مهتاب همیشه جذب آدم‌های باهوش می‌شد. از آن‌هایی که می‌توانستند درباره‌ی موضوعی که هیچ‌وقت نشنیده بود ساعت‌ها حرف بزنند، ارتباط‌هایی میان اتفاقات ظاهراً بی‌ربط پیدا کنند و برای هر مسئله‌ای توضیحی داشته باشند. فکر می‌کرد زندگی در کنار یک آدم باهوش باید جالب‌تر باشد؛ کسی که بتوانی با او حرف بزنی، یاد بگیری و هیچ‌وقت از گفت‌وگو با او خسته نشوی.
وقتی با پوریا آشنا شد، احساس کرد بالاخره چنین کسی را پیدا کرده است.
پوریا ذهن سریعی داشت. کتاب‌های زیادی خوانده بود، درباره‌ی فلسفه و اقتصاد و روان‌شناسی اطلاعات داشت و در بحث‌ها به‌ندرت کم می‌آورد. اگر مهتاب چیزی می‌گفت، بلافاصله چند استثنا و تناقض برایش پیدا می‌کرد. گاهی حتی پیش از آنکه جمله‌اش تمام شود، می‌فهمید قرار است چه بگوید.
در ماه‌های اول، مهتاب از این ویژگی لذت می‌برد. تصور می‌کرد با مردی روبه‌رو شده که می‌تواند در کنار او رشد کند.
اما کم‌کم متوجه شد پوریا تحمل چندانی برای مخالفت، ناکامی یا حتی اتفاقات کوچک و پیش‌بینی‌نشده ندارد.
اگر مهتاب پیشنهاد می‌داد به‌جای رستوران همیشگی به جای دیگری بروند، ممکن بود بحثی طولانی شکل بگیرد. اگر در انتخاب فیلم با او موافق نبود، پوریا آن‌قدر درباره‌ی سلیقه‌ی ضعیف و انتخاب‌های نادرست او حرف می‌زد تا موضوع از یک اختلاف ساده به دعوایی جدی تبدیل شود.
گاهی هم واکنش‌هایش از بحث و انتقاد فراتر می‌رفت.
یک بار سر موضوعی کاملاً پیش‌پاافتاده، وقتی مهتاب حاضر نشد نظرش را بپذیرد، پوریا ناگهان کنترلش را از دست داد. صدایش را بالا برد، شروع کرد به گریه کردن و خودش را به دیوار کوبید. مهتاب ترسیده بود. جلو رفت تا آرامش کند، اما پوریا می‌گفت تا وقتی مهتاب قبول نکند که حق با اوست، آرام نمی‌شود.
بار دیگری وقتی مهتاب گفت آن شب نمی‌تواند با او بیرون برود، پوریا ساعت‌ها گریه کرد، خودش را به در و دیوار زد و از اینکه مهتاب دوستش ندارد حرف زد. در نهایت مهتاب برنامه‌اش را تغییر داد و به دیدنش رفت.
این اتفاق‌ها کم‌کم تکرار شدند. مهتاب یاد گرفته بود که برای جلوگیری از دعوا، بعضی حرف‌ها را نزند، از بعضی خواسته‌ها صرف‌نظر کند و گاهی فقط موافقت کند؛ نه به این دلیل که قانع شده بود، بلکه چون نمی‌خواست دوباره با آن واکنش‌ها روبه‌رو شود.
پوریا می‌توانست درباره‌ی پیچیدگی‌های روان انسان ساعت‌ها حرف بزند، اما وقتی با یک خواسته‌ی برآورده‌نشده روبه‌رو می‌شد، انگار تمام آن دانسته‌ها از ذهنش بیرون می‌رفتند. نمی‌توانست مخالفت را تحمل کند. نمی‌توانست ناکامی را بپذیرد. هر چیزی که مطابق میلش نبود، برایش به مسئله‌ای تحمل‌ناپذیر تبدیل می‌شد.
مهتاب مدتی تلاش کرد رابطه را حفظ کند، اما سرانجام از پوریا جدا شد.
چند ماه بعد با سینا آشنا شد؛ مردی که بعدها با او ازدواج کرد.
سینا نه به اندازه‌ی پوریا کتاب خوانده بود، نه اطلاعات گسترده‌ای درباره‌ی نظریه‌های فلسفی داشت و نه می‌توانست درباره‌ی هر موضوعی ساعت‌ها بحث کند. گاهی حتی وقتی مهتاب از موضوعی پیچیده حرف می‌زد، فقط گوش می‌داد و می‌گفت: «راستش این یکی رو نمی‌دونم.»
اما سینا ویژگی دیگری داشت که مهتاب به‌تدریج متوجه آن شد: ظرفیت تحملش بسیار بالا بود.
یک بار در مسیر برگشت، ماشینشان خراب شد. هوا سرد بود و هر دو خسته بودند. مهتاب کلافه شد و چند بار از بدشانسی‌شان شکایت کرد. سینا ماشین را کنار خیابان پارک کرد، با امداد تماس گرفت و برای هر دو چای خرید.
مهتاب گفت:
ـ اصلاً حوصله ندارم. کل برنامه‌مون خراب شد.
سینا خندید و گفت:
ـ خب، خراب شد دیگه. درستش می‌کنیم. خودمون که سالمیم. یه روز دیگه می‌ریم.
بعد هم تا رسیدن امداد درباره‌ی چیزهای دیگری حرف زدند.
بار دیگری میانشان اختلافی پیش آمد. مهتاب حرفی زد که سینا را ناراحت کرد. سینا سکوت کرد و مدتی بعد گفت از آن حرف دلخور شده است. مهتاب عذرخواهی کرد و منتظر بود بحث طولانی‌ای شکل بگیرد، اما سینا گفت:
ـ می‌دونم منظورت آزار دادن من نبود. ناراحت شدم، ولی نمی‌خوام به خاطر یه جمله، کل روزمون خراب بشه.
مهتاب پرسید:
ـ یعنی همین؟ دیگه درباره‌ش حرف نمی‌زنی؟
ـ اگه لازم باشه حرف می‌زنیم. ولی قرار نیست هر ناراحتی‌ای رو تبدیل کنیم به یه جنگ بزرگ.
سینا آدمی نبود که هیچ‌وقت عصبانی نشود یا از چیزی ناراحت نشود. تفاوتش این بود که می‌توانست ناراحتی را تحمل کند، بدون اینکه مجبور باشد فوراً آن را به دیگری منتقل کند. می‌توانست با مخالفت روبه‌رو شود، بدون اینکه احساس کند باید طرف مقابل را شکست بدهد. اگر چیزی مطابق میلش پیش نمی‌رفت، دنیا برایش به پایان نمی‌رسید.
یک شب مهتاب به خانه‌ی سینا رفت. مادرش مدتی بود بیمار شده بود و سینا آن روز را در بیمارستان گذرانده بود. با این حال وقتی مهتاب رسید، برایش شام آماده کرد. غذایش ساده بود و خودش هم خسته به نظر می‌رسید.
مهتاب گفت:
ـ امروز خیلی سختت بوده. چرا این‌قدر خودت رو به زحمت انداختی؟
سینا جواب داد:
ـ چون تو میای اینجا، باید یه چیزی بخوری. همین دیگه.
بعد از شام کنار هم نشستند. سینا درباره‌ی وضعیت مادرش حرف زد و گفت هنوز نمی‌داند بیماری چقدر جدی است. مهتاب دستش را گرفت. مدتی چیزی نگفتند.
سینا سرش را به شانه‌ی او تکیه داد و گفت:
ـ می‌دونی، بعضی وقت‌ها آدم انقدر دنبال درست کردن همه‌چیزه که یادش می‌ره همین چیزهایی که داره چقدر خوبن. من الان نمی‌دونم مادرم چی می‌شه، نمی‌دونم ماه بعد وضع کارم چطوره، ولی الان تو اینجایی، من زنده‌ام، می‌تونم دستت رو بگیرم. نمی‌خوام اینا رو هم از دست بدم، فقط چون نگران چیزهایی‌ام که هنوز اتفاق نیفتادن.
مهتاب به او نگاه کرد.
چیزی در رفتار سینا بود که نمی‌توانست به‌راحتی اسمش را پیدا کند.
او ظرفیت زیادی برای تحمل رنج داشت. می‌توانست از چیزی ناراحت شود و همچنان مهربان بماند. می‌توانست با نظر مخالف روبه‌رو شود و همچنان به طرف مقابل احترام بگذارد. می‌توانست از چیزی که دوست نداشت بگذرد، بدون اینکه احساس کند چیزی از ارزش و اعتبارش کم شده است.
مهتاب کم‌کم متوجه شد که سینا برخلاف پوریا، زندگی را به مجموعه‌ای از پیروزی‌ها و شکست‌های کوچک تبدیل نمی‌کند. لازم نبود در هر بحثی برنده باشد، در هر اختلافی حرف آخر را بزند یا هر اتفاقی را مطابق میل خودش پیش ببرد.
او می‌دانست محبت نباید قربانی یک اختلاف کوچک شود. می‌دانست سلامتی چیزی نیست که همیشه بتوان آن را بدیهی فرض کرد. می‌دانست آدم‌ها کامل نیستند و قرار نیست هر روز بهترین نسخه‌ی خودشان باشند. می‌دانست گاهی باید حرفی را نادیده گرفت، گاهی باید گذشت کرد و گاهی هم باید ایستاد و مسئله‌ای را جدی گرفت.
یک شب مهتاب به این فکر کرد که شاید مدت‌ها مفهوم هوش را با توانایی فهمیدن مسائل پیچیده اشتباه گرفته بوده است.
پوریا باهوش بود. می‌توانست تناقض‌های یک استدلال را پیدا کند، اما نمی‌توانست تناقض میان خواسته‌های خودش و واقعیت زندگی را تحمل کند. می‌توانست درباره‌ی روان انسان نظریه‌پردازی کند، اما وقتی چیزی مطابق میلش نبود، از تحمل آن عاجز می‌شد.
سینا شاید نمی‌توانست درباره‌ی بخشش سخنرانی کند، اما می‌توانست ببخشد. شاید نمی‌توانست درباره‌ی تاب‌آوری تعریف دقیقی ارائه دهد، اما در برابر سختی‌ها از هم نمی‌پاشید. او لازم نداشت همیشه شرایط را کنترل کند تا بتواند احساس آرامش داشته باشد.
این تفاوت، مهتاب را به پرسشی رساند که مدتی ذهنش را مشغول کرد: خرد از کجا می‌آید؟
هوش را تا حدی می‌شد توضیح داد. درباره‌ی نقش ژنتیک، ساختار مغز، آموزش، تجربه و محیط در شکل‌گیری توانایی‌های شناختی پژوهش‌های زیادی وجود داشت. می‌شد درباره‌ی حافظه، استدلال، حل مسئله و هوش تحلیلی مطالعه کرد.
اما خرد انگار از یک مسیر مشخص به دست نمی‌آمد.
آیا آدم با تجربه خردمند می‌شد؟ پس چرا بعضی‌ها با گذشت دهه‌ها همان اشتباهات را تکرار می‌کردند؟
آیا با مطالعه به دست می‌آمد؟ پس چرا بعضی از باسوادترین آدم‌هایی که می‌شناخت، در ساده‌ترین روابط انسانی درمانده بودند؟
آیا نتیجه‌ی رنج کشیدن بود؟ پس چرا بعضی‌ها پس از سال‌ها سختی، مهربان‌تر و عمیق‌تر می‌شدند و بعضی دیگر فقط تلخ‌تر؟
شاید خرد به این بستگی داشت که آدم با تجربه‌هایش چه می‌کند؛ اینکه از اتفاقات فقط خاطره جمع می‌کند یا واقعاً چیزی از آن‌ها می‌آموزد. شاید به توانایی تحمل واقعیت مربوط بود؛ اینکه بتوانی چیزی را بخواهی و به دست نیاوری، مخالفتی را بشنوی و فرو نریزی، رنجی را تجربه کنی و اجازه ندهی تمام وجودت را به خودش اختصاص دهد.
یک شب، وقتی سینا خوابیده بود، مهتاب به صورتش نگاه کرد. او هیچ‌وقت ادعا نکرده بود آدم عمیقی است. حتی گاهی از اینکه نمی‌تواند مثل مهتاب درباره‌ی بعضی موضوعات حرف بزند، خجالت می‌کشید.
مهتاب دستش را روی دست او گذاشت.
به این فکر کرد که شاید تمام عمرش به دنبال مردی بوده که بتواند جهان را برایش توضیح دهد؛ اما حالا کنار مردی زندگی می‌کرد که بلد بود در همان جهان زندگی کند.
و برای نخستین بار، این پرسش برایش مهم‌تر از همه‌ی پرسش‌های قبلی شده بود:
چطور می‌شود کسی این‌همه بداند، اما خردمند نباشد؟
و چطور می‌شود کسی چیز زیادی نداند، اما درست بداند با زندگی‌اش چه کند؟
شاید هوش به آدم کمک می‌کرد پاسخ سؤال‌های دشوار را پیدا کند؛ اما خرد، چیزی فراتر از دانستن پاسخ‌ها بود. توانایی تحمل چیزهایی بود که مطابق میل آدم پیش نمی‌رفتند، تشخیص چیزهایی که ارزش جنگیدن داشتند و فهمیدن اینکه قرار نیست هر اختلافی به جنگ و هر ناکامی‌ای به فاجعه تبدیل شود.
