
وقتی سامان زنده بود، خانهشان هیچوقت بهاندازهی کافی جا نداشت. اتاق سامان کوچک بود و دیوارهایش را با پوسترهایی پوشانده بود که مادرش دوست نداشت. تا نیمههای شب بیدار میماند، گاهی دوستانش را به خانه میآورد و وقتی پدرش از او میخواست صدای موسیقی را کم کند، صدای موسیقی را کم میکرد، اما طوری در را میبست که معلوم باشد از این درخواست خوشش نیامده است. پدرش میگفت پسر باید بالاخره سرش به سنگ بخورد تا بفهمد زندگی شوخی نیست. مادرش معمولاً چیزی نمیگفت. خواهر کوچکترش، نازنین، از او متنفر نبود، اما از اینکه همهچیز در خانه حول حالوهوای برادرش میچرخید، خسته شده بود. اگر سامان پول لازم داشت، باید برایش پول پیدا میشد؛ اگر ناراحت بود، همه باید مراقب حرفزدنشان میبودند؛ و اگر با پدرش دعوا میکرد، شام آن شب در سکوت خورده میشد. هیچکس نمیگفت سامان بدترین اتفاق زندگیشان است. فقط همه، به شکلی که حتی خودشان هم متوجهش نبودند، منتظر روزی بودند که زندگی با او آسانتر شود.
سامان بیستوهفتساله بود که در جاده تصادف کرد. شب بود و باران میبارید. ماشینش از مسیر منحرف شده بود و وقتی آمبولانس رسید، دیگر کاری از دست کسی برنمیآمد. پلیس گفت سرعتش احتمالاً زیاد بوده، اما گزارش نهایی هیچوقت علت را با قطعیت مشخص نکرد. خانوادهاش چند روز در خانهی اقوام و دوستانی نشستند که برای تسلیت آمده بودند. مادرش گریه میکرد، پدرش با چهرهای خشک و خسته پذیرای مهمانها بود و نازنین در اتاق برادرش مینشست و به وسایلی نگاه میکرد که ناگهان دیگر صاحب نداشتند. همه میگفتند هیچ دردی بدتر از ازدستدادن فرزند نیست. پدر سامان سرش را پایین میانداخت و تشکر میکرد. نمیتوانست به آنها بگوید که در کنار اندوهی که گلویش را میفشرد، احساس دیگری هم داشت؛ احساس شرمآوری شبیه آسودگی، چون دیگر قرار نبود هر ماه بابت بدهیهای پسرش تلفنی از بانک یا طلبکارها دریافت کند.
چند ماه بعد، معلوم شد سامان بدهیهای بیشتری از آنچه خانواده تصور میکردند، به جا گذاشته است. پدرش سالها برای راهاندازی کسبوکار پسرش پول داده بود؛ ابتدا از پساندازش، بعد از فروش بخشی از زمین پدریاش و در آخر از وامی که قرار بود صرف بازسازی خانه شود. حالا دیگر لازم نبود برای تأمین هزینههای سامان پول قرض کند، لازم نبود با طلبکارها حرف بزند یا به همسرش دروغ بگوید که اوضاع مالیشان بهتر از چیزی است که به نظر میرسد. البته هنوز بخشی از بدهیها باقی مانده بود، اما دستکم دیگر بدهی تازهای ایجاد نمیشد. برای اولین بار بعد از سالها، پدر توانست حساب بانکیاش را باز کند و از دیدن عدد موجودیاش وحشت نکند. همان شب، وقتی همسرش خوابیده بود، مدت زیادی به صفحهی گوشی نگاه کرد. بعد آن را خاموش کرد و از خودش پرسید آیا آدم میتواند همزمان از مرگ پسرش سوگوار باشد و از تمامشدن مشکلاتی که او به وجود آورده بود، نفس راحتی بکشد؟
برای مادر، سود مرگ سامان شکل دیگری داشت. تا وقتی پسرش زنده بود، تمام زندگیاش به مراقبت از او گره خورده بود. نگران غذاخوردنش بود، نگران دوستانش، نگران آیندهای که به نظر میرسید هر روز بیشتر از آن فاصله میگیرد. بارها تصمیم گرفته بود برای خودش کاری انجام دهد، اما هر بار مسئلهای از طرف سامان پیش میآمد و همهچیز را کنار میگذاشت. بعد از مرگ او، مدتی حتی نمیتوانست از تخت بیرون بیاید. اما ماهها گذشت و یک روز، بیآنکه از قبل برنامهای داشته باشد، به کلاس خیاطی محله ثبتنام کرد. بعد برای خودش یک چرخ خیاطی خرید و سفارشهای کوچکی گرفت. کمکم پولی به دست آورد که مال خودش بود و برای خرجکردنش لازم نبود از کسی اجازه بگیرد. وقتی برای اولین بار با درآمد خودش پردههای خانه را عوض کرد، از خوشحالی گریهاش گرفت. بعد ناگهان به یاد سامان افتاد و از خودش بدش آمد. پردهها را نگاه کرد و فکر کرد پسرش هرگز آنها را نمیدید. او برای چیزی خوشحال شده بود که در زندگی پسرش جایی نداشت؛ چیزی که تنها پس از مرگ او توانسته بود به دست بیاورد.
نازنین از همه کمتر دربارهی این تغییرات حرف میزد، اما شاید زندگی او بیش از همه عوض شده بود. حالا میتوانست با دوستانش بیرون برود، بدون اینکه هر بار مادرش از او بخواهد مراقب برادرش هم باشد. میتوانست برای آیندهاش تصمیم بگیرد، بدون اینکه بخشی از پول خانواده ناگهان صرف نجات سامان از یک بحران تازه شود. حتی رابطهاش با پدر و مادرش بهتر شده بود. آنها وقت بیشتری برای شنیدن حرفهایش داشتند و دیگر هر اختلافی در خانه به دعوایی بزرگ تبدیل نمیشد. نازنین گاهی از این آرامش لذت میبرد و همین لذت او را میترساند. یک شب، وقتی مادرش از او پرسید چرا دیگر مثل قبل دربارهی سامان حرف نمیزند، گفت: «چون هر بار اسمش میاد، همه انتظار دارن من هم گریه کنم.» مادرش از حرف او رنجید. نازنین بلافاصله پشیمان شد و خواست توضیح بدهد، اما نمیدانست چطور بگوید که دلتنگ برادرش است و درعینحال، از زندگیای که پس از رفتن او برای خودش ساخته، خوشحال است.
یک سال بعد، خانواده تصمیم گرفت خانه را بفروشد. خانه برای سه نفرشان بزرگ بود و هزینهی نگهداریاش از توانشان خارج شده بود. با پول فروش آن میتوانستند آپارتمانی کوچکتر بخرند و بخشی از بدهیهای باقیمانده را تسویه کنند. مشاور املاک هنگام بازدید، اتاق سامان را دید و پرسید آیا میخواهند وسایلش را هم بفروشند. مادرش سریع جواب داد: «نه، وسایلش رو نگه میداریم.» اما چند هفته بعد، وقتی کارتنها را جمع میکردند، خودش لباسهای پسرش را جدا کرد و بخشی را به خیریه داد. پدرش کتابهای او را در جعبه گذاشت و نازنین چند وسیلهی کوچک را برای خودش برداشت. هیچکس اعتراض نکرد. آنها داشتند خانهای را میفروختند که در آن زندگی کرده بودند، وسایلی را میبخشیدند که دیگر استفاده نمیشدند و با پولی که به دست میآوردند، آیندهای آرامتر برای خودشان میساختند. تمام این کارها منطقی بود. هیچکدامشان هم نمیتوانستند تا ابد در خانهای زندگی کنند که هر گوشهاش آنها را به گذشته برمیگرداند. بااینحال، وقتی پدر آخرین جعبه را از اتاق بیرون برد، لحظهای ایستاد و به جای خالی تخت نگاه کرد. اتاق سامان برای اولین بار مرتب و خلوت شده بود؛ درست همانطور که پدرش همیشه میخواست.
شب قبل از اسبابکشی، مادر برای هر سه نفرشان چای ریخت. خانه پر از کارتن بود و صدای چکهی شیر آب از آشپزخانه میآمد. پدر گفت با فروش خانه میتوانند قسطها را بدهند و دیگر نگران اجاره و تعمیرات نباشند. نازنین گفت شاید بالاخره بتواند برای ادامهی تحصیل اقدام کند. مادر لبخند زد و گفت خودش هم میتواند کار خیاطیاش را جدیتر دنبال کند. برای چند دقیقه، دربارهی آینده حرف زدند؛ آیندهای که تا یک سال پیش نمیتوانستند تصورش کنند. بعد سکوتی میانشان افتاد. مادر به فنجانش نگاه کرد و آرام گفت: «سامان اگه بود، از رفتن از این خونه ناراحت میشد.» پدر چیزی نگفت. نازنین هم چیزی نگفت. هر سه میدانستند سامان احتمالاً با این تصمیم مخالفت میکرد؛ شاید میگفت حق ندارند اتاقش را خالی کنند، شاید از آنها پول میخواست، شاید هم مثل آخرین ماههای زندگیاش با آنها دعوا میکرد. اما هیچکدام نمیدانستند اگر زنده میماند، آیا بالاخره تغییر میکرد یا نه.
مادر فنجانش را روی میز گذاشت و گفت: «من هنوز هر شب منتظرم صدای کلیدش رو بشنوم.» پدر سرش را بلند کرد. برای اولین بار، چیزی را که مدتها پنهان کرده بود، به زبان آورد: «منم دلم براش تنگ میشه. حتی برای دعواهامون.» نازنین دست مادرش را گرفت. آنها واقعاً دلتنگ سامان بودند؛ نه فقط برای پسری که میتوانست باشد، بلکه برای همان آدم واقعی با تمام بدقولیها، عصبانیتها، شوخیها و عادتهای آزاردهندهاش. اما دلتنگیشان چیزی از حقیقت دیگری کم نمیکرد: بعد از مرگ او، زندگیشان آسانتر شده بود. آنها پول بیشتری داشتند، آرامش بیشتری تجربه میکردند و برای نخستین بار میتوانستند بدون ترس از بحران بعدی، به آینده فکر کنند. هیچکدامشان نمیخواستند سامان بمیرد. بااینحال، هیچکدامشان هم نمیتوانستند انکار کنند که از نتیجهی مرگ او سود بردهاند.
صبح روز بعد، وقتی خانه خالی شد، مادر آخرین بار وارد اتاق سامان شد. روی دیوار جای چند پوستر باقی مانده بود و کف اتاق از نور آفتاب روشن شده بود. دستش را روی دیوار کشید، بعد در را بست. بیرون، پدر کلیدها را به مشاور املاک تحویل میداد و نازنین صندوق عقب ماشین را میبست. زندگی منتظرشان نمانده بود؛ حتی برای سوگواری هم فرصتهای محدودی وجود داشت. مادر از پلهها پایین آمد و کنار آن دو ایستاد. هیچکس نگفت از اینکه خانه را فروختهاند خوشحال است. هیچکس هم نگفت آرزو میکردند همهچیز به قبل برگردد. آنها فقط راه افتادند، با خاطرهی پسری که دوستش داشتند و با آیندهای که مرگ او، بیآنکه بخواهند، برایشان ممکن کرده بود.
و شاید سنگینترین بخش ماجرا همین بود: برای اینکه خانوادهی خوبی باشند، لازم نبود از مرگ سامان سودی نبرند؛ اما برای اینکه بتوانند با خودشان کنار بیایند، باید میپذیرفتند که عشق و آسودگی، گاهی میتوانند در یک قلب جا بگیرند.