
اولین بار وقتی متوجه اتاق شدم که دنبال یک بیمار میگشتم. مردی شصتوچندساله بود که شب قبل در بخش داخلی بستری شده بود و صبح، پزشک دستور داده بود برای آزمایش به طبقه سوم منتقل شود. تختش خالی بود، پروندهاش روی میز قرار داشت و پرستار شیفت شب گفته بود بیمار را خودش به طبقه سوم برده است. اما وقتی به آنجا رسیدم، هیچکس نامش را نمیشناخت. در فهرست بیماران نبود، تختی به او اختصاص داده نشده بود و حتی نگهبان آسانسور هم ادعا میکرد مردی با آن مشخصات از آسانسور خارج نشده است. به بخش برگشتم و تصور کردم اشتباه کردهاند. چند ساعت بعد، وقتی برای تحویل دارو به اتاقی در انتهای راهرو رفتم، مرد را دیدم که روی تخت نشسته بود و به پنجره نگاه میکرد.
اتاق، شماره نداشت. در انتهای راهرویی باریک قرار گرفته بود که معمولاً برای انبار تجهیزات استفاده میشد. روی در، تابلوی کوچکی نصب شده بود که فقط نوشته بود «ورود ممنوع». وقتی وارد شدم، مرد سرش را برگرداند و گفت: «شما هم نمیدونید چرا من اینجام؟» فکر کردم شاید دچار اختلال حافظه شده باشد. پرسیدم نامش چیست، چرا بستری شده و آیا درد دارد. همه سؤالها را با دقت جواب داد، اما وقتی از علت بستریاش پرسیدم، شانه بالا انداخت. گفت شب قبل در خانه خوابیده و صبح در این اتاق بیدار شده است. هیچ خاطرهای از آمبولانس، پذیرش یا انتقال نداشت. پروندهای هم که کنار تختش بود، فقط شامل چند برگه آزمایش و یک دستور دارویی بدون نام پزشک بود.
وقتی به سرپرستار گزارش دادم، بدون اینکه نگاهم کند گفت: «اون بخش به ما مربوط نیست. داروهاش رو بده و برگرد.» پرسیدم چرا در سیستم ثبت نشده. گفت بعضی بیماران شرایط خاصی دارند و بهتر است دربارهشان سؤال نکنم. حرفش برایم عجیب بود، اما تازه استخدام شده بودم و نمیخواستم از همان هفته اول برای خودم دردسر درست کنم. چند روز بعد، مرد مرخص شد. نه کسی برای بردنش آمد، نه برگه ترخیصی در سیستم ثبت شد. خودش لباسهایش را پوشید، از راهرو بیرون رفت و دیگر ندیدمش.
یک ماه بعد، بیمار دیگری را در همان اتاق دیدم. زنی حدود چهل ساله که موهایش را کوتاه کرده بود و تمام روز به دیوار خیره میشد. برخلاف مرد قبلی، حرف نمیزد. فقط وقتی برایش غذا میبردم، دستم را میگرفت و با صدای آهسته میپرسید: «اگه من برم، کسی میفهمه؟» نمیدانستم منظورش چیست. گفتم خانوادهاش حتماً منتظر او هستند. لبخند کوتاهی زد و گفت: «خانوادهام خودشون منو آوردن.» بعد دستم را رها کرد و دیگر چیزی نگفت.
آن شب، وقتی شیفت تمام شد، به اتاق بایگانی رفتم. از مسئول پروندهها خواستم فهرست بیماران بستری در آن اتاق را برایم پیدا کند. ابتدا گفت چنین اتاقی نداریم. وقتی توضیح دادم که چند بیمار را خودم دیدهام، مکث کرد و پرسید: «تو چند وقته اینجایی؟» گفتم سه ماه. لبخند عجیبی زد و گفت: «پس هنوز برات سؤال داره.»
بعد از چند دقیقه، پوشهای از کشوی قفلشده بیرون آورد. روی آن هیچ شمارهای نبود. داخلش فهرستی از نامها، تاریخهای بستری و ترخیص قرار داشت. تعدادشان زیاد بود؛ بعضیها چند روز، بعضیها چند هفته و بعضیها حتی چند ماه در اتاق مانده بودند. کنار نام هر بیمار، یک جمله تکرار شده بود: «درخواست خانواده مبنی بر عدم اطلاعرسانی و عدم تماس.»
پرسیدم این یعنی چه. مسئول بایگانی گفت اینجا بیمارانی نگهداری میشوند که خانوادههایشان نمیخواهند دوباره به خانه برگردند. بعضیها بیماری روانی داشتند، اما بسیاری از آنها هیچ تشخیص جدیای نداشتند. گاهی هم اصلاً تشخیصی وجود نداشت. یک پسر، بعد از مخالفت با ازدواجی که خانوادهاش برای او ترتیب داده بودند، به اینجا منتقل شده بود. مردی را برادرانش آورده بودند، چون حاضر نشده بود سهمش از زمین خانوادگی را واگذار کند. زنی را پدر و برادرش بستری کرده بودند، چون پس از قتل همسرش در جریان دفاع از خود، خانواده نمیخواستند موضوع به دادگاه و رسانهها کشیده شود. در پروندههایشان، تشخیصهایی نوشته شده بود که هیچکدام از پزشکان بخشهای دیگر تأیید نکرده بودند. برخی خانوادهها با پرداخت پول، برخی با آشنایی و برخی با امضای پزشکانی که پروندهها را بدون معاینه دقیق تأیید میکردند، آدمهایی را که دیگر نمیخواستند، به اینجا میفرستادند.
گفتم: «ولی این غیرقانونیه.»
جواب داد: «احتمالاً. اما اگه بخوای همهچیز رو درست کنی، اول باید بفهمی چه چیزی رو درست میکنی.»
فهرست را دوباره نگاه کردم. نام زن موکوتاه را پیدا کردم. کنار نامش نوشته شده بود: «درخواست پدر و برادر؛ عدم بازگشت به منزل.» در بخش توضیحات، فقط یک جمله وجود داشت: «بیمار پس از حادثه خانوادگی، رفتار نامناسب داشته است.»
روز بعد، وقتی برای بردن دارو وارد اتاق شدم، زن بیدار بود. پرسیدم آیا میداند چرا اینجاست. مدتی به من نگاه کرد و گفت: «میدونم. من شوهرم رو کشتم.» دستم روی سینی دارو ثابت ماند. ادامه داد: «ولی اون سالها منو میزد. اون شب هم داشت منو میزد. من فقط میخواستم تموم بشه.» به پنجره نگاه کرد. «پدرم گفت اگه برم زندان، مادرم از غصه میمیره. گفت فعلاً اینجا بمون تا همهچیز آروم بشه. انگار من یه چیزی بودم که باید از چشم بقیه پنهانش میکردن.»
پرسیدم: «پس چرا میخوای بری؟»
گفت: «چون من از خودم دفاع کردم. قرار نیست تا آخر عمرم اینجا بمونم.»
آن روز برای اولین بار از سرپرستار خواستم بیمار را به پزشک دیگری معرفی کند و درباره وضعیت قانونیاش تصمیم بگیرند. سرپرستار عصبانی شد. گفت این پروندهها سالهاست به همین شکل مدیریت میشوند و من حق ندارم دخالت کنم. گفت خانواده بیمار درخواست کردهاند و بیمارستان فقط به آنها کمک میکند. وقتی گفتم بیمار خودش میخواهد بیرون برود، جواب داد: «همهشون همینو میگن.»
این بار به اتاق بایگانی برگشتم. از مسئول پروندهها خواستم پرونده کامل زن را ببینم. مدتی مقاومت کرد، اما سرانجام پوشه را روی میز گذاشت. در میان برگهها، گزارش معاینهای وجود داشت که سه روز پیش از بستری شدنش، یک پزشک مستقل نوشته بود. هیچ نشانهای از اختلال روانی در آن ثبت نشده بود. تنها جملهای که در انتهای گزارش آمده بود، این بود: «بیمار از خشونت خانگی مکرر شکایت دارد و درخواست حمایت قانونی کرده است.»
دو روز بعد، زن از اتاق خارج شد. نمیدانم چه کسی اجازه داد، چه کسی برایش لباس آورد یا چه کسی در را باز کرد. فقط وقتی شیفت صبح شروع شد، تخت خالی بود. روی میز، یک لیوان آب و کاغذ کوچکی قرار داشت که روی آن نوشته بود: «ممنون که پرسیدی.»
از آن روز، هر بار که از راهروی انتهایی عبور میکنم، به در بدون شماره نگاه میکنم. گاهی صدای تلویزیون از داخل میآید، گاهی صدای سرفه و گاهی هیچ صدایی نیست. چند بار خواستهام درباره آن اتاق چیزی بنویسم، اما نمیدانم نام چه کسانی را باید ذکر کنم. در سیستم بیمارستان، آن اتاق وجود ندارد. در نقشه، آن راهرو به انبار ختم میشود. در گزارشهای رسمی، هیچ بیماری آنجا بستری نشده است.
با این حال، هفته گذشته وقتی برای تحویل شیفت وارد بخش شدم، سرپرستار گفت بیمار جدیدی به اتاق انتهایی منتقل شده است. مرد جوانی بود که تمام شب به در نگاه میکرد. وقتی برایش دارو بردم، پرسید: «شما میدونید من چرا اینجام؟»
این بار، پیش از جواب دادن، در را پشت سرم بستم.