
در شهری که همهچیز بر اساس نوبت انجام میشد، هیچکس مجبور نبود برای چیزی عجله کند. مردم از لحظهی تولد، شمارهای دریافت میکردند که مسیر زندگیشان را مشخص میکرد. شمارهی تولد، شمارهی ورود به مدرسه، شمارهی یافتن شغل، شمارهی ازدواج، شمارهی خوشبختی و حتی شمارهی مرگ.
هیچکس نمیدانست این صفها را چه کسی ساخته است. ادارهای مرکزی در ساختمان بزرگی وسط شهر وجود داشت که تمام نوبتها را ثبت و مدیریت میکرد. مردم هر روز به آنجا مراجعه میکردند تا بدانند چه زمانی باید منتظر اتفاق بعدی زندگیشان باشند. اگر کسی شمارهی ازدواجش را دریافت میکرد، میدانست در چه سنی عشق را تجربه خواهد کرد. اگر شمارهی موفقیتش اعلام میشد، میدانست چند سال دیگر به جایگاهی که برایش تعیین شده خواهد رسید. حتی کسانی که در صف شکست قرار میگرفتند، از پیش میدانستند چه زمانی باید طعم ناکامی را بچشند.
مردم به این نظم عادت کرده بودند. کسی از انتظار شکایت نمیکرد، چون همه میدانستند نوبتشان سرانجام خواهد رسید. هیچکس از اینکه دیگری زودتر به خوشبختی رسیده بود حسادت نمیکرد؛ او فقط شمارهی متفاوتی داشت. هیچکس از ازدواجنکردن نمیترسید، چون برگهای در اختیار داشت که تاریخ ازدواجش را نشان میداد. حتی مرگ هم دیگر آن اتفاق ناشناخته و ترسناکی نبود که آدمها را در نیمهشب بیدار نگه دارد. هرکس میدانست چه زمانی باید از صف زندگی خارج شود.
مرد، کارمند سادهای در یکی از دفاتر ثبت نوبت بود. هر روز برگههای مردم را بررسی میکرد، شمارهها را ثبت میکرد و به پرسشهایشان پاسخ میداد. خودش هم مانند دیگران از کودکی منتظر نوبتهایش بود. شمارهی تحصیلش بهموقع فرا رسیده بود، چند سال بعد نوبت شغلش اعلام شده بود و حتی یک بار در صف خوشبختی قرار گرفته بود؛ دورهای که چند ماه احساس میکرد همهچیز در زندگیاش سر جای خودش است.
اما یک روز، وقتی برای بررسی نوبت ازدواجش به اداره مراجعه کرد، متوجه شد نامش در فهرست وجود ندارد.
ابتدا تصور کرد اشتباهی رخ داده است. به کارمند پشت میز گفت شمارهی شناساییاش را دوباره بررسی کند. کارمند چند بار اطلاعات را وارد کرد، پرونده را ورق زد و سرانجام گفت:
«شما در این صف ثبت نشدهاید.»
مرد خندید و گفت: «حتماً اشتباه میکنید. همه یک نوبت دارند. »
کارمند پاسخ داد: «همه کسانی که ثبت شدهاند، بله.»
مرد به ادارهی مرکزی رفت. چند روز در راهروهای طولانی منتظر ماند تا سرانجام اجازهی ملاقات با مسئول بایگانی را پیدا کرد. مردی سالخورده پشت میزی بزرگ نشسته بود و با دقت پروندهها را بررسی میکرد. پس از جستوجوی طولانی، سرش را بلند کرد و گفت:
«سوابق گذشتهی شما کاملاً ثبت شدهاند، اما از این نقطه به بعد، هیچ نوبتی برایتان تعیین نشده است.»
مرد پرسید: «یعنی چه؟»
پیرمرد گفت: «یعنی از این به بعد، نام شما در هیچکدام از صفها نیست.»
مرد ابتدا ترسید. پرسید آیا ممکن است نوبت مرگش هم ثبت نشده باشد. پیرمرد سر تکان داد.
«هیچ نوبت آیندهای ندارید. نه عشق، نه ازدواج، نه موفقیت، نه شکست و نه مرگ.»
مرد چند لحظه سکوت کرد. بعد، برای نخستین بار در زندگیاش احساس کرد چیزی شبیه آزادی را لمس کرده است.
از اداره بیرون آمد و به خیابان نگاه کرد. مردم با شمارههایشان در صف ایستاده بودند؛ یکی منتظر ارتقای شغلی، دیگری منتظر ازدواج و پیرزنی منتظر نوبت مرگ همسرش. همه به برگههایشان چسبیده بودند و با اضطراب روزهای باقیمانده را میشمردند.
اما او هیچ شمارهای برای آینده نداشت.
میتوانست هر وقت خواست عاشق شود، هرگز ازدواج نکند، شغلی را انتخاب کند که هیچکس برایش تعیین نکرده بود و حتی از شکستخوردن نترسد؛ چون شکست هم نوبتی داشت که برای او ثبت نشده بود. دیگر لازم نبود منتظر چیزی بماند.
چند ماه اول را با لذت زندگی کرد. شغلی را که دوست نداشت رها کرد، به شهرهای مختلف رفت و با آدمهایی آشنا شد که در صفهای متفاوتی بودند. وقتی زنی را ملاقات کرد و به او علاقهمند شد، برای نخستین بار بدون آنکه به شماره یا تاریخ ازدواجش فکر کند، به او نزدیک شد.
زن هم به او علاقهمند شد. اما وقتی متوجه شد مرد هیچ نوبتی ندارد، نگران شد.
پرسید: «پس چه زمانی قرار است با هم ازدواج کنیم؟»
مرد گفت: «هر وقت خودمان بخواهیم.»
زن لبخند زد، اما کمی بعد پرسید: «و اگر هیچوقت نوبتمان نرسد؟»
مرد گفت: «ما که در صف نیستیم.»
زن به او نگاه کرد و گفت: «شاید همین ترسناک باشد.»
مدتی بعد، زن از او فاصله گرفت. نه به این دلیل که دوستش نداشت؛ بلکه چون نمیتوانست آیندهای را تصور کند که هیچ تاریخی در آن مشخص نشده باشد. او میخواست بداند چه زمانی باید منتظر بماند، چه زمانی باید امیدوار باشد و چه زمانی میتواند مطمئن شود که رابطهشان به جایی خواهد رسید.
مرد برای نخستین بار فهمید که آزادی او برای دیگران الزاماً خوشایند نیست.
سالها گذشت. دوستان قدیمیاش یکییکی به نوبتهایشان رسیدند. بعضی ازدواج کردند، بعضی موفق شدند و بعضی شکست خوردند. مرد آنها را میدید که با وجود سختیها، زندگیشان در مسیری مشخص حرکت میکرد. هرکس جایی در جهان داشت؛ حتی اگر آن جایگاه چیزی نبود که خودش انتخاب کرده باشد.
اما او همچنان بیرون از همهی صفها ایستاده بود.
وقتی به سن پیری رسید، دوباره به ادارهی مرکزی رفت. همان ساختمان، همان راهروها و همان میزهای بلند هنوز پابرجا بودند. این بار پیرمرد دیگری پشت میز نشسته بود. مرد پروندهاش را خواست و پرسید آیا در این سالها تغییری در وضعیتش ایجاد شده است.
کارمند پس از جستوجو گفت:
«خیر. هنوز هیچ نوبت آیندهای برای شما ثبت نشده است.»
مرد پرسید: «پس من چه زمانی میمیرم؟»
کارمند بدون آنکه سرش را بلند کند گفت: «برای شما زمان مرگی تعیین نشده است.»
مرد خندید. خندهاش بیشتر شبیه سرفه بود.
«یعنی قرار است برای همیشه زنده بمانم؟»
کارمند گفت: «نه. فقط یعنی مرگ شما در سیستم ثبت نشده است.»
مرد از اداره بیرون آمد. این بار دیگر از بینوبتیاش خوشحال نبود. به آدمهایی نگاه میکرد که در صف مرگ ایستاده بودند. بعضیها گریه میکردند، بعضیها آرام بودند و بعضی حتی از نزدیکشدن نوبتشان احساس آسودگی داشتند. دستکم میدانستند زندگیشان جایی به پایان خواهد رسید.
او نه میتوانست منتظر مرگ باشد و نه میتوانست از آن فرار کند. هیچکس نمیتوانست به او بگوید چقدر فرصت دارد. هیچ تاریخی وجود نداشت که بتواند بر اساس آن تصمیم بگیرد چه چیزهایی را باید پیش از رفتن انجام دهد.
برای اولین بار آرزو کرد شمارهای داشته باشد.
به یاد زنی افتاد که روزی دوستش داشت. به یاد تمام فرصتهایی که تصور کرده بود همیشه در اختیارش خواهند بود. به یاد شغلهایی که نیمهکاره رها کرده بود، آدمهایی که به امید دیدار دوباره ترک کرده بود و حرفهایی که فکر میکرد هنوز برای گفتنشان وقت دارد.
آن شب به خانه برگشت و برای نخستین بار در تمام عمرش، روی کاغذ نوشت:
«اگر میدانستم چقدر فرصت دارم، چه چیزی را متفاوت انجام میدادم؟»
پاسخی نداشت.
روز بعد دوباره به اداره رفت. این بار از مسئول بایگانی خواست برایش یک شماره تعیین کند؛ هر شمارهای که ممکن بود. حاضر بود در صف عشق، شکست، موفقیت یا حتی مرگ قرار بگیرد. فقط میخواست بداند جایی در این جهان برای او هم در نظر گرفته شده است.
مسئول بایگانی پروندهاش را بررسی کرد و گفت:
«سیستم نمیتواند برای کسی که ادامهی مسیرش در آن ثبت نشده، نوبت تعیین کند.»
مرد پرسید: «پس چرا من به وجود آمدهام؟»
پیرمرد پاسخی نداشت. فقط پرونده را بست و آن را به قفسه بازگرداند.
مرد از ساختمان خارج شد. در میدان مرکزی شهر، جمعیت زیادی در صف ایستاده بودند. صفی طولانی که انتهایش به خیابانهای دوردست میرسید. روی تابلوی بالای آن نوشته شده بود: «نوبت زندگی».
مرد برای لحظهای ایستاد و به آدمهایی نگاه کرد که با شمارههایشان منتظر بودند. کودکی دست مادرش را گرفته بود و دربارهی زمان رسیدن نوبت خوشبختیاش سؤال میکرد. پیرمردی برگهی مرگش را در جیب گذاشته بود و با آرامش به آسمان نگاه میکرد. جوانی با عجله از صف بیرون آمد تا به کسی که دوستش داشت برسد.
مرد به انتهای صف رفت و پشت آخرین نفر ایستاد.
آخرین نفر برگشت و پرسید: «شمارهات چند است؟»
مرد گفت: «ندارم.»
آخرین نفر کمی جابهجا شد و گفت: «پس نمیتوانی اینجا بایستی. این صف فقط برای کسانی است که نوبت دارند.»
مرد به جمعیت نگاه کرد. بعد یک قدم عقب رفت.
آن روز فهمید که تمام عمرش را میان دو ترس گذرانده است: ابتدا از اینکه مجبور باشد منتظر بماند، و بعد از اینکه هیچوقت نوبتی برایش نرسد. زمانی فکر کرده بود بیرونماندن از صفها یعنی آزادبودن؛ اما حالا میدانست گاهی انسان برای اینکه بتواند چیزی را انتظار بکشد، باید به چیزی تعلق داشته باشد.
با این حال، هنوز نمیدانست آیا جایگاهی که برایش تعیین نشده، نشانهی بیاهمیتبودن اوست یا فرصتی که دیگران هرگز نداشتهاند.
به راه افتاد. نه به سمت خانه و نه به سمت اداره. فقط راه افتاد، بیآنکه بداند مقصدش کجاست.
و برای نخستین بار، این ندانستن نه شبیه آزادی بود و نه شبیه ترس؛ فقط شبیه زندگی بود.