
مرد عادت عجیبی داشت: آدمهایی که از زندگیاش میرفتند، خیلی زود از ذهنش هم ناپدید میشدند. نه اینکه خاطراتشان را پاک کند یا عمداً تصمیم بگیرد دیگر به آنها فکر نکند؛ فقط ذهنش انگار توانایی نگهداشتن کسانی را که دیگر حضور نداشتند، نداشت. آدمها تا وقتی کنارش بودند، بخشی از جهانش محسوب میشدند؛ صدایشان را میشناخت، عادتهایشان را به خاطر میسپرد، از دیدنشان خوشحال میشد و گاهی حتی دوستشان داشت. اما کافی بود بروند. چند روز بعد، چهرهشان کمرنگ میشد، صدایشان از یادش میرفت و سرانجام نامشان هم به کلمهای بیمعنا تبدیل میشد.
اولین بار وقتی کودکی بود، مادرش متوجه این موضوع شد. پس از مرگ مادربزرگ، همهی اعضای خانواده ماهها عزادار بودند. عکسهایش را روی میز میگذاشتند، از خاطراتش حرف میزدند و هر بار که نامش به میان میآمد، سکوتی سنگین خانه را فرا میگرفت. اما پسرک بعد از چند هفته دیگر از مادربزرگ حرفی نمیزد. یک روز مادرش از او پرسید دلت برای مادربزرگ تنگ نشده است؟ پسرک کمی فکر کرد و گفت: «کدام مادربزرگ؟»
مادرش از شنیدن این جمله وحشت کرد. تصور کرد فرزندش بیرحم است یا شاید مرگ را نفهمیده. اما سالها بعد، وقتی دوستانش از او جدا شدند، وقتی همکارانش شغلشان را عوض کردند و وقتی زنانی که زمانی دوستشان داشت از زندگیاش بیرون رفتند، همان اتفاق تکرار شد.
او هیچوقت برای کسی دلتنگ نمیشد.
البته این به معنای آن نبود که نمیتوانست دوست بدارد. برعکس، وقتی کسی در زندگیاش حضور داشت، میتوانست به او وابسته شود، برایش وقت بگذارد و حتی از تصور ازدستدادنش بترسد. اما عجیب این بود که همین ترس با رفتن آن شخص از بین میرفت. انگار غیبت، تمام پیوندهای عاطفی را از ذهنش جدا میکرد.
مرد کمکم یاد گرفت دربارهی این ویژگی چیزی نگوید. میدانست اگر کسی بفهمد، ممکن است او را آدمی بیاحساس بداند. برای همین، وقتی رابطهای تمام میشد، مثل دیگران چند روزی سکوت میکرد، چهرهای اندوهگین به خود میگرفت و بعد به زندگی عادی برمیگشت. دیگران تصور میکردند زمان زخمهایش را ترمیم کرده است؛ هیچکس نمیدانست او حتی زخمی را هم به خاطر نمیآورد.
تا اینکه زنی وارد زندگیاش شد.
زن برخلاف دیگران، بهسرعت به او نزدیک نشد. مدتها طول کشید تا مرد را بشناسد. از سکوتهایش نمیترسید، از تنهاییاش برداشت بدی نداشت و وقتی مرد دربارهی آدمهایی حرف میزد که زمانی در زندگیاش بودهاند، متوجه میشد هیچکدام از آنها برایش چهرهی مشخصی ندارند.
یک شب از او پرسید: «تا حالا کسی رو واقعاً از دست دادی؟»
مرد جواب داد: «بله. چند نفر.»
زن پرسید: «پس چرا وقتی ازشون حرف میزنی، انگار هیچوقت وجود نداشتن؟»
مرد مدتی فکر کرد. بعد گفت: «چون وقتی میرن، دیگه نمیتونم نگهشون دارم.»
زن پرسید: «یعنی فراموششون میکنی؟»
مرد گفت: «نه دقیقاً. میدونم یه زمانی بودن. میدونم دوستشون داشتم. حتی میدونم بعضیهاشون برام مهم بودن. اما دیگه نمیتونم احساسش رو پیدا کنم. انگار خاطره باقی میمونه، ولی آدمی که اون خاطره رو ساخته، از بین میره.»
زن برای مدتی چیزی نگفت. بعد دستش را روی دست مرد گذاشت و گفت: «پس تو هیچوقت کسی رو از دست نمیدی.»
مرد لبخند زد. «شاید.»
زن گفت: «نه. تو فقط هیچوقت فرصت نمیکنی بفهمی از دست دادن یعنی چی.»
این جمله برای نخستین بار مرد را به فکر فرو برد.
رابطهشان ادامه پیدا کرد. زن بهتدریج به بخشی از زندگی روزمرهاش تبدیل شد؛ صدایی که صبحها میشنید، دستی که هنگام راهرفتن میگرفت، کسی که میتوانست بیدلیل برایش پیام بفرستد. مرد از حضورش لذت میبرد و گاهی به این فکر میکرد که اگر روزی نباشد، چه اتفاقی خواهد افتاد. اما هر بار به همان اطمینان قدیمی میرسید: اگر برود، فراموشش میکنم.
زن از این موضوع خبر داشت.
یک روز از مرد پرسید: «اگه من یه روز از زندگیت برم، منم فراموش میکنی؟»
مرد خواست مثل همیشه جواب بدهد، اما مکث کرد. گفت: «احتمالاً.»
زن پرسید: «حتی اگه خیلی دوستت داشته باشم؟»
مرد گفت: «دوستداشتن تو باعث نمیشه ذهن من عوض بشه.»
زن لبخند تلخی زد و گفت: «پس باید یه کاری کنم که نتونی فراموشم کنی.»
مرد این حرف را جدی نگرفت. فکر کرد زن شوخی میکند یا میخواهد از او اطمینان بگیرد. اما زن از آن روز شروع کرد به ساختن چیزهایی که به نظر مرد چندان اهمیتی نداشتند.
از او خواست برایشان یک دفتر مشترک بخرند. هر شب، یکی از آنها چیزی در دفتر مینوشت؛ گاهی اتفاقی ساده، گاهی جملهای که در طول روز شنیده بودند و گاهی خاطرهای که فقط برای خودشان معنا داشت. زن اصرار داشت تاریخ هر نوشته را هم ثبت کنند.
بعد از مرد خواست چند عکس از او بگیرد؛ نه عکسهای معمولی و مرتب، بلکه لحظههایی که خودش متوجه دوربین نبود. از خندهاش، از وقتی که با تمرکز چیزی میخواند، از زمانی که خوابآلود روی مبل نشسته بود. میگفت: «آدمها بیشتر از اون چیزی که فکر میکنن، توی لحظههای معمولی وجود دارن.»
گاهی هم از مرد میخواست صدایش را ضبط کند. برایش قصه میخواند، از خاطرات کودکیاش میگفت یا دربارهی اتفاقی بیاهمیت توضیح میداد. مرد میپرسید چرا این کارها را میکند و زن جواب میداد: «برای روزهایی که نیستم.»
یک بار مرد با ناراحتی گفت: «چرا مدام دربارهی نبودنت حرف میزنی؟»
زن جواب داد: «چون تو دربارهی رفتن آدمها حرف نمیزنی. میخوام حداقل یک بار بهش فکر کنی.»
مرد گفت: «من نمیخوام تو بری.»
زن آرام گفت: «منم نمیخوام.»
چند ماه بعد، زن بیمار شد. ابتدا نشانهها چندان جدی به نظر نمیرسیدند، اما بیماری بهسرعت پیشرفت کرد. مرد او را به پزشکان مختلف برد، ساعتها در راهروهای بیمارستان منتظر ماند و شبهایی را کنار تختش بیدار نشست. برای نخستین بار در زندگیاش، از رفتن کسی میترسید؛ نه از این جهت که پس از رفتن چه چیزی به یادش میماند، بلکه از اینکه هنوز نمیدانست چطور باید با نبودن او زندگی کند.
زن در آخرین روزها، دیگر توان نوشتن نداشت. مرد دفتر را کنار تختش گذاشت و گفت: «خودم مینویسم. تو فقط بگو.»
زن به او نگاه کرد و گفت: «امروز چه روزیه؟»
مرد تاریخ را گفت.
زن گفت: «بنویس امروز هم با هم بودیم.»
مرد نوشت.
چند دقیقه بعد زن پرسید: «فکر میکنی بعد از من چی میشه؟»
مرد دستش را گرفت و گفت: «نمیدونم.»
زن گفت: «من میدونم. احتمالاً منو فراموش میکنی.»
مرد با صدایی لرزان گفت: «نه. این بار نه.»
زن لبخند زد. «چطور مطمئنی؟»
مرد جوابی نداشت. فقط دستش را محکمتر گرفت.
زن پیش از رفتن، آخرین خواستهاش را مطرح کرد. از مرد خواست قول بدهد که بعد از مرگ او، دفتر را هر روز بخواند؛ حتی اگر چیزی از نوشتهها به خاطرش نماند. مرد قول داد.
زن چند روز بعد از دنیا رفت.
مرد تا مدتها در خانه ماند. دفتر را روی میز گذاشته بود و هر روز آن را باز میکرد. عکسها را نگاه میکرد، به صداهای ضبطشده گوش میداد و نوشتهها را با دقت میخواند. اما اتفاقی که همیشه رخ میداد، دوباره آغاز شده بود. چهرهی زن کمکم از ذهنش فاصله میگرفت. صدایش دیگر بهروشنی در خاطرش نبود. حتی بعضی روزها، هنگام خواندن نوشتهها، احساس میکرد دربارهی زندگی دو نفر غریبه میخواند.
با این حال، این بار چیزی متفاوت بود.
او زن را به یاد نمیآورد، اما میدانست که باید به یاد بیاورد. هر صبح دفتر را باز میکرد و از روی عکسها نامش را میخواند. صدایش را پخش میکرد و سعی میکرد آن را به چهرهای که در عکس بود پیوند بزند. گاهی ساعتها به یک تصویر خیره میماند، به امید اینکه احساس ازدسترفتهای دوباره برگردد.
اما برنمیگشت.
ماهها گذشت. مرد به زندگی عادی بازگشت، اما دیگر دفتر را کنار نگذاشت. آن را با خودش به همهجا میبرد. وقتی کسی از او میپرسید چرا هنوز برای زنی که مرده چنین عزاداری میکند، نمیتوانست توضیح دهد. نمیدانست آیا هنوز عاشق اوست یا فقط به قولی وفادار مانده که به زنی داده بود که دیگر نمیتواند به خاطر بیاورد.
یک شب، دفتر را باز کرد و به آخرین صفحه رسید. زن پیش از مرگ، چند خط در آن نوشته بود:
«اگر روزی دیگر نتوانستی چهرهام را به خاطر بیاوری، خودت را سرزنش نکن. من نمیخواهم برای بهیادماندن، تمام عمرت را در غم من بگذرانی. فقط یک چیز را فراموش نکن: زمانی کسی در این جهان وجود داشت که تو را آنطور که بودی دوست داشت. کسی که میدانست شاید روزی فراموشش کنی و با این حال، ماندن در کنارت را انتخاب کرد.»
مرد چند بار جمله را خواند. بعد دفتر را بست و برای مدتی طولانی به پنجره خیره ماند.
آن شب برای نخستین بار فهمید زن چه کاری کرده بود. او نتوانسته بود حافظهی مرد را تغییر دهد؛ نتوانسته بود خودش را برای همیشه در ذهن او نگه دارد. اما کاری کرده بود که مرد نتواند فراموش کند روزی کسی را فراموش کرده است. و شاید این تنها شکل ماندنی بود که از او برمیآمد.
از آن پس، مرد هرگز دفتر را کنار نگذاشت. گاهی نوشتهها را میخواند و گاهی فقط آن را در دست میگرفت. دیگر تلاش نمیکرد چهرهی زن را با زور به خاطر بیاورد. پذیرفته بود که بعضی آدمها حتی وقتی از ذهن ما میروند، میتوانند در زندگی ما اثری باقی بگذارند که فراموشکردنی نیست.
او هنوز هم آدمهایی را که از زندگیاش میرفتند، بهسرعت فراموش میکرد. اما از آن روز به بعد، هر بار کسی را از دست میداد، پیش از آنکه خاطرهاش محو شود، یک سؤال از خودش میپرسید:
«اگر قرار باشد روزی فراموشش کنم، آیا امروز واقعاً حضورش را دیدهام؟ اگر اینطور باشد، همین کافیست. »
او هنوز چهرهی زن را به یاد نمیآورد؛ اما میدانست روزی عشق را احساس کرده است.