنی‌اش از ارزشمندی خود، با هر انتقاد یا توهینی فرو نمی‌ریزد. اگر کسی به او توهین کند، لازم نیست فوراً با توهین متقابل پاسخ دهد تا ارزش خودش را اثبات کند. اگر کسی ضعفش را نشان دهد، لازم نیست آن ضعف را انکار کند یا کسی را که آن را آشکار کرده، از میدان خارج سازد. اگر کسی با تصمیمش مخالفت کند، مجبور نیست این مخالفت را به معنای بی‌اعتبار شدن خودش تلقی کند.
فردی که برای حفظ ارزشمندی خود به تأیید دائمی دیگران وابسته است، ممکن است هر مخالفتی را تهدیدی علیه هویتش تجربه کند. در چنین وضعیتی، نقد یک تصمیم می‌تواند به‌سرعت به حمله‌ای علیه شخص تبدیل شود؛ زیرا فرد میان «تصمیم من اشتباه بوده است» و «من آدم بی‌ارزشی هستم» تفاوت روشنی قائل نیست. در نتیجه، به‌جای بررسی انتقاد، ممکن است بکوشد منتقد را خاموش کند، اشتباه خود را پنهان سازد یا با نمایش قدرت، تصویر آسیب‌دیده‌ی خود را ترمیم کند. چنین فردی شاید از اختیار فراوانی برخوردار باشد، اما رابطه‌اش با قدرت می‌تواند به‌شدت تحت تأثیر شکنندگی درونی‌اش قرار بگیرد.
در مقابل، فردی که تصویر باثبات‌تری از خودش دارد، می‌تواند میان ارزشمندی خود و درستی تک‌تک تصمیم‌هایش فاصله بگذارد. او می‌تواند اشتباه کند، اشتباهش آشکار شود و همچنان خودش را فردی ارزشمند بداند. می‌تواند ضعف داشته باشد، آن را بپذیرد و برای اصلاحش تلاش کند. می‌تواند از کسی انتقاد بشنود، بدون آنکه احساس کند باید تمام اعتبار و جایگاهش را پس بگیرد. این ثبات به معنای بی‌تفاوتی نسبت به نظر دیگران یا ناتوانی در احساس ناراحتی نیست. یک فرد قدرتمند نیز ممکن است از توهین رنجیده شود، عصبانی شود یا از انتقاد تأثیر بگیرد. تفاوت در این است که برای بازیابی تعادل خود، الزاماً به انکار واقعیت، تحقیر دیگری یا اثبات برتری‌اش نیاز ندارد.
البته ثبات تصویر ذهنی از خود نباید با لجاجت یا تغییرناپذیری اشتباه گرفته شود. کسی که هیچ‌گاه نظرش را تغییر نمی‌دهد و هیچ انتقادی را نمی‌پذیرد، لزوماً از ثبات درونی برخوردار نیست؛ ممکن است صرفاً به تصویری خشک و غیرواقع‌بینانه از خودش چسبیده باشد. ثباتی که من از آن حرف می‌زنم، به فرد اجازه می‌دهد واقعیت را ببیند، از اشتباهاتش آگاه شود و حتی برداشتش از خودش را اصلاح کند، بدون آنکه با هر تغییر یا نقصی احساس کند تمام ارزش وجودی‌اش از بین رفته است. او به اندازه‌ای از امنیت درونی برخوردار است که مجبور نیست برای حفظ جایگاهش، همیشه درست‌ترین، قوی‌ترین یا برترین فرد جمع به نظر برسد.
این مسئله در رهبری اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ زیرا رهبر دائماً در معرض قضاوت، مخالفت و آشکار شدن محدودیت‌های خود قرار دارد. هرچه دامنه‌ی تصمیم‌های یک فرد گسترده‌تر باشد، احتمال خطا، نارضایتی و انتقاد نیز بیشتر می‌شود. اگر او نتواند این شرایط را تحمل کند، ممکن است برای حفظ تصویر خودش، گروه را به محیطی تبدیل کند که در آن فقط خبرهای مطلوب شنیده می‌شوند، فقط افراد موافق امکان اظهار نظر دارند و اشتباهات به‌جای اصلاح شدن، پنهان می‌مانند. در چنین فضایی، قدرت به‌تدریج توانایی دیدن واقعیت را از دست می‌دهد؛ زیرا افراد برای حفظ امنیت خود، به‌جای بیان حقیقت، می‌کوشند آنچه را که رهبر می‌خواهد بشنود، به او بگویند.
بنابراین، توانایی دربرگرفتن مخالفان و ثبات تصویر ذهنی از خود، دو ویژگی مرتبط‌اند. کسی که از درون احساس می‌کند هر مخالفتی می‌تواند جایگاهش را تهدید کند، ممکن است برای حذف مخالفت تلاش کند. اما کسی که می‌تواند میان ارزشمندی خودش و موافقت دیگران تمایز بگذارد، آزادی بیشتری برای شنیدن دیدگاه‌های متفاوت دارد. او مجبور نیست هر مخالفی را به دشمن تبدیل کند؛ زیرا مخالفت دیگران الزاماً چیزی از ارزش او کم نمی‌کند. از این منظر، توانایی تحمل مخالفت صرفاً یک فضیلت اخلاقی نیست؛ به ظرفیت روانی فرد برای مواجهه با محدودیت‌ها و حفظ تعادل خود نیز مربوط می‌شود.
اما فکر می‌کنم موضوع حتی از این هم عمیق‌تر است. مسئله فقط این نیست که فرد قدرتمند می‌تواند مخالفت را تحمل کند؛ بلکه قدرت می‌تواند بر جهان‌بینی او نیز اثر بگذارد. منظورم این نیست که قدرت همیشه انسان را به چنین جهان‌بینی‌ای می‌رساند یا هر کس از قدرت برخوردار است، الزاماً چنین ویژگی‌هایی دارد. منظورم این است که در تصوری که از قدرتِ همراه با ثبات درونی دارم، فرد جهان اجتماعی را اساساً به شکل یک میدان نبرد دائمی نمی‌بیند؛ میدانی که در آن هر فرد باید برنده شود، هر مخالفتی شکست محسوب شود و هر موفقیت دیگری به معنای ازدست‌رفتن سهم او باشد.
چنین فردی همچنان سود و زیان را می‌بیند. او ساده‌لوح نیست و لزوماً به همه اعتماد نمی‌کند. می‌تواند رقابت کند، منافع خود را بشناسد، خطرها را ارزیابی کند و در صورت لزوم از خودش و جایگاهش دفاع کند. داشتن جهان‌بینی غیرخصمانه به معنای نادیده گرفتن تعارض منافع یا انکار امکان سوءاستفاده‌ی دیگران نیست. تفاوت در این است که او هر رابطه‌ای را از ابتدا با منطق دشمنی تفسیر نمی‌کند و برای احساس قدرت، به وجود دشمن نیاز ندارد.
وقتی فردی جهان اجتماعی را دائماً به شکل نبردی میان خود و دیگران تجربه می‌کند، ممکن است بخش بزرگی از انرژی‌اش را صرف محافظت از موقعیت خود کند. هرکس که از او جلو بزند، تهدیدی برای جایگاهش می‌شود؛ هرکس که مخالفت کند، ممکن است در دسته‌ی دشمنان قرار بگیرد؛ و هر موفقیتی که متعلق به دیگری باشد، شاید به‌صورت ازدست‌رفتن بخشی از قدرت خودش تجربه شود. در چنین جهانی، حفظ قدرت به معنای شکست دادن مداوم دیگران خواهد بود. اما اگر فرد برای حفظ ارزشمندی خود به شکست دیگران نیاز نداشته باشد، امکان دیگری پیش رویش قرار می‌گیرد: می‌تواند به‌جای آنکه تمام روابطش را در قالب سلطه و تسلیم بفهمد، آن‌ها را بر اساس تفاوت، همکاری، مذاکره، رقابت و منافع مشترک نیز درک کند.
در این معنا، فرد قدرتمند لازم نیست برای اثبات قدرتش دائماً دیگران را ضعیف کند. او می‌تواند حضور یک فرد توانمند دیگر را بپذیرد، می‌تواند از دانش و تخصص کسی استفاده کند که از نظرش انتقاد می‌کند و می‌تواند به افرادی مسئولیت بدهد که الزاماً در تمام مسائل با او موافق نیستند. حتی می‌تواند قدرت را در موقعیت‌هایی به دیگران واگذار کند، بدون آنکه این واگذاری را ازدست‌دادن ارزش یا جایگاه خود بداند. او می‌فهمد که هدایت کردن همیشه به معنای در دست گرفتن تمام کنترل نیست. گاهی رهبر باید تصمیم بگیرد؛ گاهی باید نظر دیگران را بشنود؛ گاهی باید مسئولیت را تقسیم کند و گاهی نیز باید اجازه دهد فرد دیگری در زمینه‌ای که توانمندتر است، هدایت را بر عهده بگیرد.
این همان جایی است که قدرت را از کنترل مطلق متمایز می‌کنم. کنترل ممکن است به معنای محدود کردن امکان انتخاب دیگران باشد، اما رهبری لزوماً به چنین محدودیتی نیاز ندارد. رهبر می‌تواند ساختار ایجاد کند، جهت بدهد، تصمیم بگیرد و مسئولیت بپذیرد، بدون آنکه برای اطمینان از جایگاه خود، همه‌ی افراد و همه‌ی اتفاقات را زیر کنترل مستقیمش قرار دهد. او می‌تواند قدرتش را به کار بگیرد، اما مجبور نیست در هر لحظه از آن استفاده کند. می‌تواند مخالفت را تحمل کند، بدون آنکه اختیار تصمیم‌گیری را کنار بگذارد؛ می‌تواند از دیگران کمک بگیرد، بدون آنکه احساس کند ضعیف شده است؛ و می‌تواند اشتباه خود را بپذیرد، بدون آنکه تصور کند دیگر شایستگی رهبری ندارد.
این نگاه، ما را به تمایز دیگری نیز می‌رساند: میان میل به قدرت و ظرفیت پذیرفتن مسئولیت قدرت. میل به قدرت ممکن است در جست‌وجوی اختیار، اعتبار، برتری یا امکان تحمیل اراده‌ی فرد بر دیگران باشد. اما ظرفیت پذیرفتن مسئولیت قدرت، علاوه بر میل به تصمیم‌گیری، مستلزم تحمل پیامدها، پذیرش محدودیت‌ها، پاسخ‌گویی و احترام به حقوق کسانی است که تحت تأثیر تصمیم‌ها قرار می‌گیرند. کسی ممکن است به‌شدت خواهان قدرت باشد، اما تحمل شنیدن مخالفت را نداشته باشد. ممکن است بخواهد دیگران از او پیروی کنند، اما نتواند مسئولیت اشتباهاتش را بپذیرد. ممکن است جایگاه رهبری را طلب کند، اما در عمل، بیش از آنکه به هدایت گروه علاقه‌مند باشد، به حفاظت از تصویر خودش مشغول شود.
در مقابل، کسی که میل درونی به رهبری دارد و ظرفیت‌های لازم را نیز در خود پرورش داده است، می‌تواند قدرت را نه صرفاً به‌عنوان امتیازی شخصی، بلکه به‌عنوان امکانی برای تصمیم‌گیری و هدایت یک مجموعه درک کند. چنین فردی باید بتواند در زمان مناسب پیش‌قدم شود، در زمان مناسب مکث کند، در موقعیت لازم تصمیم بگیرد و هنگامی که شواهد نشان می‌دهند اشتباه کرده است، مسیرش را اصلاح کند. او باید بتواند با وجود مخالفت‌ها، مسئولیت هدایت را ادامه دهد؛ بدون آنکه برای ادامه دادن به دشمن‌سازی نیاز داشته باشد.
جهان امروز، درست مانند تمام دوره‌های تاریخ، به چنین انسان‌هایی نیاز دارد. با وجود تمام تغییراتی که در ساختار جوامع، فناوری، سیاست و شیوه‌های زندگی انسان‌ها به وجود آمده است، یک مسئله همچنان پابرجاست: انسان‌ها برای زندگی جمعی خود به افرادی نیاز دارند که بتوانند در موقعیت‌های پیچیده تصمیم بگیرند، مسئولیت بپذیرند، دیگران را هدایت کنند و در مواجهه با اختلاف‌ها، امکان ادامه‌ی زندگی مشترک را حفظ کنند. هرچه مسائل یک جامعه پیچیده‌تر و منافع گروه‌های مختلف متعارض‌تر می‌شوند، اهمیت وجود افرادی که ظرفیت چنین مسئولیتی را دارند نیز بیشتر آشکار می‌شود.
اما مسئله این است که برخورداری از این ویژگی‌ها چندان رایج نیست. ممکن است افراد بسیاری خواهان قدرت باشند، افراد زیادی توانایی تصمیم‌گیری داشته باشند و افراد دیگری نیز از مهارت‌های لازم برای مدیریت یک مجموعه برخوردار باشند؛ اما جمع شدن میل درونی به رهبری، توانایی تحمل فشار و پاسخ‌گویی، ثبات تصویر ذهنی از خود، ظرفیت دربرگرفتن مخالفان و نداشتن نیاز دائمی به دشمن‌سازی، ترکیبی ارزشمند و کمیاب است. این ویژگی‌ها نه به‌سادگی به دست می‌آیند و نه صرفاً با قرار گرفتن در یک جایگاه رسمی به وجود می‌آیند. عنوان، مقام و اختیار ممکن است به فرد قدرت اجرایی بدهند، اما لزوماً ظرفیت روانی و شخصیتی لازم برای استفاده‌ی مسئولانه از آن را ایجاد نمی‌کنند.
به همین دلیل، چنین انسانی را نمی‌توان صرفاً یکی از اعضای قابل‌جایگزین یک ساختار دانست. حضور او می‌تواند در لحظات تعیین‌کننده، مسیر حرکت یک گروه یا جامعه را تغییر دهد. او می‌تواند زمانی که دیگران در تردید مانده‌اند، تصمیم بگیرد؛ زمانی که اختلاف‌ها در حال تبدیل شدن به شکاف‌های عمیق‌اند، امکان گفت‌وگو و همکاری را حفظ کند؛ زمانی که فشارها افزایش می‌یابند، مسئولیت را به دیگران واگذار نکند؛ و زمانی که قدرت ممکن است به ابزاری برای دفاع از غرور شخصی تبدیل شود، میان منافع خود و مسئولیتی که پذیرفته است تمایز بگذارد. اهمیت چنین فردی فقط در تصمیم‌هایی نیست که می‌گیرد، بلکه در نوع فضایی است که با حضور و شیوه‌ی رهبری خود ایجاد می‌کند؛ فضایی که در آن مخالفت الزاماً به دشمنی تبدیل نمی‌شود، اشتباه لزوماً به پنهان‌کاری نمی‌انجامد و همکاری مستلزم تسلیم کامل افراد نیست.
از این منظر، نقش رهبر واقعی نقشی کلیدی است؛ نه به این معنا که یک فرد به‌تنهایی می‌تواند تمام مشکلات جامعه را حل کند یا وجود او جایگزین نهادهای سالم، مشارکت عمومی و مسئولیت‌پذیری دیگران شود، بلکه به این دلیل که توانایی هدایت و تصمیم‌گیری در موقعیت‌های حساس می‌تواند بر عملکرد شمار زیادی از افراد و بر مسیر حرکت یک مجموعه اثر بگذارد. یک رهبر توانمند می‌تواند ظرفیت‌های پراکنده‌ی افراد را در مسیری مشترک هماهنگ کند، امکان شنیده شدن دیدگاه‌های متفاوت را فراهم آورد و از تبدیل شدن هر اختلافی به مانعی برای اقدام جمعی جلوگیری کند. او قرار نیست به‌جای همه فکر کند یا همه‌ی مسئولیت‌ها را به‌تنهایی بر دوش بکشد؛ بلکه باید بتواند شرایطی ایجاد کند که افراد نیز امکان مشارکت، تصمیم‌گیری و ایفای نقش داشته باشند.
شاید یکی از دشواری‌های شناخت قدرت واقعی این باشد که ویژگی‌های آن همیشه با ظواهر رایج قدرت هم‌خوانی ندارند. صدای بلندتر، نمایش اقتدار، توانایی ترساندن دیگران یا برخورداری از اختیار گسترده، الزاماً نشانه‌ی ظرفیت رهبری نیستند. گاهی آنچه در ظاهر قدرت به نظر می‌رسد، بیش از هر چیز تلاشی برای محافظت از یک تصویر شکننده از خود است. در مقابل، فردی که واقعاً از ثبات درونی برخوردار است، ممکن است کمتر نیاز داشته باشد قدرتش را به نمایش بگذارد؛ زیرا ارزشمندی خودش را وابسته به شکست دادن دیگران نمی‌داند. برای شناخت چنین فردی، باید به نحوه‌ی تصمیم‌گیری، مواجهه با مخالفت، پذیرش مسئولیت و استفاده از اختیارش نگاه کرد، نه صرفاً به جایگاهی که در اختیار دارد.
ارزش چنین انسانی دقیقاً در جمع شدن ویژگی‌هایی است که وجودشان در کنار یکدیگر ضروری، اما یافتنشان دشوار است. جامعه به کسی نیاز دارد که هم میل به هدایت داشته باشد و هم ظرفیت تحمل هزینه‌های آن را؛ هم بتواند تصمیم بگیرد و هم بتواند اشتباه کند و تصمیمش را اصلاح کند؛ هم منافع و تعارض‌ها را بشناسد و هم هر رابطه‌ای را به میدان نبرد تبدیل نکند؛ هم قدرت اثرگذاری داشته باشد و هم برای حفظ آن، حقوق و موجودیت دیگران را انکار نکند. چنین فردی نه فراتر از نقد است و نه مصون از خطا، اما برخورداری از این ظرفیت‌ها می‌تواند او را به عاملی تعیین‌کننده در زندگی جمعی تبدیل کند.
به نظرم مهم است که ارزشمندی این نقش را نه با پرستش رهبر، بلکه با شناخت اهمیت مسئولیتی که بر عهده می‌گیرد، درک کنیم. کمیاب بودن چنین ویژگی‌هایی به این معنا نیست که باید هر فردی را که ادعای رهبری دارد، شایسته‌ی پیروی بدانیم؛ بلکه برعکس، به این معناست که باید در شناخت و ارزیابی کسانی که چنین جایگاهی را طلب می‌کنند، دقیق‌تر باشیم. جامعه‌ای که به اهمیت این ظرفیت‌ها آگاه باشد، می‌تواند میان کسی که صرفاً خواهان قدرت است و کسی که توانایی استفاده‌ی مسئولانه از آن را دارد، تمایز بگذارد.
زیرا مسئله فقط این نیست که چه کسی در جایگاه قدرت قرار می‌گیرد؛ مسئله این است که چه کسی ظرفیت لازم برای قرار گرفتن در آن جایگاه را دارد و چگونه از آن استفاده می‌کند. قدرت واقعی، وقتی با میل درونی به رهبری، ثبات روانی، مسئولیت‌پذیری و توانایی دربرگرفتن دیگران همراه شود، می‌تواند یکی از ارزشمندترین ظرفیت‌های انسانی برای هدایت زندگی جمعی باشد.
در نهایت، به نظر من، قدرت را نمی‌توان تنها با میزان اختیار، تعداد پیروان، توانایی تحمیل اراده یا جایگاهی که فرد در یک سلسله‌مراتب اشغال کرده است، سنجید. باید دید او با این اختیار چه رابطه‌ای دارد، در برابر پیامدهای تصمیم‌هایش چگونه رفتار می‌کند، تا چه اندازه می‌تواند مخالفت را تحمل کند و آیا برای حفظ ارزشمندی خودش به تأیید و تسلیم دیگران نیاز دارد یا نه. باید دید آیا می‌تواند افرادی را که با او مخالف‌اند، همچنان به‌عنوان انسان‌هایی برخوردار از حقوق و منافع مستقل به رسمیت بشناسد؛ آیا می‌تواند ضعف‌های خودش را ببیند؛ و آیا می‌تواند بدون تبدیل کردن جهان اجتماعی به میدان جنگی دائمی، منافع و اهدافش را دنبال کند.
شاید یکی از نشانه‌های مهم قدرت این باشد که فرد برای حفظ جایگاه خود مجبور نیست دائماً آن را به دیگران ثابت کند. او می‌تواند تصمیم بگیرد، مسئولیت بپذیرد و در برابر پیامدهای تصمیم‌هایش بایستد، اما در عین حال به دیگران اجازه دهد با او مخالفت کنند. می‌تواند در جایگاه هدایت‌کننده قرار بگیرد، بدون آنکه هر فرد دیگری را به رقیبی برای نابودی یا تهدیدی برای موجودیت خود تبدیل کند. او می‌تواند از قدرتش استفاده کند، اما تمام هویت خود را به آن گره نزند.
قدرت، در این معنا، فقط توانایی تغییر دادن جهان بیرون نیست؛ توانایی حفظ تعادل درونی در مواجهه با جهانی است که همیشه مطابق خواسته‌های ما عمل نمی‌کند. و شاید رهبر واقعی کسی باشد که نه‌تنها خودش این جایگاه را می‌خواهد، بلکه ظرفیت روانی و اخلاقی لازم برای پذیرفتن آن را نیز در خود پرورش داده است: کسی که می‌تواند تصمیم بگیرد، مسئولیت بپذیرد، مخالفانش را دربر بگیرد و بدون نیاز به دشمن‌سازی، مسیرش را ادامه دهد.
